Najnowszy raport przygotowany przez Polskie Stowarzyszenie Energetyki Wiatrowej oraz organizacje RE-Source Poland Hub i Horizons Power to Heat pokazuje, że integracja ciepłownictwa z sektorem elektroenergetyki w Polsce może być doskonałą odpowiedzią na problem pojawiających się coraz częściej nadwyżek z OZE, a także przyspieszyć transformację tego pierwszego. 

Jak wskazują autorzy publikacji “Sector Coupling w Polsce. Wykorzystanie nadwyżek OZE w ciepłownictwie poprzez Power-to-Heat i magazyny ciepła,” w 2025 roku w Polsce ograniczono około 1,4 TWh energii z odnawialnych źródeł, a więc niemal dwukrotnie więcej niż rok wcześniej. Jednocześnie liczba godzin z ujemnymi cenami energii wzrosła do 315, a aż 97,8% przypadków ograniczeń produkcji OZE wynikało z braku elastyczności systemu, a nie z ograniczeń sieciowych. Tymczasem wykorzystanie ciepłownictwa systemowego jako elastycznego odbiorcy nadwyżek energii z OZE poprzez technologie Power-to-Heat oraz magazyny ciepła może stanowić doskonałe rozwiązanie tego problemu i obniżyć ceny ciepła dla odbiorców końcowych, a także emisje pochodzące z sektora.

Sector Coupling to kluczowy dla polskiej transformacji

Technologia Power-to-Heat (P2H) to nic innego jak przekształcanie energii elektrycznej w ciepło za pomocą dobrze już znanych i szeroko wdrażanych urządzeń jak kotły elektrodowe i elektryczne oraz magazyny ciepła i wielkoskalowe pompy ciepła. Jednak w Polsce nadal wykorzystuje się ją w ograniczonym stopniu. Zmianę ma przynieść niedawno podpisana przez prezydenta ustawa UDER92, która przyniosła wiele ułatwień dla wdrażania P2H. - Raport nie odpowiada na pytanie, czy rozwijać OZE - to jest oczywiste. Pokazuje natomiast, jak sprawić, aby energia z nowych źródeł była wykorzystywana efektywniej i przynosiła większe korzyści całej gospodarce. Integracja elektroenergetyki z ciepłownictwem (sector coupling) może stać się jednym z najważniejszych etapów transformacji energetycznej w Polsce – mówi Szymon Kowalski, wiceprezes Fundacji RE-Source Poland Hub i współautor raportu.

Ciepłownictwo systemowe jest naturalnym odbiorcą nadwyżek z OZE. W 2024 r. koncesjonowane przedsiębiorstwa ciepłownicze wytworzyły 367,1 tys. TJ ciepła, czyli ok. 102 TWh, a do odbiorców przyłączonych do sieci trafiło 206,8 tys. TJ, czyli ok. 57,4 TWh. Dla porównania krajowa produkcja energii elektrycznej brutto wyniosła w 2024 r.

169,3 TWh. Całkowita produkcja ciepła koncesjonowanego odpowiada więc ok. 60% krajowej produkcji energii elektrycznej, a ciepło dostarczone sieciowo do odbiorców ok. 34% tej produkcji. Autorzy publikacji zwracają uwagę, że ciepłownictwo może stać się „ujemnym źródłem mocy” dla Krajowego Systemu Elektroenergetycznego odciążając go i bilansując, bo nie dostarcza energii elektrycznej do systemu, lecz w godzinach nadpodaży zwiększa kontrolowany pobór, zamieniając go w ciepło przesuwając jego wykorzystanie w czasie. Taka funkcja ma szczególną wartość w godzinach wysokiej generacji PV oraz przy silnej generacji wiatrowej w okresach niskiego zapotrzebowania na energię elektryczną.

Power to Heat odciąża system energetyczny

Dla operatora systemu elektroenergetycznego technologia Power-to-Heat oznacza dodatkowy, sterowalny popyt, który może zmniejszać skalę wyłączeń instalacji OZE, w celu ograniczenia mocy w sieci. Dla ciepłowni zawodowych oznacza dostęp do nowego źródła ciepła, którego koszt zależy od korzystania z niskich, godzinowych cen energii, a nie od stałych cen paliw kopalnych i kosztów CO₂. Dla odbiorców ciepła z kolei potencjalnie wolniejszy wzrost taryf, o ile system taryfowy pozwoli przenieść korzyści z taniej energii i pracy magazynu ciepła na koszt wytwarzania. P2H jest także zbawienne dla inwestorów OZE, bo ciepłownictwo daje im dodatkowy kanał zagospodarowania produkcji, zwłaszcza tam, gdzie lokalne ograniczenia sieciowe utrudniają eksport energii do KSE. Technologia będzie też ograniczać ich straty finansowe. - Power-to-Heat powinno być traktowane jako element infrastruktury systemowej, a nie wyłącznie jako lokalne źródło ciepła. Jego wartość jest widoczna jednocześnie na rynku ciepła, rynku energii elektrycznej i w pracy Krajowego Systemu Energetycznego – czytamy w raporcie. 

W publikacji zwrócono także uwagę, że mamy już odpowiednie regulacje dla rozwoju P2H jak unijne dyrektywy EED i RED III, które tworzą trwały popyt na ciepło z OZE czy mechanizm zielonych godzin (IDC - Interwencyjna Dostawa mocy Czynnej) oraz elastyczne taryfy dystrybucyjne OSD dają narzędzia do sterowania poborem w oknach nadwyżek. Jak pokazuje publikacja wąskim gardłem nie jest dziś prawo, lecz struktura

kosztów dystrybucyjnych - opłata mocowa oraz opłaty zmienne i stałe – które to neutralizują korzyści z taniej, nadwyżkowej energii dokładnie w godzinach, w których system najbardziej potrzebuje elastycznego popytu. Stąd przygotowali kilka rekomendacji. Ich zdaniem należy powiązać mechanizm zielonych godzin (IDC) z trzema zmianami w opłatach dystrybucyjnych; zerową opłatą mocową, zerowymi pozostałymi opłatami zmiennymi, opłatami stałymi naliczanymi od zredukowanej mocy umownej zgodnej z IDC. Ich zdaniem to największa dźwignia opłacalności P2H i warunek, by ciepłownictwo realnie zagospodarowało nadwyżki OZE.