W ostatnim czasie z ust europejskich decydentów i ekspertów nie schodzi określenie pakiet Fit-for-55. Jest to pakiet regulacji i działań, które będą niezbędne na drodze do neutralności klimatycznej Unii Europejskiej w 2050 roku. Branżowe organizacje wskazują, że Europa wyznaczaniem samych celów nie zbliży się do neutralności klimatycznej.  

Czym jest pakiet Fit-fot-55? W tłumaczeniu oznacza właściwie „Gotowi na 55 proc.”. Odnosi się on do nowego celu redukcji emisji o 55 proc. do 2030 roku. Pakiet działań obejmie wszystko, od OZE po efektywność energetyczną, budynki, a także użytkowanie gruntów, opodatkowanie energii, handel emisjami, a także szeroką gamę innych aktów prawnych.

 – Dyplomacja klimatyczno-energetyczna pozostanie priorytetem dla partnerów zewnętrznych – tłumaczyła w 2020 roku przewodnicząca Komisji Europejskiej Ursula von der Leyen. 

Europejski Zielony Ład

Europejski Zielony Ład, zaprezentowany 11 grudnia 2019 roku, przedstawia szczegółową wizję uczynienia z Europy pierwszego kontynentu neutralnego dla klimatu do 2050 roku. Ursula von der Leyen zobowiązała się do przedstawienia kompleksowego, odpowiedzialnego planu zwiększenia celu UE w zakresie redukcji emisji CO2 do 2030 roku. 17 września 2020 roku Von den Leyen zaproponowała, aby cel redukcyjny został ustalony na 55 proc. (pierwotniej wynosił 40 proc.), wraz ze zmianą unijnych przepisów dotyczących klimatu i energii do czerwca 2021 roku.

Ograniczenie emisji CO2 może przynieść wiele wymiernych skutków, nie tylko w sektorze energetyki, transportu czy przemysłu. Osiągnięcie 55 proc. redukcji emisji gazów cieplarnianych mogłoby przyczynić się do dalszego zmniejszenia zanieczyszczenia powietrza, osiągając całkowitą redukcję o 60 proc do 2030 roku. Zmniejszyłoby to szkody zdrowotne w porównaniu z poziomami z 2015 roku o co najmniej 110 mld euro. Wzmożone działania na rzecz klimatu dodatkowo zmniejszyłyby koszty kontroli zanieczyszczenia powietrza o co najmniej 5 mld euro w 2030 roku, co przyczyniłyby się do złagodzenia innych problemów środowiskowych, takich jak zakwaszenie gruntów.  

Głos Polski

Polski minister klimatu i środowiska Michał Kurtyka rozmawiał 7 maja z wiceprzewodniczącym Komisji Europejskiej Fransem Timmermansem o pakiecie Fit-for-55. Przedstawiciel polskiego rządu podkreślił, że dla Polski bardzo dużym wyzwaniem są rosnące ceny uprawnień do emisji CO2. Oznacza to, że polskie firmy muszą więcej wydawać na uprawnienia, a mniej na inwestycje. 

Kurtyka wyraził również nadzieję, że pakiet Fit-for-55 będzie brał pod uwagę potrzebne redukcje we wszystkich sektorach i nie przeciąży poszczególnych regionów. Działania nie powinny ryzyka wzrostu ubóstwa energetycznego i transformacja nie powinna się odbywać kosztem najbiedniejszych obywateli.

– Opowiadamy się za przeprowadzaniem transformacji energetycznej w sposób ambitny, konsekwentny, a jednocześnie odpowiedzialny i zrównoważony. Trudny punkt wyjścia i struktura naszego miksu energetycznego sprawiają, że środki przejściowe są dużo bardziej wymagające niż w innych krajach UE – powiedział Kurtyka. 

Branże mówią, że cele to za mało

Jak czytamy na stronie Parlamentu Europejskiego, z analiz wynika, że obecne ramy polityczne są niewystarczające do realizacji celów klimatycznych. Bez zmian w obecnych ramach politycznych i regulacjach, UE przewiduje redukcję emisji tylko o 60 proc. do 2050 roku.

Podobnego zdania są także poszczególne branże, w tym OZE. Europejskie Stowarzyszenie Energetyki Wiatrowej WindEurope podkreśla w stanowisku, że podwyższony cel redukcji emisji wiąże się z większym celem dla OZE. Obecnie unijny cel w zakresie energetyki odnawialnej wynosi 32 proc. Zgodnie z najnowszą oceną skutków Komisji Europejskiej musi wynosić 38–40 proc.

Oznacza to, że UE potrzebuje 433-452 GW mocy zainstalowanej w energetyce wiatrowej do 2030 roku, co stanowi trzykrotny wzrost w stosunku do 179 GW zainstalowanych obecnie. Co więcej, do 2050 roku UE chce 20-krotnego zwiększenia mocy zainstalowanej w elektrowniach wiatrowych na morzu (offshore wind). 

Jak zauważa Wind Europe, obecnie Stary Kontynent nie instaluje wystarczającej liczby nowych turbin. W skali roku będzie przybywało 15 GW w latach 2021-2025. Okazuje się, że UE potrzebuje 27 GW rocznie, jeśli chce osiągnąć nowy cel redukcji emisji o 55 proc.

– Barierą dla ekspansji energetyki wiatrowej potrzebnej dla Zielonego Ładu nie jest technologii, koszty czy finanse. Europa po prostu nie pozwala na rozwój wystarczającej liczby nowych farm wiatrowych, aby osiągnąć cele w zakresie OZE. Zasady i procedury są zbyt skomplikowane. Nie ma wystarczającej liczby pracowników do rozpatrzenia wniosków o pozwolenie. Byłoby miło mieć wyższy cel w zakresie OZE ale będzie to określenie akademickie, jeśli nie podejmiemy decyzji o niezbędnych zezwoleniach – komentuje Giles Dickson, dyrektor generalny WindEurope.

Co należy zrobić?

Stowarzyszenie wskazuje, że Europa musi ulepszyć procedury wydawania pozwoleń dla, ponownie zasilanych (repowering) i hybrydowych projektów OZE, które promuje UE. Władze powinny nie tylko zachęcić państwa członkowskie do przyspieszenia wydawania pozwoleń, ale także pokazać im, w jaki sposób to zrobić. WindEurope proponuje, aby UE przedstawiła dobre praktyki w zakresie wydawania pozwoleń, które upoważniają rządy krajowe do zajęcia się krytycznymi wąskimi gardłami. 

Pilne działania są również potrzebne w przypadku umów PPA (długoterminowe umowy na zakup energii z OZE). Komisja Europejska powinna dalej ułatwiać wdrażanie korporacyjnych umów PPA dotyczących OZE. Państwa członkowskie będą wydawać gwarancje pochodzenia producentom energii elektrycznej z OZE niezależnie od tego, czy projekty dotyczące otrzymują wsparcie rządowe. Gwarancje pochodzenia sprawiają, że energia elektryczna z wiatru jest „identyfikowalna” i jest niezbędna do rozwoju korporacyjnych umów PPA.

Wind Europe przypomina, że realizacji polityki klimatycznej UE nie powinna osłabić konkurencyjności bazy przemysłowej. W tym przypadku ważną rolę odgrywa dobrze zaprojektowany mechanizm podatku granicznego CBAM.