Wartość kaucji, której Polacy dotąd nie odebrali przekroczyła miliard złotych – alarmuje Paweł Usiądek z Konfederacji.

System kaucyjny w Polsce został formalnie wprowadzony ustawą z 13 lipca 2023 roku. Natomiast jego praktyczne działanie rozpoczęło się 1 października 2025 roku, kiedy w sklepach zaczęły pojawiać się napoje objęte kaucją.

Rozwiązanie ma zwiększyć poziom recyklingu, ograniczyć ilość odpadów, które trafiają do środowiska, a także spełnić Unii Europejskiej dotyczących gospodarki odpadami. Polacy, od czasu wprowadzenia systemu, przy zakupie napojów w określonych opakowaniach (wszystkim plastikowe butelki PET, puszki metalowe oraz wybrane butelki szklane wielokrotnego użytku) płacą dodatkową kaucję, a po zwrocie pustego opakowania jest ona zwracana. 

Zużyte opakowania  można oddawać w sklepach lub specjalnych automatach do zbiórki.

– Od startu systemu do obrotu wprowadzono 2,8 mld opakowań kaucyjnych, zebrano 800 milionów sztuk. Skuteczność zbiórki jest na poziomie 28,5%. Polacy przez 7 miesięcy działania systemu nie odberali miliarda złotych kaucji – odpowiada na interpelację sejmową wiceminister Anita Sowińska.

Według danych operatora Kaucja.pl tylko w kwietniu wprowadzono 1,7 mld opakowań, zebrano 420 mln sztuk (skuteczność 24%), pobrano 850 mln zł kaucji od producentów, a 205 mln zł zwrócono klientów. Co oznacza, że 645 mln zł pozostaje na koncie operatora. 

– To nie jest przejściowy problem rozruchu. To jest projekt biznesowy, który działa dokładnie tak jak zaplanowano – tyle że nie dla Polaków – informuje Konfederacja. 

– Pieniądze z niezwróconej kaucji zostają u operatorów – i mogą być przeznaczane na tzw. koszty operacyjne, rozwój systemu czy działania doradcze. Dr Beata Miłkowska, była szefowa monitoringu odpadów w Instytucie Ochrony Środowiska, mówi wprost: granica między realnym kosztem a transferem wartości do udziałowców jest w praktyce niemożliwa do uchwycenia bez szczegółowego nadzoru. 

Według niej produkcja napojów spada.

– Samorządy biją na alarm, bo po wyjęciu cennych opakowań PET i aluminium ze strumienia gminnego opłaty za śmieci poszły w górę nawet o 20 procent. Polacy płacą kaucję przy zakupie i wyższe rachunki za śmieci. Dwa razy za to samo – mówi.

Ekspertka mówi, że realistyczna skuteczność systemu to 50 procent - nie 90-95 procent jak obiecuje ministerstwo. Przy 50 procentach połowa wszystkich kaucji, które Polacy płacą przy kasie, nigdy do nich nie wróci. Trafi do operatorów, czyli do zagranicznych koncernów i niemieckich sieci handlowych.

Wśród założycieli Kaucja.pl są Coca-Cola HBC, PepsiCo, Maspex i Nestlé. Drugi operator OK należy do Lidla i Kauflandu, czyli do niemieckiej Grupy Schwarz.

Planowane jest także rozszerzenie systemu na szkło.

Fot.: Depositphotos