Unijne rozporządzenie przeciwko wylesianiu (EUDR – European Union Deforestation Regulation) to nowe i przełomowe regulacje, których celem jest ograniczenie wylesiania i degradacji lasów na całym świecie. Chodzi o to, aby konsumpcja na europejskim rynku nie przyczyniała się do niszczenia lasów. Pomagają w tym nowe wymogi dotyczące przywożenia i wywożenia oraz wprowadzania do obrotu na terenie UE towarów z soi, wołowiny, oleju palmowego, kauczuku, kakao i kawy oraz drewna. Podmioty objęte nowym rozporządzeniem będą zobowiązane do dochowania należytej staranności, która polega na zapewnieniu, że produkty z tych kategorii powstały zgodnie z przepisami kraju pochodzenia i nie przyczyniły się do wylesiania. W odniesieniu do produktów z drewna konieczne będzie także wykazanie, że produkty nie pochodzą z obszarów zdegradowanych po 31 grudnia 2020 r - wyjaśnia Karolina Tymorek, dyrektorka FSC.

Dlaczego te przepisy są takie ważne?

Karolina Tymorek, dyrektorka FSC: Wylesianie i degradacja lasów to jedne z największych zagrożeń XXI wieku i to one w dużym stopniu przyczyniają się do zmiany klimatu i utraty bioróżnorodności. Samo wylesianie odpowiada aż za 11% emisji gazów cieplarnianych1, a przez ostatnich 30 lat z powierzchni Ziemi zniknęło aż 420 milionów hektarów lasów, czyli mniej więcej tyle, ile wynosi cała powierzchnia Unii Europejskiej. Dzieje się tak, ponieważ stale rośnie zapotrzebowanie na żywność i produkty pochodzenia leśnego dla coraz większej populacji świata, co przekłada się na coraz częstsze przekształcanie lasów w grunty rolne. Nieustająco rośnie produkcja soi, wołowiny, oleju palmowego, drewna, kauczuku, kakao i kawy, a ponieważ UE jest jednym z największych konsumentów tych wyrobów na świecie, zmiany w krajach unijnych mogą wpłynąć na sytuację w innych regionach globu.

Czy rozporządzenie już działa?

K. T.: Nowe przepisy weszły w życie 29 czerwca 2023 r., a zaczną obowiązywać od 30 grudnia 2024 r. Mikro- i małe przedsiębiorstwa mają czas na dostosowanie się do nowych regulacji do 30 czerwca 2025 r. 

Jak EUDR będzie egzekwowane i jakie będą konsekwencje nieprzestrzegania rozporządzenia?

K. T.: Przestrzeganie EUDR mają egzekwować i monitorować organy wyznaczone przez poszczególne państwa członkowskie – do chwili obecnej Polska nie wskazała takiej instytucji. Zadaniem tych podmiotów będzie m.in. kontrola raportów dostarczanych przez firmy, ale też weryfikacja pochodzenia towarów, np. za pomocą monitoringu satelitarnego czy analiz DNA. Łamanie przepisów będzie podlegać karom – mogą to być m.in. grzywny proporcjonalne do szkód dla środowiska, konfiskata produktów lub dochodów, a także czasowy zakaz eksportu i importu towarów objętych EUDR na rynek UE.

FSC aktywnie uczestniczyło w przygotowaniu rozporządzenia EUDR – z czego wynikało to zaangażowanie?

K. T: Dysponujemy ponad 30-letnią praktyką w walce z nielegalnym pozyskiwaniem drewna, wylesianiem i degradacją, stąd możliwość wykorzystania naszej wiedzy i doświadczenia w procesie tworzenia nowych przepisów. Współpracujemy z wieloma podmiotami, których misja jest zbieżna z naszą: promowaniem korzystnego przyrodniczo i społecznie oraz opłacalnego ekonomicznie gospodarowania zasobami leśnymi świata. EUDR i FSC to inicjatywy, które wzajemnie się uzupełniają.

Czy sama certyfikacja FSC może być pomocna we wdrażaniu EUDR? 

K. T.: Żaden system certyfikacji nie może automatycznie zwolnić firm z obowiązku zachowania należytej staranności zgodnie z wymogami EUDR. Warto jednak zauważyć, że certyfikacja FSC zapewnia solidne podstawy, zwłaszcza w odniesieniu do wykazania zgodności z wymogami EUDR w zakresie legalności źródła pochodzenia surowca, identyfikowalności łańcucha dostaw czy zrównoważonego rozwoju.

Obowiązki wynikające z EUDR obejmują procedury należytej staranności w zakresie oceny i ograniczenia ryzyka wylesiania. Rozporządzenie nakłada też wymóg prowadzenia dokładnych rejestrów oraz dostarczania informacji geolokalizacyjnych o miejscu pochodzenia danych towarów. Podmioty certyfikowane w systemie FSC już teraz są zobowiązane przestrzegać wszystkich obowiązujących przepisów krajowych, a to oznacza, że spełniają wymogi EUDR w zakresie legalności. Aktualnie pracujemy też nad zmianami systemu FSC, tak żeby jak najlepiej przygotować posiadaczy certyfikatu FSC do spełnienia wymogów EUDR. Dzięki współpracy z partnerami technologicznymi możemy rozwijać rozwiązania z obszaru geolokalizacji, które pozwalają dokładnie określać lokalizację obszarów produkcji lub pozyskiwania surowca, czy blockchain, który umożliwia firmom przesyłanie danych o pochodzeniu produktów w całym łańcuchu dostaw. Od czerwca 2024 r. udostępnimy posiadaczom certyfikatu zestaw zintegrowanych narzędzi o nazwie FSC EUDR Aligned, które pomogą we wdrożeniu zasad EUDR przed grudniowym terminem wejścia rozporządzenia w życie.

Wygląda na to, że bez EUDR nie uda nam się spełnić wielu celów środowiskowych?

K. T.: EUDR to przełomowe rozporządzenie, które umożliwia zrównoważenie interesów gospodarczych, społecznych i środowiskowych. Te przepisy chronią lasy, a lasy chronią życie – w tym nasze. W lasach mieszka ponad 80% lądowych gatunków roślin i zwierząt, co czyni je najbardziej różnorodnymi biologicznie ekosystemami lądowymi na naszej planecie. Odgrywają kluczową rolę w łagodzeniu i ograniczaniu zmiany klimatu, a dla ponad 1,5 miliarda ludzi lasy są źródłem utrzymania, leków, paliwa, żywności i schronienia. Dlatego EUDR jest tak ważne dla ochrony życia na naszej planecie.

Fot. główna: Depositphotos