W trakcie drugiego czytania ustawy dot. ułatwień w budowie elektrowni szczytowo-pompowych poseł Marek Suski (PiS) poinformował, że jego klub złoży poprawki, które - jak powiedział - mają dodatkowo usprawnić takie inwestycje. Projekt został odesłany ponownie do komisji.

W środę w Sejmie odbyło się drugie czytanie projektu ustawy o przygotowaniu i realizacji inwestycji w zakresie elektrowni szczytowo-pompowych oraz inwestycji towarzyszących. W trakcie debaty kluby m.in. PiS i KO złożyły kolejne poprawki do projektu. W związku z tym został on odesłany do Komisji ds. Spraw Energii, Klimatu i Aktywów Państwowych.

Szef tej komisji Marek Suski (PiS) podkreślił, że przy inwestycjach w OZE wyzwaniem staje się magazynowanie energii. Zwrócił uwagę, że elektrownie szczytowo-pompowe (ESP) są właśnie takim sprawdzonym magazynem, z którego można skorzystać w razie niedoboru oraz stabilizować odnawialne źródła energii.

Poinformował, że jego klub złoży poprawki dotyczące dalszego usprawnienia takich inwestycji. Jak mówił, pozwolą one, aby sprawniej i stosunkowo jak najtaniej przeprowadzać inwestycje w ESP.

Podczas debaty politycy opozycji chwalili ideę powstawania elektrowni szczytowo-pompowych jako stabilizatorów dla OZE. Gabriela Lenartowicz (KO) oceniła, że procedowany projekt nie służy jednak transformacji energetyki. Wskazywała, że głównym zadaniem projektowanej elektrowni Młoty ma być stabilizacja źródeł węglowych, a w przyszłości mogłaby współpracować z atomem. Posłanka pytała m.in., czy specustawa potrzeba jest po to, aby inwestor mógł jeszcze skorzystać z ok. 3 mld zł z funduszy unijnych, którymi dysponuje NFOŚiGW, i których kwalifikowalność kończy się w 2023 r. Zwracała uwagę, podobnie jak poseł Jakub Kulesza z Wolnościowców, że nowe przepisy mogą być niezgodne z przepisami europejskimi m.in. w sprawie równego traktowania podmiotów, czy ryzyka przyznania niedozwolonej pomocy publicznej. Na ten aspekt wskazywała wcześniej Konfederacja Lewiatan.

Poseł Mieczysław Kasprzak (Koalicja Polska) mówił natomiast, że lepiej inwestować w biogazownie, które mogłyby stabilizować krajowy system elektroenergetyczny.

Na kwestie środowiskowe zwracali uwagę przedstawiciele (Lewicy) - Maciej Konieczny, Beata Maciejewska oraz Dariusz Wieczorek. Konieczny podkreślił, że ESP nie powinny powstać w miejscach, gdzie mogą trwale i w sposób nieodwracalny ingerować w środowisko. Pytał się również resort klimatu o to, czy rozważane są pomysły budowy takich elektrowni w pokopalnianych szybach.

Poseł Michał Gramatyka (Polska 2050) przyznał, że nie kwestionuje konieczności usprawniania inwestycji w ESP, ale jego niepokój budzi znaczne ułatwienie procesu pozyskiwania gruntów pod takie inwestycje, co może spotkać się z protestami społecznymi.

Poseł Kukiz15 Jarosław Sachajko chwaląc pomysł budowy ESP jako najlepszego dostępnego magazynu energii, w przeciwieństwie do klasycznych baterii czy akumulatorów, wskazał na kwestie zwiększenia retencji wody przez elektrownie szczytowo-pompowe.

Wiceminister klimatu i środowiska Anna Łukaszewska-Trzeciakowska podkreślała, że elektrownie szczytowo-pompowe to inwestycja w zapewnienie bezpieczeństwa energetycznego państwa. Przypomniała, że zgodnie z aktualizacją PEP2040 w 2040 r. ponad 70 proc. energii w Polsce ma pochodzić z bezemisyjnych źródeł - atomu i OZE. Dodała, że ESP pokazały już swoją przydatność w połowie maja 2021 r., kiedy po awarii szybko dostarczyły niezbędną moc do sieci.

Łukaszewska-Trzeciakowska dodała, że zgodnie ze strategią dotyczącą ESP wskazano już trzy lokalizacje dla takich elektrowni (Tolkmicko, Młoty i Rożnów II) i wytypowano lokalizacje dla siedmiu kolejnych. Łączna moc tych instalacji ma wynieść 4 GW - zaznaczyła.

