Drugi dzień konferencji Baltic Nuclear Energy Forum rozpoczął się debatą dotyczącą finansowania sektora energetyki jądrowej. Jej tytuł to równocześnie śmiało brzmiąca teza „Energetyka jądrowa może produkować tanią energię elektryczną pod warunkiem jej odpowiedniego finansowania”. 

Debatę otworzył wstęp Marka Muldowney'a, dyrektora zarządzającego Grupy ds. transformacji niskoemisyjnej BNP Paribas, który połączył się z uczestnikami online z Londynu. Opowiedział o swoich doświadczeniach, jakie zdobył podczas pracy nad różnymi projektami dotyczącymi energii jądrowej w różnych częściach Europy jako bankier. Przekazał, jak jego zdaniem rynki finansowe postrzegają energię jądrową i co to oznacza dla przyszłości finansowania projektów.

– Wszystkie duże projekty infrastrukturalne są złożone i wymagają szeroko zakrojonych interakcji z organami regulacyjnymi, podmiotami finansującymi i częścią społeczeństwa obywatelskiego. Jednak projekty nuklearne są klasą samą w sobie. Są one ogromne w porównaniu z niemal każdym innym projektem, nawet największymi projektami morskiej energetyki wiatrowej – mówił Muldowney.

Jako kluczowe warunki sukcesu finansowania energetyki atomowej Muldowney wymienił akceptację społeczną, przejrzyste ramy prawne dotyczące wydawania licencji i planowania, silnych sponsorów, którzy mają wiarygodność, możliwości i zdolność do stania w obronie projektów, zaawansowaną, lecz sprawdzoną technologię, plan długotrwałej utylizacji odpadów. 

Istnieją duże trudności związane z dostosowaniem mocnych źródeł finansowych do rozwiązania problemów projektowych, zwłaszcza w kontekście ryzyka konstrukcyjnego nuklearnych przedsięwzięć. Mimo pewnej pomocy ze strony rządu, nadal istnieje potrzeba ciężkiej pracy w celu optymalnego wykorzystania potencjału finansowego i zapewnienia sukcesu projektu. 

Następnie na scenę zaproszono panelistów: dr Bożenę Horbaczewską, Kierownika Studiów Podyplomowych Energetyka Jądrowa w SGH, dra Adama Juszczaka, doradcę w zespole klimatu i energii PIE, Marka Nelsona, dyrektora zarządzającego Radiant Energy Group, Anne Falchi, dyrektor ds. strategii EDF, Jacka Boguckiego, dyrektora Biura Branży Energetycznej i Technologii w Departamencie Analiz Branżowych Bank Gospodarstwa Krajowego oraz mecenasa Jerzego Bombczyńskiego, radcę prawnego i kierownika Praktyki Regulacji Usług Finansowych i Funduszy Inwestycyjnych w kancelarii Baker McKenzie w Warszawie. Debatę poprowadził Wojciech Hann, Senior Advisor w KPMG Poland.

Dr Adam Juszczak został zapytany o trwający od jakiegoś czasu światowy „renesans jądrowy” i jak to wygląda w skali makro.

– Od lat słyszę o tym rzekomym renesansie, ale sądzę, że ostatnie doniesienia były przedwczesne. Może lepiej byłoby używać innego terminu. Jeśli spojrzymy na obraz makro, szczególnie w kontekście planów europejskich, widoczne są pewne zmiany. Spoglądając na całość produkcji energii elektrycznej, to sektor jądrowy wciąż odgrywa istotną rolę – podkreślił.

Dr Bożena Horbaczewska, która jest ekspertem w dziedzinie energetyki jądrowej na SGH w Warszawie, jest jednocześnie współautorką modelu finansowania energetyki jądrowej, znanego jako SaHo. 

