Zdaniem Banku Światowego, region Europy Wschodniej i Azji Centralnej posiada niewykorzystany potencjał do dekarbonizacji krajowych systemów energetycznych. Celem dla regionu jest odejście od paliw kopalnych do 2060 roku, co wydaje się niemożliwe.

Raport Banku Światowego „Net Zero Energy by 2060: Charting Europe and Central Asia's Journey Toward Sustainable Energy Futures” określa wytyczne dla krajów w regionie Europy Wschodniej i Azji Centralnej w ustaleniu priorytetów polityki i inwestycji niezbędnych do odejścia krajowych systemów energetycznych od paliw kopalnych do 2060 roku.

Kraje regionu stanowią 6,3 proc. światowej populacji, odpowiadając za 7 procent światowego PKB, prawie 10 proc. światowej emisji energii oraz 16 proc. wydobycia paliw kopalnych.

Raport jest pierwszym z serii, które ma za zadanie pomóc w określeniu opcji dla krajów w regionie Europy Wschodniej i Azji Centralnej, które są na drodze transformacji energetycznej. 

Jakie są główne źródła energii elektrycznej Europy Wschodniej i Azji Centralnej?

Jak stwierdza przywoływany raport, energia wodna jest głównym źródłem energii elektrycznej w Albanii, Gruzji, Tadżykistanie i Kirgistanie i odgrywa ważną rolę w pozostałych krajach regionu.

Wśród paliw kopalnych dominuje węgiel, zaś co tyczy omawianych w raporcie krajów, w których koszyk energetyczny opiera się na węglu, Bank Światowy wyróżnia: Bośnię i Hercegowinę, Bułgarię, Kazachstan, Kosowo, Polskę, Serbię oraz Ukrainę. 

Ropa naftowa odgrywa priorytetową rolę w Albanii, Chorwacji, Czarnogórze, Macedonii Północnej, Rumunii i Turcji, zaś gazu ziemny w Armenii, Azerbejdżanie, Białorusi, Gruzji, Mołdawii, Turkmenistanie i Uzbekistanie.

Problemy wschodniego sektora energetycznego Europy Wschodniej i Azji Centralnej

System energetyczny regionu jest podatny na szoki podażowe, jak również na sezonowe szoki popytowe wynikające z letnich susz oraz zimowych mrozów. 

Co istotne, prócz potencjalnych zagrożeń tkwiących w pogodzie, Bałkany i Azja Centralna są szczególnie narażone na potencjalne niedobory gazu ziemnego ze względu na deficyty infrastrukturalne i stosunkowo niski poziom handlu transgranicznego.

Jak stwierdza raport, aby osiągnąć zerową emisję netto do 2060 roku, systemy energetyczne w całym regionie będą musiały emitować zerową emisję netto do 2040 roku, budynki komercyjne do 2050 roku, a budynki mieszkalne do 2055 roku. 

Sektory, które są trudniejsze do transformacji – a takimi są przemysł i transport – będą prawdopodobnie nadal polegać na technologiach usuwania dwutlenku węgla nawet w 2060 roku.

Jedynie dziewięć krajów regionu wyznaczyło krajowe cele zerowej emisji netto, przy czym tylko pięć z nich – Armenia, Bułgaria, Chorwacja, Kirgizja i Rumunia – dąży do spełnienia ich 2050 roku, zaś Turcja do 2053 roku. Czternaście krajów nie podjęło jeszcze krajowych zobowiązań dotyczących zerowej emisji netto.

W raporcie podkreślono niewykorzystany potencjał wytwarzania energii elektrycznej pochodzącej z odnawialnych źródeł energii (OZE), w szczególności energii słonecznej oraz wiatrowej. 

Pomimo wzrostu z 2,4 proc. w 2010 roku do ponad 10 proc. obecnie, potencjał tkwiący w OZE pozostaje niewykorzystany. Skalowanie zasobów jest uznawane za główną strategię dywersyfikacji koszyka energetycznego w celu zapewnienia bardziej odpornego na potencjalne zagrożenia systemu energetycznego. 

Jakie perspektywy rozwoju sektora energetycznego stoją przed Azją Centralną?

Podczas gdy liczba miejsc pracy związanych z paliwami kopalnymi na całym świecie spada, omawiany raport szacuje, że transformacja energetyczna może doprowadzić do znacznego wzrostu zatrudnienia w wytwarzaniu energii odnawialnej w regionie: z około 200 tys. do ponad 900 tys. do 2040 roku – stwierdza raport.

Pomimo poczynionych postępów, przy obecnych działaniach, region nie może osiągnąć zerowej emisji netto w określonym terminie, aby pomóc ograniczyć globalny wzrost temperatury do celu 1,5°C, o którym mowa w porozumieniu paryskim z 2015 roku. 

Mimo trudności we wdrażaniu międzynarodowych celów klimatycznych pochodzących z różnorakich instytucji, Bank Światowy dostrzega potencjał transformacji energetycznej, wskazując mniej ambitne cele dostosowane do obecnych możliwości: „Nasze modelowanie pokazuje, że region może zwiększyć swój udział czystej energii z obecnych 9 proc. do 75 proc. do 2060 roku. Będzie to możliwe tylko dzięki wiążącym zobowiązaniom krajowym, ukierunkowanym działaniom i inwestycjom” – stwierdza Charles Cormier, dyrektor regionalny Banku Światowego ds. infrastruktury w Europie i Azji Środkowej.

Optymistyczne prognozy względem regionu ma również Organizacja Narodów Zjednoczonych (ONZ).

W raporcie „UNECE Renewable Energy Status Report 2022” ONZ wskazuje, że kraje Azji Centralnej odnotowały bezprecedensowy wzrost mocy odnawialnych źródeł energii, napędzany głównie przez fotowoltaikę i energię wiatrową.  

Fot. Depositphotos