Grupa znanych naukowców przygotowała Globalny Raport Sprawiedliwości (Global Justice Report), w którym policzyli, że możliwe jest zarówno powstrzymanie zmiany klimatu, kryzysu bioróżnorodności przy jednoczesnym zapewnieniu 99% ludzkiej populacji życia na dobrym poziomie ekonomicznym i zmniejszeniu czasu pracy. Wymagałoby to jednak radykalnej zmiany podejścia do gospodarki i stylu życia. 

Raport powstał pod egidą World Ineqaulity Lab, organizacji zajmującej się nierównościami społecznymi, a jego autorami są między innymi słynny lewicowy ekonomista Thomas Piketty, który jest profesorem ekonomii w Paris School of Economics, Lucas Chancel profesor ekonomii w Sciences Po Paris, Cornelia Mohren, koordynatorka ds. środowiska w World Inequality Lab, Rowaida Moshrif z World Inequality Lab, Moritz Odersky ekonomista w World Inequality Lab. Policzyli oni, że możliwy jest wysoki poziom dobrobytu, gdzie 90% światowej populacji podwaja swoje dochody, ale pracuje o połowę mniej godzin niż obecnie. Równocześnie ludzkości udaje się zatrzymać poziom ocieplenia planety na granicy 1,8 C, a nie 4 C, do którego doprowadzą nas obecnie realizowane polityki klimatyczne i ekonomiczne. 

Dobry świat dla większości jest możliwy, ale potrzeba zmian

Eksperci World Inequality Lab pokazują, że przy odpowiedniej redystrybucji dochodu możliwe jest zwiększenie udziałunajuboższej połowy ludzkości w globalnym bogactwie z zaledwie 2% obecnie do 30%. Ich wizja to świat, w którym konsumujemy wystarczająco dużo, ale nikt nie przejada się i nie gromadzi ogromnego bogactwa jak ma to miejsce obecnie, gdzie 1% ludzkości posiada majątek większy lub równy pozostałej 99%. Dodatkowo warunki życia na Ziemi nadal pozostają na tyle dobre, że są w stanie utrzymać ludzką populację nie zmniejszając jej liczby i nie dochodzi do załamania się klimatu. Aby wszystkie te cele mogły zostać zrealizowane muszą zostać spełnione 3 warunki.

Po pierwsze, konieczna jest szybka dekarbonizacja systemów energetycznych. Po drugie potrzebujemy również radykalnego odejścia od nadmiernej konsumpcji na rzecz „wystarczalności”. Wymagałoby to drastycznej redukcji godzin pracy i zużycia surowców, a także znaczących zmian we wzorcach konsumpcji, nawykach żywieniowych, użytkowaniu gruntów i ich zalesieniu. Po trzecie, finansowanie i polityczne wspieranie dekarbonizacji i wystarczalności będzie wymagało drastycznego zmniejszenia nierówności dochodów, bogactwa i kontroli władzy, zarówno między krajami, jak i wewnątrz nich. Jednocześnie zmniejszenie globalnych nierówności idzie w parze z głęboką dekarbonizacją, a w istocie jest to warunek konieczny wspólnego dobrobytu na planecie, mającej skończone zasoby.

Zamiast nadmiernej konsumpcji i bogactwa – wystarczalność i redystrybucja

Raport o Sprawiedliwości Globalnej łączy cztery wymiary, które we współczesnych debatach często traktowane są oddzielnie: redystrybucję w skali globalnej; głęboką reformę międzynarodowego porządku finansowego i gospodarczego; radykalną transformację systemów energetycznych; oraz istotne zmiany w wzorcach konsumpcji. W porównaniu z większością scenariuszy klimatycznych (w tym scenariuszy IPCC - Międzyrządowego Zespołu ds. Zmian Klimatu), główną nowością jest to, że autorzy raportu modelują wszystkie cztery wymiary razem – i umieszczają nierówności i wystarczalność w centrum swojej analizy.

