Według szacunków Europejskiej Agencji Środowiska, w ciągu najbliższej dekady ilość odpadów pochodzących z wycofywanej z użytku infrastruktury czystej energii może wzrosnąć nawet 30-krotnie. A to dopiero początek wyzwań.

Dążenie do osiągnięcia zerowej emisji netto energii stanowi fundament działań ze zmianami klimatu, napędzanych przez dynamiczny rozwój technologii OZE. Jednakże zielona transformacja wiąże się z wyzwaniami, które dotyczą produkcji odpadów, w szczególności recyklingu oraz przetwarzania odpadów w energię.

Przy założeniu utrzymania obecnych trendów, globalna produkcja odpadów stałych wzrośnie do 2050 roku o 80%, osiągając poziom 3,78 mld ton w porównaniu z 2020 rokiem. Obecnie niemal 70% światowych odpadów trafia na wysypiska, przy czym co trzecie składowisko funkcjonuje w oparciu o praktyki otwartego składowania.

OZE to będą odpady. Do końca dekady 30-krotny wzrost

Technologie odnawialnych źródeł energii odgrywają kluczową rolę w procesie transformacji w kierunku neutralności klimatycznej. Wdrożenie, utrzymanie oraz wymiana infrastruktury OZE wiążą się ze znacznym zapotrzebowaniem na zasoby, które zużyte, zaczynają zajmować coraz więcej miejsca. Według szacunków Europejskiej Agencji Środowiska, w ciągu najbliższej dekady ilość odpadów pochodzących z wycofywanej z użytku infrastruktury czystej energii może wzrosnąć nawet 30-krotnie.

Międzynarodowa Agencja Energii Odnawialnej szacuje, że globalna ilość odpadów pochodzących z paneli słonecznych może wynieść do 2050 roku 78 mln ton.

Niemniej istotny jest sektor energetyki wiatrowej, gdzie łopaty turbin, wykonane z materiałów kompozytowych, są wyjątkowo trudne do recyklingu i coraz częściej lądują na wysypiskach. Według danych WindEurope, w Europie do 2030 roku rocznie około 52 tys. ton łopat turbin wiatrowych osiągnie koniec swojego cyklu użytkowego.

Konieczność modernizacji infrastruktury OZE otwiera istotne możliwości ograniczenia zużycia rzadkich surowców poprzez rozwój recyklingu metali i innych materiałów, które mogą być ponownie wprowadzone do systemów produkcyjnych. Podejścia oparte na zasadach gospodarki o obiegu zamkniętym, mogą stanowić filar zrównoważonej transformacji energetycznej.

Możliwości odzysku materiałów z infrastruktury OZE do 2030 roku/Europejska Agencja Środowiska

Wraz z postępującą modernizacją infrastruktury OZE oraz koniecznością konserwacji, wdrażanie zasad gospodarki o obiegu zamkniętym staje się kluczowe dla maksymalizacji potencjału generowanych zasobów wtórnych oraz minimalizowanie problemów związanych z gospodarką odpadami.

Recykling receptą na sukces

Recykling to proces polegający na zbieraniu i przetwarzaniu materiałów, które w przeciwnym razie trafiłyby do odpadów, i przekształcaniu ich w nowe produkty.  Wykorzystanie surowców wtórnych do produkcji nowych dóbr pozwala ograniczyć negatywny wpływ na środowisko naturalne, związany z wydobyciem oraz przetwarzaniem surowców pierwotnych.

Wiodącym aspektem recyklingu jest koncepcja gospodarki o obiegu zamkniętym, która zakłada projektowanie produktów i materiałów w taki sposób, aby mogły być łatwo poddawane recyklingowi, odzyskiwane lub ponownie przetwarzane.

Dzięki temu pozostają one w obiegu jak najdłużej. W efekcie, zmniejsza się ilość generowanych odpadów, a co za tym idzie, emisja gazów cieplarnianych, która byłaby wynikiem produkcji nowych produktów bez uwzględnienia recyklingu. Szacuje się, że recykling w latach 2020-2050 zmniejszy emisje do 6,02 Gt CO2.

 Europejska Agencja Środowiska podkreśla, że przejście na model gospodarki o obiegu zamkniętym wiąże się z odejściem od schematów produkcji i konsumpcji, gdzie produkty są użytkowane przez krótki czas, a następnie wyrzucane.

Energia ze śmieci, gdzie recykling nie może

Amerykańska Agencja Ochrony Środowiska zwraca uwagę, że proces przetwarzania odpadów w energię (Waste-to-Energy – WtE) obejmuje konwersję materiałów odpadowych, które nie nadają się do recyklingu, w użyteczne formy energii, takie jak ciepło, energia elektryczna lub paliwo.

