Międzynarodowy Dzień Lasów został ustanowiony przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych (ONZ). Od 2012 r. obchody są świętowane na całym świecie. Wprowadzenie tego wydarzenia ma na celu zwiększenie globalnej świadomości dotyczącej tego skomplikowanego ekosystemu i jego znaczenia dla ludzkości. Można przytoczyć wiele danych liczbowych  obrazujących zastraszające tempo wycinki lasów. Niektóre źródła podają, że, rok rocznie ginie 12-15 mln hektarów obszarów leśnych. Aby wyciąć powierzchnię lasów o obszarze zbliżonym do Polski, człowiek potrzebuje około 10 miesięcy.

Lasy stanowią jedne z najbardziej bioróżnorodnych ekosystemów na ziemi. To w nich bytuje około dwie trzecie lądowych gatunków flory i fauny. W dużej mierze to właśnie lasy są odpowiedzialne za stabilizację klimatu. Usuwają z atmosfery nadmiar dwutlenku węgla, pochłaniają niebezpieczne pyły i aerozole. W rejonach gdzie dochodzi do regularnych obfitych opadów, stanowią miejsce retencji nadmiaru wody. Są naturalnymi barierami, w obszarach występowania ekstremalnych zjawisk pogodowych, zapobiegają osuwiskom, lawinom błotnym podczas intensywnych opadów deszczu oraz chronią ludzi, infrastrukturę  i zwierzęta przed ich skutkami. Trzeba też wspomnieć o roli drzew w miastach. Tutaj odgrywają kluczowe znaczenie w ochronie przed hałasem, stanowią również unikatowe miejsca siedlisk ptaków, ale też w okresie letnim mogą obniżać temperaturę w mieście o 2–8 °C, co pozwala na zmniejszenie kosztów związanych z klimatyzacją do około 30%. Podobna sytuacja dotyczy ogrzewania. Drzewa stanowią znaczącą barierę dla utraty ciepła. Miejsca zadrzewione zmniejszają koszt w granicach od 20 do 50%.

Analitycy z Departamentu Ochrony Środowiska stanu Nowy Jork, Departamentu Rolnictwa oraz Center for Urban Forest Research obliczyły korzyści finansowe wynikające z obecności drzew w aglomeracjach. Obliczenia dla skali całego miasta pokazują, że drzewa wprowadzają w budżet 27 mln dolarów oszczędności w tym aż 24,9 mln dolarów dzięki obniżeniu emisji CO2 do atmosfery.

– Jedno zdrowe drzewo w przestrzeni publicznej w 20 lat po posadzeniu przynosi rocznie 96 dolarów korzyści i kosztuje tylko 36 dolarów. Roczny zysk netto to aż 60 dolarów – komentuje Departament Ochrony Środowiska.

Niestety pomimo alarmujących sygnałów, w ostatnich dziesięcioleciach coraz więcej lasów jest wycinanych. Dane opublikowane w Nature w 2020 roku nie pozostawiają żadnych wątpliwości dotyczących globalnego zachwiania równowagi tego ekosystemu. Według analiz pochodzących ze Wspólnego Centrum Badawczego Komisji Europejskiej aktualnie lasy pokrywają ok. 38 proc. powierzchni Unii Europejskiej. Największą wycinkę lasów można obserwować w Szwecji, Finlandii, Hiszpanii, Portugalii, Estonii i Polsce. Skala wycinki drzew drastycznie wzrasta. Porównując lata 2011-2015 do okresu między 2016 a 2018 notuje się duży spory progres, jest to aż 49%, a średnioroczna utrata biomasy leśnej wzrosła z kolei o 69%. W Polsce wycinka w tym okresie wzrosła o 58%. Proceder ten dotyczy też obszarów zurbanizowanych.

Dane satelitarne dotyczące wycinki w krajach UE w latach 2004-2018

źródło: Ceccherini, G., Duveiller, G., Grassi, G. et al. Abrupt increase in harvested forest area over Europe after 2015. Nature 583, 72–77 (2020). https://doi.org/10.1038/s41586-020-2438-y

Aspekt wycinki lasów na terenie UE, ale też w skali globalnej nie jest sprzymierzeńcem w walce ze zmianami klimatycznymi. Trzeba pamiętać, że to właśnie lasy w dużej mierze wspomagają działania na rzecz osiągniecia neutralności klimatycznej, której osiągnięcie w UE jest prognozowane do 2050 roku. Niestety jeżeli zgodnie z prognozami wzrost wskaźnika pozyskiwania drewna będzie się utrzymywał na podobnym poziomie, to działania na rzecz neutralności klimatycznej mogą być utrudnione.

Rezultatem masowego wycinania lasów jest zaburzenie gospodarki wodnej, pustynnienie terenów, zubożenie bioróżnorodności i daleko posunięte zmiany klimatyczne. Można by przytoczyć jeszcze wiele negatywnych skutków – lokalnych i globalnych.

Są też i dobre wiadomości. Dane GUS pokazują, że w latach 2015 - 2019 przybyło w Polsce ponad 42 tys. ha lasów, a ich powierzchnia osiągnęła ponad 9 462 883 ha. Również jest wiele programów na szczeblu krajowym, które mają na celu wdrożenie ochrony ekosystemów leśnych. Chociażby program ochrony gatunków zagrożonych wyginięciem. Jeden z naczelnych programów to ochrona żubra. Aktualnie dzięki działaniom leśników i przyrodników w ramach projektu, polskie lasy są siedliskiem ok. 2300 żubrów. Trzeba też wspomnieć o roślinności leśnej. 15 spośród 17 regionalnych dyrekcji Lasów Państwowych uczestniczyło w programie ochrony cisa pospolitego – gatunek już nie jest zagrożony wyginięciem.  Te i wiele innych działań jest prowadzonych w ramach programu „Ochrony gatunków i siedlisk przyrodniczych w Lasach Państwowych”. Realizacja tych zadań odbywa się w 100 lokalizacjach na terenie kraju, dotyczy ochrony 30 cennych gatunków i 30 rodzajów siedlisk. Kolejnym punktem są planowane działania zalesiania. Natomiast w wyniku tych działań, drzewostan staje się coraz młodszy, ujednolicony  i uporządkowany, co nie do końca jest korzystne dla bioróżnorodności.

Te starania, to jednak tylko kropla w morzu potrzeb ekosystemu, który należy chronić.