Inwestycje w czyste powietrze zwracają się wielokrotnie, a redukcja zanieczyszczeń przynosi gospodarce miliardowe zyski. Londyn, Pekin i Kopenhaga osiągnęły sukces w walce ze smogiem, tworząc strategie, z których na których mogą wzorować się inne miasta. Konkretne działania przyniosły widoczne zmiany, które można wdrażać na krajowym podwórku.

Według szacunków Programu Środowiskowego ONZ (UNEP) pod koniec 2024 roku, szkody wynikające z zanieczyszczenia powietrza kosztują światową gospodarkę 8,1 bln dolarów rocznie, co odpowiada 6,1% światowego PKB. Wiążą się one ze zwiększonymi wydatkami na opiekę zdrowotną, utratą produktywności z powodu chorób oraz przedwczesnymi zgonami.

Z drugiej strony, korzyści ekonomiczne wynikające z czystego powietrza są znaczne. Jak podała we wrześniu Światowa Organizacja Meteorologiczna (WMO), skuteczne polityki w Europie przełożyły się na wydłużenie średniej długości życia o cały rok. W Stanach Zjednoczonych Ustawa o Czystym Powietrzu (Clean Air Act) przyniosła zwrot z inwestycji w stosunku 30:1, gdzie każdy dolar wydany na ograniczanie zanieczyszczeń przyniósł szacunkowo 30 dolarów korzyści gospodarczych.

Kalkulacje dowodzą, że inwestowanie w czyste powietrze to nie tylko kwestia środowiskowa, ale również istotny czynnik napędzający dobrobyt gospodarczy.

Londyn: Od smogu do lidera czystego transportu

Droga Londynu od smogu do miasta wiodącego w działaniach na rzecz czystego powietrza jest dowodem na skuteczność konsekwentnych działań regulacyjnych.

Najważniejszą inicjatywą miasta jest Strefa Ultraniskiej Emisji (Ultra Low Emission Zone - ULEZ), rozszerzona na cały Wielki Londyn w sierpniu 2023 roku. Według oficjalnego raportu opublikowanego rok po rozszerzeniu, we wrześniu 2024 roku, wskaźnik zgodności pojazdów z normami ULEZ osiągnął 96,7%.

Dzięki strefie liczba niezgodnych z normami pojazdów na ulicach Londynu spadła o prawie 100 tys. dziennie w porównaniu do okresu sprzed ekspansji. Szacuje się, że w samym 2024 roku emisje tlenków azotu w Londynie były o 33–39% niższe, niż byłyby bez wprowadzenia i rozszerzenia ULEZ.

Długoterminowe korzyści ekonomiczne, w tym szacowany przez Clean Air Fund roczny wzrost gospodarczy Wielkiej Brytanii o 1,6 mld funtów po spełnieniu wytycznych Światowej Organizacji Zdrowia dotyczących jakości powietrza, znacznie przewyższają początkowe inwestycje.

Pekin: Odgórna rewolucja przynosi efekty

Zdecydowane podejście Pekinu do rozwiązania notorycznego problemu zanieczyszczenia powietrza jest przykładem innego, lecz równie skutecznego modelu. Miasto wdrożyło szereg rygorystycznych środków, w tym masowe przejście z ogrzewania węglowego na gazowe i wprowadzenie surowych norm emisji. Skoordynowane działania przyniosły niezwykłe rezultaty. 

Jak podały władze w lipcu, w I poł. br. średni poziom pyłu PM2,5 w Pekinie spadł do 28,5 µg/m3, co oznacza spadek o 17,4% r/r i jest jednym z najlepszych wyników w historii pomiarów. Co więcej, już w ubiegłym roku Chiny osiągnęły krajowy cel redukcji PM2,5 na 2025 rok, wyznaczony jako spadek o 10% w stosunku do poziomów z 2020 roku.

Kluczem do chińskiego sukcesu było silne wsparcie finansowe ze strony rządu, który zapewnił dotacje. Podkreśla to, jak ważne jest wsparcie na szczeblu krajowym, aby miasta mogły wdrażać odważne i transformacyjne polityki na rzecz czystego powietrza.

Kopenhaga: Rower wygrał z samochodem

Sukces Kopenhagi w utrzymaniu doskonałej jakości powietrza to historia długoterminowej wizji i zaangażowania w zrównoważone projektowanie miejskie. Priorytetem dla miasta była rozbudowa infrastruktury rowerowej i pieszej, co pozwoliło stworzyć metropolię, w której często szybciej i wygodniej jest jeździć na rowerze niż samochodem. Miasto od lat dążyło do osiągnięcia 50% udziału rowerów w dojazdach do pracy i szkoły w 2025 roku, w czym pomogły liczne inwestycje w autostrady rowerowe.

Efekty widać w jakości powietrza – dane regularnie pokazują w Kopenhadze bardzo niski poziom zanieczyszczeń, znacznie poniżej unijnych norm i wytycznych WHO. Rezultatem jest miasto nie tylko czystsze, ale także bardziej przyjazne do życia, co przyniosło również wymierne korzyści dla zdrowia publicznego.

Przykład Kopenhagi pokazuje nam wszystkim, że czyste powietrze to nie tylko kwestia rozwiązań technologicznych, ale również tworzenia miast projektowanych z myślą o rowerach, a nie o samochodach.

Warszawa: Ambitne plany 

Również Warszawa, mierząc się z typowymi dla Polski wyzwaniami, takimi jak niska emisja, wdraża sprawdzone strategie. Kluczowym elementem jest walka z tzw. „kopciuchami”. W całym kraju program „Czyste Powietrze” dynamicznie postępuje. Dane z marca wskazywały, że liczba „kopciuchów” w domach jednorodzinnych w Polsce spadła do 1,34 mln.

Idąc w ślady Londynu, stolica uruchomiła w lipcu 2024 roku Strefę Czystego Transportu (SCT). Jej skuteczność w pierwszym roku budzi jednak poważne wątpliwości, na co wskazuje SmogLab. Liczne wyłączenia (m.in. dla mieszkańców do końca 2027 roku) sprawiają, że strefa dotyczy zaledwie 3% pojazdów, a system kontroli jest niewystarczający do skutecznego egzekwowania przepisów.

Czyste powietrze: Inwestycja, która się opłaca

Doświadczenia Londynu, Pekinu i Kopenhagi stanowią jasne wytyczne dla innych miast dążących do zwalczania smogu. Do kluczowych czynników sukcesu należą silne ramy regulacyjne, strategiczne inwestycje oraz skuteczna egzekucja przepisów.

Chociaż konkretne polityki mogą się różnić, podstawowa zasada pozostaje ta sama: czyste powietrze nie jest luksusem, lecz podstawowym prawem społeczeństwa.

Dane nie pozostawiają wątpliwości: koszty zaniechania działań w walce z zanieczyszczeniem powietrza znacznie przewyższają koszty działania, co czyni dążenie do czystego powietrza nie tylko koniecznością ekologiczną, ale i rozsądną inwestycją.