– Model SaHo zakłada zaangażowanie państwa na początkowym etapie inwestycji poprzez posiadanie 100% udziałów, które stopniowo mogą być przekazywane innym inwestorom w miarę rozwoju projektu. W ramach tego modelu, państwo ponosi ryzyko i koszty inwestycji, aż do momentu, gdy elektrownia jądrowa rozpocznie produkcję energii elektrycznej, której właścicielami staną się jej odbiorcy końcowi.

Dr Horbaczewska podkreśla, że podczas okresu, gdy nie ma jeszcze zysków, państwo musi ponosić finansowanie związane z projektami jądrowymi. Choć w Polsce brakuje podmiotów gotowych na takie wyzwania, są dostawcy kapitału własnego, którzy zaczynają interesować się tym obszarem. 

Mark Nelson zauważył, że mimo tradycyjnej negatywnej narracji wokół energii nuklearnej, istnieje zainteresowanie inwestycjami w ten sektor, zwłaszcza wśród młodszych pokoleń pracowników finansowych, co może prowadzić do przyspieszenia ewolucji rynku nuklearnego. Zarówno w Europie, jak i w Stanach Zjednoczonych występują błędy dotyczące podejścia do rynku nuklearnego i zasad ESG. Nelson wyraził nadzieję na zmianę tych tendencji i liczy na powrót do tego tematu w najbliższej przyszłości. 

– Widzę dwa błędy po obu stronach Atlantyku. Pierwszy z nich dotyczy Europy, która w zasadzie przyjmuje zasadę ESG, a jednocześnie ocenia rynek nuklearny, który mam nadzieję, obecnie ulega zmianie. Drugi błąd ma miejsce w Stanach Zjednoczonych, gdzie ludzie przyjmują rynek nuklearny, ale oceniają go przez pryzmat ESG. Uważam, że również to jest błąd.

Anne Falchi podkreśliła, że trudności związane z finansowaniem energetyki jądrowej nie wynikają tylko z samej fazy operacyjnej finansowania, ale także z konieczności uzyskania finalnej decyzji inwestycyjnej i zaufania inwestorów. Główne kwestie, które należy rozważyć w fazie zakończenia finansowania projektu nuklearnego to dostępność środków, jasne cele projektu oraz analiza kosztów i ryzyka.

Na pytanie o to, jak projekt jądrowy dowieźć w harmonogramie, w budżecie i zgodnie ze specyfikacjami, Jacek Bogucki odpowiedział, że istnieje potrzeba zrozumienia, czy projekt jest naprawdę pożądany lub potrzebny, zanim zostanie podjęta decyzja o jego realizacji. Może to wymagać przejrzenia wszystkich projektów oraz zidentyfikowania wspólnego mianownika opóźnień lub problemów.

Z kolei mecenas Jerzy Bombczyński wskazał na przekonanie, że kluczowym elementem jest określenie klarownych celów oraz postrzeganie Europejskiego Zielonego Ładu jako szansy, a nie przeszkody dla Polski. Potrzebna jest intensyfikacja działań na rzecz zrównoważonego rozwoju, zwłaszcza w kontekście agend europejskich, włączając negocjacje i tworzenie nowych regulacji. Zauważa potrzebę wsparcia instytucji finansowych (np. Polskiego Funduszu Rozwoju, Banku Gospodarstwa Krajowego) w realizacji zrównoważonych inicjatyw.

Konkluzja wynikająca z przeprowadzonej debaty chyli się ku temu, że w kontekście finansowania projektów energetyki jądrowej jest wiele dróg, ale trzeba wybrać tę właściwą, a wśród rozmówców i zainteresowanych tematem nie ma obaw, a sporo dobrych chęci i pomysłów nad właściwą metodą. 

Kolejnym istotnym wnioskiem może być to, że ukończenie projektu zgodnie z harmonogramem, budżetem i specyfikacjami jest jak najbardziej możliwe, aczkolwiek bardzo trudne. Dlatego niezwykle istotne jest dopilnowanie każdego z etapów, a w szczególności etapu przygotowania, projektowania i planowania.