Z danych Urzędu Regulacji Energetyki wynika, że nakłady inwestycyjne na transformację sektora ciepłownictwa systemowego wyniosą do 2050 r., w zależności od przyjętego scenariusza, od 299 mld zł do 466 mld zł. Wobec rocznych przychodów branży z działalności ciepłowniczej na poziomie 42 mld zł, trzeba założyć, że środki na transformację muszą być pozyskiwane nie tylko od odbiorców ciepła, ale przede wszystkim z zewnętrznych źródeł finansowania. Ponadto, rynek ciepła systemowego w Polsce stopniowo przechodzi transformację. Spada udział węgla, a sektory kogeneracji, OZE i lokalnych rozwiązań systemowych rozwijają się w tym samym czasie.

Termiczne przekształcanie odpadów jawi się jako jedno ze strategicznych rozwiązań zapewniających miastom większą stabilność energetyczną. Instalacje wykorzystujące odpady komunalne jako paliwo mogą pełnić rolę lokalnych, dywersyfikujących źródeł ciepła i energii elektrycznej, co pozwala zmniejszyć zależność od tradycyjnych paliw kopalnych, a także ograniczyć ryzyko zakłóceń w dostawach energii.

Nowy surowiec energetyczny 

Takie rozwiązania wpisują się także w cele gospodarki obiegu zamkniętego. Dzięki przetwarzaniu tego, co nie może być poddane recyklingowi, miasta zyskują nowy surowiec energetyczny. To z kolei przekłada się na ograniczenie emisji gazów cieplarnianych, takich jak metan czy dwutlenek węgla, co stanowi szczególnie istotny aspekt w perspektywie realizacji celów klimatycznych. Według danych CEWEP, czyli europejskiej organizacji zrzeszającej zakłady termicznego przekształcania odpadów, technologie ITPO potrafią zastąpić znaczące ilości paliw kopalnych, gaz, olej, węgiel kamienny lub brunatny. W przypadku zastąpienia tych paliw chodzi o poziom 10-49 mln ton paliw kopalnych rocznie, a co za tym idzie, uniknięcie emisji 24–49 mln ton CO₂. Dzięki włączeniu Instalacji Termicznego Przekształcania Odpadów do podstawy systemu ciepłowniczego, Olsztyn zminimalizował konieczność wykorzystania paliw kopalnych i tym samym zredukował swój ślad węglowy o 100 tys. ton w skali roku. Warto zwrócić uwagę na fakt, że instalacje tego typu funkcjonują zgodnie z bardzo szczegółowymi i restrykcyjnymi normami emisyjnymi, które w wielu przypadkach wykraczają poza wymagania stawiane starszym kotłowniom węglowym – zaznacza Krzysztof Witkowski, prezes Dobrej Energii dla Olsztyna.

Bezpieczeństwo energetyczne miast w tym modelu opiera się na lokalnym charakterze produkcji. Energia powstaje tam, gdzie powstają odpady, co redukuje koszty transportu i minimalizuje ryzyko związane z importem paliwa. Jednocześnie odzysk ciepła i prądu w takich zakładach wpływa na stabilizację taryf ciepłowniczych, co może być istotne z punktu widzenia ochrony przed ubóstwem energetycznym.

Z drugiej strony, realizacja takich inwestycji wymaga zastosowania nowoczesnych technologii umożliwiających spełnienie wysokich wymagań norm emisyjnych oraz zaawansowanych systemów oczyszczania spalin. Wymaga także dialogu ze społecznościami lokalnymi, by zapewnić akceptację i transparentność. Są to warunki konieczne, by takie projekty były zarówno skuteczne, jak i społecznie akceptowalne. Patrząc szerzej, rosnąca liczba instalacji termicznego przekształcania odpadów może stać się istotnym elementem miejskiej strategii transformacji energetycznej. Dzięki nim gminy budują odporność energetyczną, zmniejszają emisje i tworzą lokalną wartość z odpadów.

- To przykład synergii pomiędzy polityką ekologiczną a zapewnieniem długoterminowego bezpieczeństwa energetycznego mieszkańców – dodaje Krzysztof Witkowski.

Rozwój energii odzyskiwanej z odpadów

W perspektywie najbliższych dekad rola energii odzyskiwanej z odpadów będzie rosła także ze względu na zmieniające się oczekiwania konsumentów oraz regulacje unijne. Miasta stają się coraz bardziej wrażliwe na kwestie związane z odpornością infrastruktury, przewidywalnością dostaw energii i maksymalnym wykorzystaniem lokalnych zasobów. Rozwiązania oparte na przetwarzaniu odpadów wpisują się w ten trend, ponieważ łączą funkcję energetyczną, środowiskową i komunalną w jednym, zintegrowanym systemie. W wielu europejskich miastach instalacje tego typu są traktowane jako element szerszej strategii zapewniającej samowystarczalność i stabilność energetyczną w sytuacjach kryzysowych.

Coraz wyższe standardy środowiskowe oraz dynamiczny rozwój technologii sprawiają, że nowoczesne instalacje termicznego przekształcania odpadów mogą być projektowane jako niskoemisyjne i efektywne źródła energii wpisane w lokalną infrastrukturę.

Integracja z ciepłownictwem systemowym, możliwość elastycznego reagowania na zapotrzebowanie czy zdolność do stabilnej produkcji, niezależnej od warunków pogodowych, czynią z nich ważny komponent zrównoważonego miksu energetycznego. W dłuższej perspektywie to właśnie takie projekty będą współkształtować nowy model funkcjonowania miast, w którym odpowiedzialne zarządzanie odpadami staje się równie istotne jak dostęp do nowoczesnych i bezpiecznych źródeł energii.