Badania przeprowadzone na Uniwersytecie Kalifornijskim wskazują, że rozjaśnianie chmur nad oceanami mogłoby osłabić ogrzewający efekt zjawiska El Niño, które rozwija się nad wschodnim Pacyfikiem w okolicach równika, a które może być tym razem wyjątkowo silne i katastrofalne w skutkach. 

Geoinżynieria już nie pierwszy raz pojawia się jako jeden z możliwych sposobów złagodzenia przybierających na sile zmian klimatycznych. Naukowcy przewidują, że rozwijające się rekordowe El Niño może przynieść światowej gospodarce straty rzędu bilionów dolarów, ze względu na towarzyszące mu ekstremalne zjawiska pogodowe. El Niño pojawia się, gdy słabną wiatry wschodnie, co pozwala ciepłym wodom nagromadzonym w zachodniej części Pacyfiku przemieścić się w kierunku środkowego i wschodniego obszaru oceanu. Powoduje to ogrzanie atmosfery i wzrost globalnej temperatury, a co za tym idzie silniejsze susze, powodzie, burze czy upały. 

Woda morska zatrzyma klimatycznego potwora?
 

Obecnie we wschodnim Pacyfiku rozwija się zjawisko, które może przekształcić się w super-El Niño. Modele klimatyczne sugerują jednak, że w przyszłości metoda geoinżynieryjna zwana rozjaśnianiem chmur morskich mogłaby zahamować ten proces ocieplenia. Technika ta polega na rozpylaniu w powietrzu drobnych kropel wody morskiej pod nisko położonymi chmurami typu stratocumulus (warstwowo-kłębiastymi), gdzie para wodna kondensuje się na nich. Dzięki zwiększeniu liczby kropel chmury stają się jaśniejsze i odbijają więcej światła słonecznego z powrotem w przestrzeń kosmiczną. Zapewnienie cienia nad częścią wschodniego Pacyfiku – poprzez rozjaśnianie chmur mogłoby przerwać pętle sprzężenia zwrotnego prowadzące do rozwoju El Niño. Niższa temperatura powierzchni morza wzmocniłaby pasaty, które ponownie zepchnęłyby ciepłe wody w stronę zachodniego Pacyfiku. Wówczas z głębin wschodniego Pacyfiku napływałyby ku powierzchni większe ilości chłodnej wody, dodatkowo obniżając temperaturę powierzchni. 

- Stosując metodę rozjaśniania chmur morskich, można w zasadzie powstrzymać efekt domina na wczesnym etapie – przekonuje Jessica Wan z Uniwersytetu Kalifornijskiego w San Diego, współautorka badania na ten temat. Inspiracją dla Wan i jej zespołu było „czarne lato” – okres katastrofalnych pożarów buszu w Australii na przełomie lat 2019 i 2020, po którym nastąpiła La Niña (zjawisko przeciwne do El Niño, powodujące obniżenie globalnej temperatury). Badania sugerują, że unoszące się w powietrzu cząsteczki dymu zwiększyły jasność chmur i ochłodziły wody wschodniego Pacyfiku, co nasiliło i wydłużyło tzw. potrójną La Niñę (zjawisko utrzymujące się przez trzy kolejne zimy zamiast jednej czy dwóch), która rozpoczęła się w 2020 roku.

Rozjaśnianie chmur może słono kosztować 

W ramach badania przeprowadzono symulację tego, jak rozjaśnianie chmur mogłoby wpłynąć na ekstremalnie silne zjawiska El Niño z lat 1997–1998 oraz 2015–2016. Wyniki wykazały, że dziewięciomiesięczne rozpylanie wody morskiej pozwoliłoby niemal o połowę ograniczyć wzrost temperatury w regionie El Niño – z poziomu 2°C lub wyższego do nieco ponad 1°C. Doprowadziłoby to do zakończenia El Niño już w styczniu, skracając czas trwania tych zjawisk o kilka miesięcy.Hipotetycznie operacja rozjaśniania chmur byłaby przedsięwzięciem na ogromną skalę, wymagającym użycia około 2400 statków i rozpylenia takiej ilości wody morskiej, jakiej nie da się uzyskać przy użyciu obecnych technologii dyszowych. Pozwoliłoby to jednak przekształcić ekstremalnie silne El Niño w zjawisko o umiarkowanym natężeniu. Wan przyznaje, że była zaskoczona skutecznością tej metody, zwłaszcza biorąc pod uwagę, że działania trzeba by rozpocząć w czerwcu – czyli w momencie, gdy El Niño było już wyraźnie w fazie rozwoju. Mat Collins z Uniwersytetu w Exeter (Wielka Brytania) ostrzega, że wyniki te mogą nie przekładać się na rzeczywistość, bo w realnych warunkach ocieplenie wód oceanicznych zazwyczaj prowadzi do zanikania chmur niskiego piętra, co – na zasadzie sprzężenia zwrotnego – skutkuje dalszym wzrostem temperatury i kolejnymi ubytkami w pokrywie chmur. - W modelu uwzględniającym silniejsze sprzężenie zwrotne związane z chmurami konieczne byłoby rozpylenie większej ilości aerozoli, a przeprowadzone eksperymenty wydają się sięgać granic technicznych możliwości – zauważa. 

Chłód może nieść także ryzyko  

Wan przyznaje, że takie podejście może nieść nieoczekiwane konsekwencje, ponieważ model analizował skutki działań jedynie w perspektywie dwuletniej. W obu symulacjach zjawisko La Niña pojawiało się wcześniej po ustąpieniu El Niño, a w przypadku lat 2015–2016 ta kolejna, chłodniejsza faza była bardziej intensywna. Może to oznaczać złe wieści dla regionów takich jak Róg Afryki, gdzie silne epizody La Niña w przeszłości zaburzały cykl opadów i przyczyniały się do klęsk głodu na wielką skalę. Badaczka uważa jednak, że koncepcja ta jest warta dalszych analiz. W przeciwieństwie do działań geoinżynieryjnych mających na celu długoterminowe obniżenie globalnej temperatury, tego typu krótkoterminowe interwencje pozwalają uniknąć ryzyka tzw. szoku po przerwaniu działań (ang. *termination shock*). Zjawisko to polega na gwałtownym ujawnieniu się skumulowanego przez lata ocieplenia w przypadku nagłego zaprzestania rozpylania wody morskiej lub aerozoli w stratosferze. - Badanie to otwiera drzwi do zupełnie nowego obszaru badań w dziedzinie geoinżynierii, koncentrującego się na zmienności klimatu i zjawiskach takich jak El Niño. To potencjalnie bardzo obiecujące podejście, ponieważ nie wiąże się ono z długoterminowym ryzykiem – dodaje Wan.