Żuławy Wiślane to malowniczy i  unikatowy teren znajdujący się w północno-środkowej części Polski, na równinie delty Wisły, otoczony wzgórzami Kaszub, wysoczyzną elbląską oraz wydmami Mierzei Wiślanej. Niestety, położenie Żuław niesie ze sobą zagrożenie powodziowe. Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie prowadzi szereg działań, aby je zmniejszyć. Jednym z nich jest budowa wrót sztormowych na rzece Tudze.

Zagrożenie powodziowe

Nadmorskie położenie Żuław sprawia, że powodzie nie są tu powodowane jedynie przez intensywne opady atmosferyczne, ale także przez wezbrania wód sztormowych od strony morza sięgające w głąb lądu. Kolejnym zagrożeniem stają się wody powodziowe spływające z południa kraju Wisłą oraz powodzie zatorowe powstałe na Wiśle wskutek zatorów lodowych. Żuławy obejmują rozległy teren depresyjny i przydepresyjny, co uniemożliwia grawitacyjny odpływ wód powodziowych – aby je odprowadzić potrzebne są przepompownie. Los Żuław Wiślanych jest zatem uzależniony od sprawnego funkcjonowania systemu przeciwpowodziowego. Jego działanie nadzoruje Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie, które jest głównym podmiotem odpowiedzialnym za krajową gospodarkę wodną.

Ochrona Żuław Wiślanych

Jednym z realizowanych obecnie projektów, które mają na celu wzmocnienie systemu przeciwpowodziowego na Żuławach Wiślanych, jest „Kompleksowe zabezpieczenie przeciwpowodziowe Żuław – Etap II – Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej w Gdańsku”. Projekt ten jest kolejnym elementem realizacji programu „Kompleksowe zabezpieczenie przeciwpowodziowe Żuław – do roku 2030 (z uwzględnieniem etapu 2015)”, zwanego „Programem Żuławskim – 2030”. Obejmuje on pięć zadań, a jednym z nich jest budowa wrót sztormowych na rzece Tudze – prawym dopływie Szkarpawy. Tuga przepływa przez Nowy Dwór Gdański, a wezbrania sztormowe napływające z Zalewu Wiślanego wielokrotnie przyczyniały się do podtopień na terenie miasta. Budowane wrota ochronią obszar ok. 100 km2, zamieszkany przez ponad 15 tysięcy osób. Znajdują się one w ujściowym odcinku rzeki Tugi do Szkarpawy, na terenie gminy Stegna, w powiecie nowodworskim. Prace budowlane obejmują m.in. budowę wrót przeciwsztormowych, wykonanie robót umocnieniowych w międzywalu, budowę przelewu bocznego (budowli przerzutowej) do kanału Pryżnik, oraz przebudowę samego kanału Pryżnik na odcinku ok. 2,5 km.

Wrota na Tudze prawie gotowe

Wrota przeciwpowodziowe to żelbetowa budowla trójprzęsłowa, z dwoma przęsłami o szerokości po 6,5 m oraz jednym przęsłem o świetle 3,0 m. Między przęsłami umieszczone są grodzie, które zamkną się przy nadejściu fali powodziowej. Zamykanie będzie automatyczne lub ręczne. Nadmiar wody, który zatrzymają wrota, zostanie skierowany przez budowlę przelewową i kanał Pryżnik z powrotem do Szkarpawy i Zalewu Wiślanego.

Dotychczas wykonano lewy rurociąg płuczący, uruchomiono zasilanie hydrauliczne wrót, a także napęd światła bocznego. Do ukończenia wrót pozostały prace na prawym rzeki Tugi, które obejmą m.in. wykonanie oczepu żelbetowego i prawego rurociągu płuczącego. Roboty umocnieniowe w międzywalu są natomiast ukończone w 90% – koryto rzeki zostało prawie całkowicie umocnione materiałami siatkowo-kamiennymi.

W ramach projektu przebudowano także już istniejący lewy wał przeciwpowodziowy, do którego zostały dobudowane wjazdy i zjazdy umożliwiające dojazd na lewy wał, a także zjazdy eksploatacyjne na lewym brzegu Tugi. Prace na prawej stronie rzeki, obejmujące przebudowę prawych wałów przeciwpowodziowych, jeszcze trwają.

Budowa przelewu bocznego (budowli przerzutowej) do kanału Pryżnik została zakończona. Na nowym odcinku kanału Pryżnik, który po wybudowaniu został już umocniony materacami siatkowo-kamiennymi, trwają prace wykończeniowe. Ta nowa część kanału o długości ok. 100 m ma połączyć wylot z budowli przerzutowej z już istniejącym odcinkiem kanału Pryżnik. 

Dodatkowo, w ramach projektu zamontowano 9 sztuk nowych przepustów na rowach dopływających do kanału Pryżnik, których zadaniem jest zabezpieczenie obszarów wzdłuż rowów przed cofaniem się wód z kanału w okresie jej przerzutów do Linawy i stacji pomp Chłodniewo. Podniesiono teren przy kanale, wyprofilowano skarpę oraz wykonano umocnienia siatkowo-kamienne dna i skarp kanału. Koryto zostało częściowo zakonserwowane i odmulone.

Elewacja budynku obsługi została wykonana z cegły klinkierowej. Obecnie trwa wyposażanie obiektu. Zamontowano także instalacje mechaniczne, elektryczne i monitoring. Nadal trwają prace związane z automatyką wrót przeciwpowodziowych, które będą się zamykać automatycznie gdy poziom wody w Szkarpawie wyniesie 0,6 m n.p.m. Po osiągnięciu poziomu 0,65 m n.p.m., przelew boczny do kanału Pryżnik będzie stopniowo się otwierał. Woda przepłynie wówczas przez budowlę przerzutową i dalej poprzez koryto Linawy do przepompowni Chłodniewo. Gdy poziom wody w Tudze się obniży i nastąpi jego wyrównanie przed i za wrotami, wrota sztormowe zostaną ponownie otwarte.

Projekt „Kompleksowe Zabezpieczenie Przeciwpowodziowe Żuław” jest w 85% dofinansowany przez Unię Europejską z Funduszu Spójności w ramach Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko 2014-2020. Instytucją nadzorującą jest Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej, a 15% środków na realizację zadań pochodzi z budżetu państwa. Wartość projektu wynosi 130 117 669, 90 złotych. Przewidywalny termin zakończenia inwestycji to 31 października 2022 r.