Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska (RDOŚ) w Rzeszowie ogłosiła uruchomienie projektu chroniącego niedźwiedzie, który ma minimalizować sytuacje konfliktowe z ludźmi. Przeznaczono na niego 19 mln zł i został on dofinansowany z środków unijnych. 

O starcie programu „Ochrona niedźwiedzia brunatnego poprzez minimalizowanie sytuacji konfliktowych z jego udziałem na terenie województwa podkarpackiego i małopolskiego” poinformowano podczas specjalnej konferencji mu poświęconej w Rzeszowie. Gospodarzem wydarzenia była Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska w Rzeszowie, która jest aktualnie na etapie intensywnych działań mających wypracować skuteczne rozwiązania, które pozwolą pogodzić ochronę niedźwiedzi z zapewnieniem bezpieczeństwa mieszkańcom regionu.

Prewencja, interwencja, edukacja i zarządzanie konfliktem 

Zwierzęta te coraz częściej pojawiają się w okolicach zabudowań gospodarskich oraz w okolicach pasiek. Rośnie też liczba interwencji z udziałem drapieżników, co wskazuje na konieczność podjęcia działań. Projekt, wart ponad 19 milionów złotych i dofinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach programu Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat, Środowisko 2021–2027, zakłada kompleksowe podejście do problemu. Wśród rozwiązań, które mają zostać wdrożone są 4 rodzaje działań; prewencyjne, edukacyjne, interwencyjne i polegające na zarządzaniu konfliktem. W ramach tych pierwszych zostaną dokonane nasadzenia rodzimych gatunków drzew i krzewów owocowych w lasach województw małopolskiego i podkarpackiego, które mają stanowić naturalne źródło pożywienia dla niedźwiedzi. Ponadto zakupione i rozmieszczone będą specjalistyczne kontenery na śmieci odporne na aktywność zwierząt. Odpowiednie służby oznakują miejsca gromadzenia odpadów oraz opracowane zostaną jasne instrukcje użytkowania infrastruktury, dzięki czemu ograniczy się niedźwiedziom dostępność do resztek żywności pozostawionych przez ludzi. 

Działania edukacyjne mają polegać na montażu trwałych tablic na szlakach i w miejscach o dużym natężeniu ruchu turystycznego, promujących właściwe zachowania w obecności niedźwiedzia, ze szczególnym naciskiem na zakaz pozostawiania odpadów i konieczność zabezpieczania resztek żywności. Zorganizowane będą spotkania z lokalnymi społecznościami w gminach, w których najczęściej dochodzi do incydentów z udziałem niedźwiedzi, celem których będzie wspólne wypracowanie rekomendacji i dobrych praktyk, wymiana doświadczeń między gminami i wsparcie merytoryczne dla gmin, w zakresie optymalizacji systemów gospodarowania odpadami. Powstaną dwa filmy edukacyjno-promocyjne prezentujące cele i znaczenie projektu, a także promujące właściwe postawy w kontaktach z dzikimi zwierzętami. 
W ramach projektu zatrudniony będzie specjalista ds. edukacji, który będzie odpowiedzialny za koordynację działań informacyjnych i promocyjnych, opracowywanie materiałów edukacyjnych, współpracę z mediami i samorządami, prowadzenie zajęć i spotkań z mieszkańcami, a także za monitoring efektywności prowadzonych działań edukacyjnych. 

Niedźwiedzie pod ścisłym nadzorem 

Planowane jest zakładanie zwierzętom obroży telemetrycznych, powołanie specjalnej grupy interwencyjnej oraz monitorowanie aktywności zwierząt. Powstanie również platforma do zarządzania konfliktami z dużymi drapieżnikami, po to by za jej pośrednictwem rejestrować zgłoszenia interwencji, analizować dane i raportować o zagrożeniach. Ma być ona zintegrowana z danymi telemetrycznymi i systemami lokalizacji GPS grupy interwencyjnej. Dostęp do niej mają mieć kluczowi partnerzy instytucjonalni (RDOŚ, LP, służby kryzysowe, samorządy). Jeśli chodzi o działania interwencyjne ma zostać zakupiony sprzęt i wyposażenie dla grupy interwencyjnej oraz zatrudnienie członków tej grupy, która dostanie do dyspozycji 
m.in. dwa samochody terenowe. Powstaną dwa centra operacyjne dla grupy, które będą służyć jako zaplecze logistyczne i magazynowe dla sprzętu i pojazdów, miejsca dyżurów i przygotowania akcji terenowych. 

Członkowie grupy interwencyjnej zostaną przeszkoleni, aby skutecznie monitorować, płoszyć, odłowiać, transportować i przemieszczać niedźwiedzie. Mają również analizować i dokumentować zdarzenia konfliktowe. Działania będą realizowane w ścisłej współpracy z RDOŚ w Rzeszowie, LP, samorządami, Policją, Strażą Pożarną i Wojewódzkimi Centrami Zarządzania Kryzysowego. Wszystkie czynności będą prowadzone zgodnie z obowiązującym prawem i zasadami humanitarnego traktowania zwierząt – z wykluczeniem ich zabijania. W celu zapewnienia bezpieczeństwa zwierzętom podpisana również zostanie umowa z lekarzem weterynarii, który będzie brał udział w akcjach związanych z odłowem, obrożowaniem i transportem poza tereny zurbanizowane - zadanie jest kluczowe z punktu widzenia skutecznej ochrony gatunku oraz bezpieczeństwa publicznego. Aktualnie na terenie województwa podkarpackiego brak jest wyspecjalizowanej jednostki zdolnej do profesjonalnej i natychmiastowej reakcji w przypadkach pojawienia się niedźwiedzi w pobliżu osiedli ludzkich.