Bez zgody Indian coraz częściej niemożliwe staje się wydobycie surowców w Kanadzie. Indianie zawierają kolejne precedensowe porozumienia, które od ich zgody uzależniają duże projekty wydobywcze, a gwarancje dla swoich praw znajdują w stuletnich traktatach.

Indianie YQT (skrót indiańskiej nazwy plemienia) z Kolumbii Brytyjskiej zawarli w ostatnich dniach umowę z firmą NWP Coal Canada, która chce wydobywać węgiel koksujący w południowo-wschodniej części prowincji. Wyjątkowość porozumienia polega na tym, że Indianie będą nie tylko "regulatorem i dokonującymi przeglądu" wartego 400 mln dolarów kanadyjskich projektu, lecz będą mogli go wstrzymać, nawet jeśli prowadzone obecnie przez prowincję i rząd federalny oceny środowiskowe będą pomyślne – napisała firma w komunikacie. Umowa określa też zasady ochrony roślin, zwierząt i wody.

Kopalnia ma zacząć działać w 2026 r. na terenach, których Indianie nigdy nie sprzedali i nie przekazali Koronie brytyjskiej. Wódz Indian YQT Heidi Gravelle cytowana w komunikacie podkreślała, że zdania Indian nie brano pod uwagę zbyt długo, teraz zmieniają się zasady przeprowadzania dużych projektów.

Indianie robią również skuteczny użytek z podpisywanych dziesiątki i setki lat temu z Koroną brytyjską traktatów, o których nikt nie sądził, że będą kartą przetargową przy uzyskiwaniu zgód na projekty wydobywcze. Również w Kolumbii Brytyjskiej władze prowincji zawarły w środę porozumienie z Indianami Blueberry River w sprawie ochrony terenów objętych tzw. Traktatem 8 z 1899 r.

Właśnie ten traktat stał się podstawą do wyroku sądu z 2021 r., który orzekł, iż rząd Kolumbii Brytyjskiej narusza prawa Indian zezwalając na wydobycie gazu i wycinkę drzew na ich terenach bez ich zgody. Jak podawał publiczny nadawca CBC, sędzia Emily Burke zgodziła się z Indianami, że kolejne projekty energetyczne w ich sąsiedztwie naruszają traktatowe zobowiązania Korony do ochrony tradycyjnego indiańskiego sposobu życia. Rząd prowincji ma przekazać 200 mln CAD na rekultywację terenów po dziesięcioleciach działalności przemysłu. Chroniony ma być starodrzew, a projekty wydobywcze mają przynieść Indianom 87,5 mln CAD w ciągu trzech lat.

Traktaty z Indianami zawierano od 1701 r, a potem także gdy Kanada zaistniała jako państwo w 1867 r. Przekazywały one Koronie Brytyjskiej ziemię w zamian za prawa do rezerwatów i różne formy pomocy. Do 1923 r. podpisano ich 70, dotyczą 364 społeczności Indian liczących ponad 600 tys. osób. Od 1973 r. gdy Sąd Najwyższy Kanady wydał pierwsze w historii orzeczenie uznające prawa rdzennych mieszkańców, zawierane są traktaty w nowej formie. Od 1975 r. rząd Kanady podpisał 25 traktatów z Indianami z 97 społeczności, dotyczących prawie 90 tys. osób. We współczesnych traktatach określa się zarówno zasady ochrony tradycyjnego życia jak i uczestnictwo w zyskach z np. wydobycia surowców. Jak wskazują media, także jednak dawne traktaty są nieoczekiwanym argumentem na rzecz m.in. ochrony środowiska.

W czerwcu 2021 r. weszła w Kanadzie życie ustawa implementująca Deklarację ONZ o Prawach Ludności Rdzennej z 2007 r., która uniemożliwia podejmowanie decyzji w sprawach dotyczących rdzennych mieszkańców bez ich zgody i zapewnienia udziału w przedsięwzięciach.

Kanada buduje swoją pozycję na rynku, chcąc być pewniejszym niż Chiny i Rosja dostawcą m.in. surowców potrzebnych do produkcji samochodów elektrycznych. Nowe przepisy są ważne także dla polskich firm, w Kanadzie obecny jest np. KGHM Polska Miedź, który eksploatuje złoża w Sudbury w Ontario.

Media wskazują na precedensy, pozostają wciąż jednak problemy, jak np. trwające od pięciu lat protesty Indian w Kolumbii Brytyjskiej przeciwko budowie przez ich tereny gazociągów. CBC podawała, że tylko na działalność policji usuwającej – także siłą – protestujących wydano w tym czasie 50 mln CAD. Trwają także problemy Indian, którzy sprzeciwiają się wpuszczaniu do rzeki Athabasca oczyszczonych ścieków z eksploatacji gazu i ropy naftowej z piasków roponośnych. Z kolei Indianie, Metysi i Inuici z Alberty sprzeciwiają się planom budowy kopalni węgla.

Fot. Depositphotos