To dzięki nim na naszych stołach goszczą m.in. truskawki, ziemniaki i jabłka. Odgrywają kluczową rolę w rolnictwie i sadownictwie, ponieważ przenoszą pyłek z rośliny na roślinę, zapylając ponad sto rodzajów owoców i warzyw.

Niestety, w wyniku zmian w użytkowaniu gruntów, stosowania pestycydów, insektycydów czy innych środków chemicznych, wiele gatunków pszczół jest zagrożonych. Nie bez znaczenia pozostają postępujące zmiany klimatyczne i zagrożenie ze strony gatunków inwazyjnych – ale są kroki, które można podjąć, aby móc chronić ten gatunek.

20 maja jest obchodzony Światowy Dzień Pszczół. Przedstawiamy pięć zaskakujących faktów z życia, tych ciężko pracujących zapylaczy.

1. Tańczą i podejmują decyzje

Kiedy pszczoła miodna wyszukuje i sprawdza nowe gniazdo, używa tańca, aby zachęcać i dyskutować o jego zaletach. Im lepsza jest wybrana lokalizacja, tym taniec dłuższy i bardziej skomplikowany. Jeśli inna pszczoła wpadnie na tańczącą pszczołę, obejrzy miejsce i je zaakceptuje, to dołączy do tańca.

Ostatecznie dynamika ruchów powoduje, że około 20 do 30 pszczół zgadza się co do najlepszego miejsca na gniazdo, przekazują swoją decyzję pozostałym rojom, wydając wysokie dźwięki i brzęcząc skrzydłami wśród innych pszczół.

2. Inżynierowie natury

Pszczołom miodnym w Wietnamie i innych częściach Azji zagrażają drapieżne gatunki szerszeni, które atakują kolonie pszczół, zabijając dorosłe osobniki broniące gniazda i żerujące na młodych pszczołach. W szczególności żarłoczny gatunek szerszenia Vespa soror jest w stanie zniszczyć ul w ciągu kilku godzin.

Aby odeprzeć takie ataki, zaobserwowano, że pszczoły zbierają świeże odchody zwierząt i rozsmarowują je wokół wejścia do ula. Zespół naukowców, który w ubiegłym roku opublikował swoje badania, jest przekonany, że odchody odpychają drapieżne szerszenie od gniazda. Jest to pierwsze doniesienie o pszczołach miodnych żerujących na materiałach, które nie pochodzą z roślin. Jest to również pierwszy wyraźny przykład stosowania przez pszczoły miodne narzędzi, w które zaopatruje natura.

3. Sprawcy wojny chemicznej

W latach osiemdziesiątych XX wieku „żółty deszcz” – małe plamki żółtego koloru znalezione na liściach dżungli w Laosie i Kambodży – uważano za pozostałość po broni chemicznej. Uchodźcy mówili, że żółty deszcz spowodował choroby i śmierć. Zarzuty skłoniły Stany Zjednoczone do oskarżenia ówczesnego Związku Radzieckiego i jego sojuszników o wojnę chemiczną.

Pszczeli eksperci odkryli później, że żółte kropki były wydzielinami ogromnych rojów dzikich pszczół miodnych.

4. Zmęczony trzmiel

Rośliny wytwarzają olśniewające kwiaty obładowane nektarem, aby przyciągnąć zapylacze, ale co może zrobić niecierpliwy, głodny trzmiel, gdy te kwiaty jeszcze nie zakwitły?

Z obserwacji Szwajcarskich i Francuskich naukowców wynika, że kiedy brakuje pyłku, trzmiele uszkadzają liście pomidora i gorczycy w wyjątkowy sposób, w wyniku czego roślina kwitnie do 30 dni wcześniej. Dla pszczół pyłek jest źródłem białka, którego potrzebują do wychowania młodych osobników.

Jednak wyższe temperatury w wyniku kryzysu klimatycznego oznaczają, że pszczoły budzą się wcześniej po zimowej hibernacji. Szukają kwiatów, których potrzebują, a one jeszcze nie zakwitły. Zmiana klimatu w mniejszym stopniu wpływa na czas kwitnienia, który zależy od ekspozycji na światło. Powoduje to przesunięcie, które w konsekwencji może sprawiać, że pszczoły nie będą miały pożywienia wczesną wiosną.

5. Prehistoryczny człowiek i pszczoła

Około 8000-letnie malowidło naskalne w Hiszpanii, przedstawia człowieka podczas zbierania miodu. Ślady wosku pszczelego na ceramice sugerują również, że pierwsi rolnicy hodowali pszczoły 9000 lat temu. Miód został również znaleziony w starożytnych egipskich grobowcach.

Miód był prawdopodobnie rzadkim przysmakiem w prehistorycznej diecie, która zawierała niewiele słodkich pokarmów, mógł mieć również zastosowania lecznicze.

Miód zawiera związki, które są naturalnymi antybiotykami, i pomagają organizmowi zwalczać infekcje. Naukowcy pracują nad sposobami zastosowania miodu w przypadku leczenia trudno gojących się ran.