Wraz z postępującą transformacją energetyczną, kwestie sprawiedliwości w dostępie do energii stają się coraz bardziej istotne. Światowe Forum Ekonomiczne wraz z Boston Consulting Group stwierdzają, że obecny zestaw narzędzi służących transformacji energetycznej może zostać poprawiony.

Światowe Forum Ekonomiczne (World Economic Forum – WEF) wspólnie z Boston Consulting Group (BCG) opracowało raport „Accelerating an Equitable Transition: A data-driven approach” proponujący zestaw wskaźników pozwalających zrozumieć zależności we wdrażaniu transformacji energetycznej w zależności od gospodarki danego kraju.

Analizowane w raporcie kraje zostały pogrupowane w sześć modeli opartych na wspólnych kontekstach strukturalnych, które mogą wpływać na pojawienie się wyzwań i możliwości związanych z równością we wdrażaniu transformacji energetycznej. 

Transformacja energetyczna niesie wyzwania. 5 kluczowych obszarów ryzyka

Mając na uwadze możliwe zagrożenia związane z transformacją energetyczną, powołano Inicjatywę na rzecz Sprawiedliwej Transformacji (Equitable Transition Initiative), która będzie wykorzystywać zestaw narzędzi Światowego Forum Ekonomicznego, aby wspierać kraje w identyfikacji kluczowych wyzwań związanych z transformacją.

W kontekście transformacji klimatycznej, Światowe Forum Ekonomiczne identyfikuje pięć kluczowych obszarów problematycznych:

• Zatrudnienie i zmiana miejsca pracy – według szacunków, do 2030 roku dzięki przejściu na zieloną gospodarkę powstaną 103 mln nowych miejsc pracy, 78 mln pracowników straci pracę, a wielu innych będzie wymagało podniesienia kwalifikacji.

• Dostępność produktów i usług – istnieje ryzyko, że niektóre grupy pozostaną w tyle w procesie transformacji, szczególnie obszary mniej zurbanizowane.

• Przystępność cenowa produktów i usług – nowe technologie i procesy wymagane do stworzenia bardziej przyjaznych środowisku alternatyw mogą wiązać się z wyższymi kosztami, prowadząc do wyższych dla konsumentów. 

• Dostęp do finansowania i inwestycji – średnie roczne zapotrzebowanie na finansowanie klimatyczne w 2030 roku wyniesie 9 bln dolarów, podczas gdy obecne przepływy wynoszą 1,3 bln dolarów. Nierówny podział przepływów finansowych między branżami i przedsiębiorstwami może spowolnić transformację dla niektórych. 

• Dostęp do możliwości – oprócz finansowania, do napędzania transformacji wymagany jest potencjał (taki jak wiedza, technologia, patenty i zasoby). Koncentracja know-how może prowadzić do nierówności.    

Jaka gospodarka, taka transformacja energetyczna. Jaki jest podział państw na świecie?

Specyfika gospodarcza, instytucjonalna, demograficzna oraz geograficzna w poszczególnych krajach może prowadzić do zróżnicowanego narażenia na ryzyko związane z równością ekonomiczną w trakcie transformacji energetycznej. 

Światowe Forum Ekonomiczne wraz z Boston Consulting Group w omawianym raporcie proponuje podział państw, który ma na celu dostosowanie działań w zależności od modelu gospodarczego:

• Gospodarki sprzyjające zielonej transformacji 

Gospodarki o wysokich dochodach, które poczyniły znaczne postępy w dekarbonizacji poprzez wdrażanie zielonych technologii. Stanowią je kraje Europy Zachodniej i Północnej, a także Australii, Nowej Zelandii, Kanady i Singapuru. Wspomniane gospodarki stanowią 5,1 proc. światowej populacji i odpowiadają za 19,1 proc. światowego PKB.

• Wschodzący użytkownicy ekologicznych rozwiązań 

Gospodarki, które mają silne ramy wspierające zieloną transformację, w których znacząca część pracowników pracuje w sektorze przemysłowym wymagającym działań dekarbonizacyjnych. Należą do nich głównie kraje Europy Środkowo-Wschodniej – w tym Polska. Wspomniane gospodarki stanowią 4,1 proc. światowej populacji i odpowiadają za 6,3 proc. światowego PKB.

• Eksporterzy paliw kopalnych

Gospodarki, które w dużym stopniu polegają na eksporcie paliw kopalnych, czyli kraje Bliskiego Wschodu oraz Azji Środkowej. Wspomniane gospodarki stanowią 3,5 proc. światowej populacji i odpowiadają za 3,1 proc. światowego PKB.

• Gospodarki rozwijające się

Szybko uprzemysławiające się gospodarki z rosnącym zapotrzebowaniem na energię, które w perspektywie krótkoterminowej będą musiały poradzić sobie z kompromisami między transformacją energetyczną a rozwojem społeczno-gospodarczym. Gospodarki należące do tej grupy zlokalizowane głównie w Ameryce Łacińskiej oraz Azji Południowo-Wschodniej. Wspomniane gospodarki stanowią 38,8 proc. światowej populacji i odpowiadają za 13,9 proc. światowego PKB.

• Gospodarki graniczne 

Gospodarki charakteryzujące się liczną populacją młodzieży oraz niskoemisyjnością, które muszą inwestować w zrównoważony, długoterminowy wzrost gospodarczy sprzyjający włączeniu społecznemu. Kraje należące do tej grupy stanowią głównie kraje subsaharyjskie. Wspomniane gospodarki stanowią 21,2 proc. światowej populacji i odpowiadają za 2,8 proc. światowego PKB.

• Zieloni deweloperzy 

Gospodarki należące do tego modelu stanowią uprzemysłowione gospodarki, które odpowiadają za największą emisję gazów cieplarnianych. Są globalnymi liderami w zakresie dostępu do finansowania i innowacji oraz posiadają łącznie 85 proc. światowych patentów ekologicznych. Kraje należące do tej grupy stanowią Chiny oraz Stany Zjednoczone. Wspomniane gospodarki stanowią 27,3 proc. światowej populacji i odpowiadają za 54,8 proc. światowego PKB.

Kolejny raport, kolejne (niemożliwe) wytyczne. A może warto zastopować?

Globalne cele zadeklarowane przez ponad 130 krajów w konsensusie z zeszłorocznego szczytu klimatycznego ONZ (COP28) wydają się zbyt ambitne do spełnienia. Mimo to nadal spotkamy się z rekomendacjami wzywającymi do zintensyfikowania działań w zakresie transformacji energetycznej, zamiast zrewidowania planów i zdroworozsądkowego podejścia do modernizacji globalnego systemu energetycznego, uwzględniającego możliwości interesariuszy oraz racjonalność podejmowanych wdrożeń.

Omawiany raport wpisuje się w narrację dążenia do realizacji celów dekarbonizacyjnych, których spełnienie w obecnym kształcie jawi się jako niemożliwie, o czym mówią sami propagatorzy zielonej transformacji. 

W raporcie Międzynarodowej Agencji Energetycznej (IEA), Międzynarodowej Agencji Energii Odnawialnej (IRENA), Wydziału Statystycznego Organizacji Narodów Zjednocznych (UNSD), Banku Światowego (WB) oraz Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) „Tracking SDG 7: The Energy Progress Report 2024” stwierdzono, że świat pozostaje poza ścieżką do osiągnięcia Celu Zrównoważonego Rozwoju (Sustainable Development Goal – SDG) 7 w zakresie energii do 2030 roku. 

Zamiast wylewać dziecko z kąpielą, może warto zastopować i zasiąść do dyskusji, mierząc siły na zamiary?

Fot. Depositphotos