W debacie publicznej duże kontrowersje wzbudza Europejski Zielony Ład, którego wdrożenie będzie kosztować Polskę prawdopodobnie ok. 2,5 biliona euro. Czy jednak Polska jest skazana na bezalternatywne wdrożenie tych rozwiązań? Temu zagadnieniu poświęcony jest raport przygotowany przez Instytut Ordo Iuris. 

W publikacji autorstwa Jędrzeja Jabłońskiego, starszego analityka Instytutu na rzecz Kultury Prawnej Ordo Iuris omówiono możliwości odstąpienia od Zielonego Ładu, m.in. poprzez uchylenie go w drodze procedury ustawodawczej Unii Europejskiej, stwierdzenie jego nieważności przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej czy odrzucenie go w referendum.

Trudno walczyć z Zielonym Ładem

Z opracowania wynika wprost, że w świetle przyjętej przez Unię Europejską zasady pierwszeństwa prawa unijnego nad prawem krajowym możliwości uchylenia się przez Polskę od realizacji Zielonego Ładu pozostają mocno ograniczone. O ile uchronienie obywateli Polski przed negatywnymi skutkami tych polityk unijnych jest możliwe w oparciu o środki czysto krajowe takie jak stwierdzenie niezgodności Zielonego Ładu z Konstytucją czy też po prostu brak jego implementacji do prawa krajowego, o tyle rozwiązania te rodzą ryzyko nałożenia kar przez TSUE na Polskę, czego skutki i tak w ostateczności będą musieli sfinansować polscy podatnicy.

Z kolei uchylenie Zielonego Ładu na szczeblu unijnym, czy to w drodze procedury legislacyjnej, czy też na skutek wyroku TSUE, jakkolwiek nie wiązałoby się z tego typu negatywnymi konsekwencjami i byłoby - zdaniem autora - bardzo pożądane, to jednak w obecnych realiach politycznych szanse na nie należy ocenić jako umiarkowane.

Referendum nie pomoże?

NSZZ „Solidarność” od 2024 roku aktywnie prowadzi kampanię na rzecz referendum w sprawie odrzucenia Europejskiego Zielonego Ładu, argumentując, że jego przepisy, takie jak system ETS2 czy ograniczenia emisji, zagrażają polskiej gospodarce, szczególnie sektorom górnictwa, rolnictwa i przemysłu. Formalnie nei złożono jeszcze wniosku w Sejmie o przeprowadzenie referendum. „Solidarność” podkreśla, że Zielony Ład może kosztować Polskę biliony złotych i narusza Konstytucję RP, co wynika z raportu „Drapieżny Zielony (nie)Ład” z września 2024 roku. Badania wskazują, że 61% Polaków obawia się skutków Zielonego Ładu, a 56,5% popiera referendum.

Karol Nawrocki, kandydat na prezydenta RP popierany przez PiS, podpisał umowę programową z „Solidarnością”, w której zobowiązał się do działań na rzecz referendum ws. Zielonego Ładu, co wzmocniło polityczne wsparcie dla inicjatywy.

Zdaniem eksperta prawnego Ordo Iuris, referendum pod względem prawnym na arenie europejskiej ma niewielkie znaczenie. Trudno bowiem uchylić się od skutków polityki klimatycznej w referendum krajowym, a jego wynik nie ma wiążącego wpływu na politykę Komisji Europejskiej, natomiast może stanowić wyraźny sygnał nacisku politycznego. 

Dlatego podejmowanie takich działań krajowych jak brak implementacji dyrektyw, stwierdzenie niezgodności z Konstytucją, odrzucenie w referendum, może stanowić jasny sygnał polityczny, który po dotarciu na forum europejskie zainspirowałby inne kraje do dołączenia do oporu wobec Zielonego Ładu, a być może wręcz nawet zmusił samą Komisję Europejską do zweryfikowania jej stanowiska i zaproponowania alternatywnych rozwiązań. 

W świetle podnoszonych powszechnie w ostatnim okresie, przez polityków bardzo różnych opcji, postulatów konieczności rewizji Zielonego Ładu, Polska mogłaby skorzystać z tej sprzyjającej atmosfery i zainicjować proces prowadzący do realnego uchylenia zapowiadanych rozwiązań - napisano w dokumencie.