Według raportu „Energy from waste. A guide to the debate” brytyjskiego Departamentu Środowiska, Żywności i Spraw Wiejskich (Defra), energia z odpadów to nie tylko zarządzanie odpadami, ponieważ:

·    Energia z odpadów jest cennym krajowym źródłem energii, przyczyniającym się do bezpieczeństwa energetycznego,  jako częściowo odnawialne źródło energii może również przyczynić się do osiągnięcia naszych celów w zakresie energii odnawialnej, które mają na celu dekarbonizację; Dodatkową zaletą energii z odpadów jako źródła energii jest fakt, że jest nieciągłe, więc może uzupełniać OZE.

O potencjale przetwarzania odpadów w energię nie trzeba przekonywać z racji powszechności metody, wśród której prym wiedzie spalanie odpadów, zmniejszające objętość odpadów o około 87%.

NIK nie pozostawia suchej nitki

Jeśli chodzi o Polskę, najnowsze dane GUS wskazują, że w 2023 roku zebranych zostało 13,4 mln ton odpadów komunalnych (wzrost o 0,2% w porównaniu z 2022 rokiem). Do odzysku skierowano 6391,9 tys. ton (47,5%), w tym do recyklingu – 2120,2 tys. ton (15,8%).

Wedle unijnej dyrektywy ramowej w sprawie odpadów, recyklingowi ma podlegać 55% odpadów komunalnych, więc jak widać z przywoływanych danych, do sukcesu sporo brakuje, biorąc pod uwagę naglące kryterium czasowe. Taki stan rzeczy pozostał bez zwrócenia uwagi, wiodącego do przykrego wniosku – ryba psuje się od głowy.

„Najwyższa Izba Kontroli oceniła negatywnie działania administracji publicznej na rzecz ograniczenia powstawania odpadów oraz zapewnienia ich recyklingu. Minister Klimatu i Środowiska nie zapewnił skutecznego przygotowania pełnej transpozycji do polskiego porządku prawnego przepisów dotyczących systemu rozszerzonej odpowiedzialności producenta (ROP). Co więcej, Ministerstwo nie przygotowało również skutecznego i rzetelnego systemu monitorowania rynku odpadów” – donosi NIK w informacji z 25 marca.

Jakby tego było mało, krajowy krajobraz gospodarki odpadami trapi od lat niezmienny problem, jakim jest nielegalny przywóz odpadów.

Jak odpowiada zapytane przez nas o skalę zjawiska Ministerstwo Klimatu i Środowiska, w ubiegłym roku ujawniono przywóz do Polski odpadów, innych niż odpady z pojazdów, o łącznej masie 14608 ton, w tym 6028 ton odpadów z listy zielonej (m.in. odpady tworzyw sztucznych, odzieży używanej, złomu metali, opon), 3581 ton odpadów z listy bursztynowej (m.in. odpady w postaci granulatu pokablowego o masie 3524 ton) oraz 4694 ton innych odpadów, zaklasyfikowanych jako odpady spoza listy zielonej i bursztynowej (m.in. 13 transportów zanieczyszczonej stłuczki szklanej o masie 313 ton).

Co więcej, ujawniono 116 przypadków nielegalnego przywozu do Polski odpadów w postaci pojazdów, o łącznej liczbie 1424 szt. (52,54 ton) oraz 155 szt. części pochodzących z pojazdów. W 2024 roku odesłano do krajów wysyłki ponad 22412 ton odpadów, które nielegalnie trafiły do Polski, w tym zwrócono do Niemiec blisko 21800 ton odpadów w postaci żużli pocynkowych.

Wszystkie ręce na pokład

Recykling i rozwój technologii przetwarzania odpadów w energię mogą odegrać kluczową rolę w zmniejszeniu emisji gazów cieplarnianych oraz wspieraniu bezpieczeństwa energetycznego, przyczyniając się do zielonej transformacji.

Aby rozwiązania zorientowane na wykorzystanie możliwości oferowanych przez gospodarkę odpadami były skuteczne, wymagają wsparcia politycznego oraz zaangażowania wszystkich interesariuszy, zarówno rządzących, przedsiębiorstw, jak również społeczeństwa.  

Sukces gospodarki odpadami zależy od holistycznego podejścia, które integruje technologię, politykę oraz edukację społeczną. Tylko synergia pozwoli na stworzenie takiej gospodarki odpadami, która będzie zarówno zrównoważona, jak i ekonomicznie opłacalna.

 _{Fot: Depositphotos}