Projekt specustawy przewiduje, że budowa lub przebudowa ESP zostanie dopisana do listy inwestycji celu publicznego. Ustawa ma być nadrzędna w stosunku do przepisów ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym. Decyzja o ustaleniu lokalizacji inwestycji ESP wydawana ma być bez względu na istnienie bądź nie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego i wiązać będzie właściwe organy przy sporządzaniu studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego oraz miejscowego planu zagospodarowania.

Projekt zakłada, że z dniem, w którym decyzja ta stanie się ostateczna, nieruchomości w niej określone przechodzą na własność Skarbu Państwa za odszkodowaniem, a następnie będą oddawane w użytkowanie wieczyste inwestorowi. Wszystkie te rozwiązania mają - według autorów projektu - przyspieszyć proces budowy ESP.

Projektowane przepisy stanowią, że decyzję o ustaleniu lokalizacji inwestycji dotyczącej ESP będzie wydawał wojewoda w ciągu miesiąca od złożenia wniosku przez inwestora. Wniosek będzie zawierał szczegółowe informacje i dane, a także będą do niego załączone opinie, m.in. związane z określeniem granic terenu objętego wnioskiem. Ostateczna decyzja o ustaleniu lokalizacji inwestycji dotyczącej elektrowni szczytowo-pompowej będzie podstawą do dokonywania wpisów w księdze wieczystej i w ewidencji gruntów i budynków.

Jak podkreśliło MKiŚ w uzasadnieniu, magazynowanie energii, także za pomocą elektrowni szczytowo-pompowych, stanowi kluczowy warunek transformacji energetycznej w kierunku energetyki rozproszonej opartej o odnawialne źródła energii. Pomimo zalet ESP oraz dynamicznego rozwoju OZE i generacji rozproszonej, w Polsce od wielu lat, oprócz działań modernizacyjnych, nie powstała jednak żadna nowa taka elektrownia - zauważono. Istotną barierą, oprócz niewielu dogodnych miejsc, jest pomijanie ESP w przepisach wielu ustaw - wskazano w OSR.

Bariery prawne polegają na konieczności przeprowadzenia standardowego procesu inwestycyjnego, a ze względu na wieloetapowość i znaczny rozmiar inwestycji w zakresie elektrowni szczytowo-pompowej podlega ona szeregowi ograniczeń i wymagań administracyjnych zawartych w różnych aktach prawnych, które prowadzą do znacznego wydłużenia procesu inwestycyjnego - wskazano w ocenie skutków regulacji, uzasadniając nadanie ESP statusu inwestycji celu publicznego.

Projekt zakłada, że inwestorami budującymi ESP będą mogły być wyłącznie spółki Skarbu Państwa, spółki z ich grup kapitałowych, spółki samorządowe lub Wody Polskie. Takie rozwiązanie uzasadniono szeregiem ustawowych włączeń oraz możliwości ewentualnego wywłaszczenia czy też ograniczenia prawa rzeczowego.

W projekcie ustawy znalazły się także przepisy, które wyłączają obowiązek przekazywania odpisów na Fundusz Wypłaty Różnicy Ceny w przypadku wytwórców wytwarzających energię elektryczną w instalacjach OZE będących własnością, w zarządzie lub w użytkowaniu państwowej osoby prawnej. Z projektu wynika ponadto, że w przypadku przekazania takiego odpisu na Fundusz, byłby on zwrócony. To właśnie te zmiany wzbudziły kontrowersje podczas wcześniejszych prac nad projektem w komisji. Wówczas pojawił się zarzut, że mogą one spowodować narażenie na stosowanie niedozwolonej pomocy publicznej w stosunku do państwowych osób prawnych oraz nierównego traktowania podmiotów. Według MKiŚ przepisy te upraszczają system i zmniejszają ilość pracy administracyjnej, ponieważ "ograniczają przekładanie środków z jednej kieszeni Skarbu Państwa do drugiej".

Obecnie w Polsce działa sześć głównych ESP: Elektrownia Żarnowiec o mocy 716 MW, Elektrownia Porąbka-Żar o mocy 500 MW, Zespół Elektrowni Wodnych Solina-Myczkowce o mocy 200 MW, Elektrownia Żydowo o mocy 167 MW, Elektrownia Niedzica o mocy 92 MW oraz Elektrownia Dychów o mocy 90 MW.

autor: Michał Boroń

mick/ pad/

Fot. Depositphotos