Jakie efekty miałaby przynieść zmiana? Jej sednem jest konwergencja między krajami. Średni dochód narodowy na mieszkańca, który jest obecnie 16-krotnie większy w najbogatszych regionach świata wobec najbiedniejszych (290 euro miesięcznie w Afryce Subsaharyjskiej) i (4590 euro w Ameryce Północnej i Oceanii) do 2100 roku wzrośnie do wspólnego poziomu około 5000 euro miesięcznie we wszystkich krajach. Ponadto roczna liczba godzin pracy na osobę zatrudnioną spadłaby z około 2100 do około 1000, kontynuując długofalową tendencję do skracania czasu pracy, podczas gdy globalny udział godzin poświęcanych na edukację i zdrowie wzrósłby z 11% do 43%. Kobiety i mężczyźni osiągnęliby równe wynagrodzenie i równy udział w pracy dla gospodarki i w domu.

Nic z tego nie będzie jednak możliwe bez głębokiego zmniejszenia nierówności. Skala dochodów między jednostkami zawęziłaby się w stosunku jeden do pięciu, a skala bogactwa jednego do dziesięciu. Udział najuboższej połowy ludzkości w globalnym bogactwie wzrósłby z 2% do 30%, podczas gdy udział miliarderów spadłby z 6% do 0,05%.

Te zmiany byłyby finansowane i zarządzane przez nowe instytucje. Globalny fundusz sprawiedliwości przeznaczałby średnio 10% światowego PKB rocznie w latach 2026–2060 na dywidendy i inwestycje krajowe, w porównaniu z niecałymi 0,4%, jakie obecnie stanowią pomoc i połączone budżety ONZ, Międzynarodowego Funduszu Walutowego (MFW) i Banku Światowego. Jego zasoby pochodziłyby ze światowego funduszu suwerennego, który kontrolowałby 10% światowych zasobów kapitałowych, globalnego podatku od majątku wzrastającego do 20% rocznie dla miliarderów oraz globalnego podatku dochodowego wzrastającego do 90% dla tych na samym szczycie, z których każdy obejmowałby około 1% światowej populacji.

Władza dla wszystkich, nie tylko dla mocarstw 

Rezultatem nie jest transfer od wielu do nielicznych, ale zysk dla prawie wszystkich. Blisko 90% światowej populacji podwoiłoby swoje dochody między 2026 a 2100 rokiem, a po uwzględnieniu czasu wolnego i sprawieniu, że planeta nadal nadawałaby się do zamieszkania, ponad 99% ludzkości zyskałoby na realizacji takich zmian. Plan zakłada również redystrybucję władzy. Obecnie najbogatsze regiony posiadają czterokrotnie więcej głosów w MFW i Banku Światowym, niż wynikałoby to z ich udziału w światowej populacji. W nowej propozycji każdy mieszkaniec miałby równy głos, wspierany przez międzynarodową unię rozliczeniową i nową międzynarodową walutę, aby położyć kres wygórowanym przywilejom dominujących mocarstw i rozwiązać problem globalnej nierównowagi handlowej. Raport wpisuje się w szerszy międzynarodowy program na rzecz poprawy warunków życia na planecie, sprawiedliwości społecznej i reformy globalnej architektury finansowej – obejmujący agendę Bridgetown zainicjowaną przez Barbados w 2022 roku, Zobowiązanie z Sewilli w sprawie finansowania rozwoju, proces konwencji podatkowej ONZ oraz inicjatywy G20, prowadzone przez Brazylię i Republikę Południowej Afryki, dotyczące globalnych nierówności. 

Jak przekonują autorzy raportu XXI wiek na nadającej się do życia planecie, na której panuje równość i dostatek jest realnie możliwy. Budżet węglowy na to pozwala, a historia oferuje precedensy na porównywalną skalę, jak powszechne prawo wyborcze, powszechność opieki zdrowotnej i edukacji, zmniejszenie o połowę czasu pracy i gwałtowne zmniejszenie nierówności w XX wieku. Przeszkody w realizacji tych propozycji nie mają natury technicznej, a problemem jest brak wspólnej wizji postępu społecznego.