W świecie recyklingu coraz więcej mówi się o nowych technologiach radzących sobie z trudnymi odpadami takimi jak opakowania czy trudno odzyskiwalny plastik. Unijna nomenklatura w języku polskim używa tutaj określenia „zaawansowany recykling tworzyw sztucznych”. Spotyka się też słowa „chemiczny” czy „,molekulany”. Różne nazewnictwo sprowadza się do podobnych, jeśli nie tych samych, procesów.

Recykling molekularny polega na rozbiciu cząsteczek plastiku. W przeciwieństwie do recyklingu mechanicznego, który defacto przetapia plastik, umożliwia odzyskiwanie materiału w nieskończoność. Jest jednak kilka ale. Czy nazwiemy to recyklingiem molekularnym, chemicznym, zaawansowanym czy niemechanicznym, ten rodzaj procesu dzieli się na kategorie. Co do niektórych z nich eksperci są podzieleni. Jak pisze Arlene Karidis w artykule serwisu organizacji Waste 360, na czele sceptyków stoi nowojorska Natural Resources Defense Council. Na stronie organizacji czytamy, że recykling chemiczny jest przykładem greenwashingu. W podobnym tonie wypowiadają się inne NGO-sy. Firmom inwestującym w zaawansowany recykling zarzuca się przeskalowanie projektów, a nawet niedotrzymywanie procedur bezpieczeństwa.

Inwestycje w nowe technologie umożliwiające recykling coraz trudniej odzyskiwalnych materiałów idą w miliardy. Coraz więcej inwestorów obserwuje ten rynek, a producenci plastiku wzywają rządy do stworzenia ułatwień, które odblokują projekty angażujących rzekomo nowe technologie.

Trzy rodzaje procesów

Raport amerykańskiej firmy inwestującej w energie odnawialne, Closed Loop Partners, doprecyzowuje, że w przypadku tych technologii recyklingu możemy mówić o „zaawansowanych” bądź „molekularnych”. Firma unika słowa „chemiczny”. „[Są one] rozpuszczalnikami, ciepłem, enzymami i falami dźwiękowymi do oczyszczania lub rozkładania odpadów z tworzyw sztucznych w celu wytworzenia polimerów, monomerów, oligomerów lub produktów węglowodorowych”.

W raporcie metody recyklingu podzielone są na trzy kategorie:

Oczyszczanie. Polega na rozpuszczeniu plastiku w rozpuszczalniku, oczyszczeniu go i usunięciu dodatków i barwników;

Depolymeryzację. W grę wchodzą tu: rozpuszczalnik, ciepło lub enzymy, które wytwarzają reakcję chemiczną, która rozbija polimery na monomery – „bloki” tworzące plastik. Uzyskany produkt może być woskiem. Monomery mogą ponownie ulec polimeryzacji i z powrotem tworzyć plastik;

Konwersję. Używa się tu technik pirolizy i gazyfikacji, które również rozbijają polimery. Produktem w tym przypadku jest jednak płyn lub gaz, który może być użyty jako paliwo do spalania bądź petrochemia, której można użyć ponownie do produkcji plastiku. 

Jak podaje portal 360waste, w 2017 roku w Stanach Zjednoczonych było 70 projektów wokół tego „lepszego” recyklingu. Pochłonęły one ok. 7,5 miliarda dolarów. 

W 2021 roku koncern Procter & Gamble chwalił się, że do produkcji butelek kosmetyków marki szamponów Herbal Essences użyto plastiku właśnie z recyklingu molekularnego. Producentem opakowań jest firma Eastman, która na początku 2022 roku zainwestowała miliard euro w obiekt na terenie Francji, służący stricte do tego rodzaju recyklingu. W planach ma też otwarcie centrum dedykowanego tej technologii. Jak mówi CEO firmy Eastman, recykling molekularny dokłada się do tworzenia ekonomii cyrkularnej.

Komu to się opłaca?

Jeśli chodzi o przydatność tych metod i ich pozytywnego wpływu na planetę, środowisko naukowców i ekspertów jest podzielone. Amerykańska Rada Chemiczna stwierdziła, że rocznie może to zmniejszyć ilość wyrzucanego na wysypiska śmieci plastiku o prawie 8 miliona ton metrycznych. Rada reprezentuje interesy amerykańskich film chemicznych, których biznesy opiewają na miliardy dolarów, a jak wskazuje portal 360waste, jej członkowie są jednocześnie właścicielami kilku projektów recyklingu molekularnego. 

Z kolei CEO Association of Plastic Recyclers Steve Alexander twierdzi, że słowo „zaawansowany” wprowadza w błąd. Użycie go sprawia wrażenie, że ta metoda jest „Teslą recyklingu, a recykling mechaniczny jest modelem A”. Tymczasem wiele z tych technologii jest używanych od dekad – nie licząc oczyszczania. Nazywane są recyklingiem chemicznym lub, jak podaje prezes stowarzyszenia, „niemechanicznym”. Ale jak stwierdzić, które opakowania mają trafić do tego specjalnego, a które do tradycyjnego recyklingu? – pyta.

Jak w każdym biznesie, liczą się pieniądze. Czy inwestycja w recykling molekularny się zwraca? „Wygląda na to, że wolumeny potrzebne [do tego, by proces był opłacalny] przewyższają ilości dostępnego plastiku. Myślę więc, że powinniśmy zacząć myśleć o tym, skąd materiał na ten recykling ma pochodzić, który proces sprawdza się najlepiej w przypadku którego produktu i jak będziemy go pozyskiwać. Jak będziemy go segregować, by wpadł do odpowiedniego kontenera? I co na to ekonomia?”, mnoży pytania Alexander.

Wiele firm używających systemów recyklingu molekularnego pokłada w tym procesie wielkie nadzieje. „Większość z nich powie, że (...) pewnego dnia 99 proc. plastiku dziś niepoddawalnego recyklingowi będzie odzyskiwana. Sensowne przepisy odegrają ważną rolę w osiągnięciu tego kamienia milowego”, powiedział  portalowi Waste360 Craig Cookson, starszy kierownik dziełu plastiku przy Amerykańskiej Radzie Chemicznej.

Przykładowo uchwalone niedawno w USA stanie Kentucky nowe prawo dotyczące recyklingu zakłada uwolnienie „zaawansowanego” recyklingu poprzez system dopłat. To 18. stan, który uchwalił regulacje dytyczące tego rodzaju technologii. 

Recykling molekularny budzi kontrowersje. Całkowite przestawienie się na tę technologię to kwestia kilkunastu lat. Mimo to firmy rozwijają tę gałęź biznesu.