Komisja Europejska przyjęła dziś nowe akty wykonawcze i delegowane w ramach Rozporządzenia w sprawie ekoprojektu dla zrównoważonych produktów (ESPR), które od 19 lipca 2026 r. zakazują dużym przedsiębiorstwom niszczenia niesprzedanej odzieży, akcesoriów odzieżowych oraz obuwia.

Decyzja jest bezpośrednią odpowiedzią na rosnące zaniepokojenie konsumentów i organizacji ekologicznych praktykami branży mody szybkiej (fast fashion), której nadprodukcja przyczynia się do ogromnych ilości odpadów tekstylnych trafiających na wysypiska – zarówno w Europie, jak i poza jej granicami.

Każdego roku w Unii Europejskiej szacunkowo 4–9% niesprzedanych tekstyliów jest niszczonych, zanim kiedykolwiek zostaną użyte – co generuje około 5,6 mln ton emisji CO₂, czyli niemal tyle, ile wynosi całkowita emisja netto Szwecji w 2021 r. Nowe przepisy zakazują takich praktyk dużym firmom (≥250 pracowników lub obroty ≥50 mln euro) już od 19 lipca 2026 r., a wobec średnich przedsiębiorstw obowiązek ten zacznie obowiązywać w lipcu 2030 r.

Firmy będą musiały ujawniać publicznie informacje o ilościach i przyczynach wyrzucania niesprzedanych towarów, a także priorytetowo stosować alternatywy: odsprzedaż, renowację, ponowne wykorzystanie, darowizny lub recykling. Wyjątki od zakazu dopuszczalne są jedynie w ściśle określonych przypadkach np. ze względów bezpieczeństwa lub gdy produkt jest uszkodzony w sposób uniemożliwiający dalsze użycie.

Koniec "wysyłki" ciuchów poza Unię?

Decyzja ma szczególne znaczenie w kontekście globalnych skutków nadprodukcji mody. Znaczna część europejskich tekstyliów – zarówno używanych, jak i nowych, niskiej jakości – trafia do krajów Globalnego Południa. W Ghanie, na największym na świecie rynku odzieży używanej Kantamanto w Akrze, co tydzień przybywa około 15 milionów sztuk odzieży z Europy, Ameryki Północnej i Australii. Około 40% z nich nigdy nie trafia do sprzedaży i kończy jako odpad – zanieczyszczając rzeki, plaże i wysypiska, a także tworząc poważne problemy zdrowotne i środowiskowe dla lokalnych społeczności.

Podobne góry tekstyliów – szacowane na dziesiątki tysięcy ton rocznie – zalegają na pustyni Atacama w Chile, gdzie tworzą widoczne z kosmosu hałdy, będące symbolem „kolonializmu odpadów tekstylnych” z Globalnego Północy.

_____________________________

Wstępne kalendarium wprowadzania dodatkowych opłat za tekstylia w Polsce

_____________________________

„To ważny sygnał, że Europa przestaje eksportować swój problem z nadprodukcją i marnotrawstwem” – stwierdziła komisarz ds. środowiska Jessika Roswall. „Zakaz niszczenia niesprzedanych tekstyliów to pierwszy krok, który zmusi firmy do projektowania bardziej trwałych, naprawialnych i nadających się do recyklingu produktów. Jednocześnie walczymy o to, by Afryka i Ameryka Łacińska nie były dłużej śmietniskiem naszej konsumpcji.”

W najbliższych latach Komisja planuje rozszerzać zakaz niszczenia na kolejne kategorie produktów oraz wprowadzać m.in. cyfrowy paszport produktu (Digital Product Passport), który ułatwi śledzenie cyklu życia tekstyliów.