Wartość fałszowanej żywności na rynkach krajów rozwiniętych w Europie i Ameryce północnej może wynosić nawet 50 mld USD. W ostatnich miesiącach wykryto m.in. spektakularny przypadek fałszerstwa drogiego wina wartego 15 tys. Euro za butelkę. Ogromne natężenie fałszowania żywności ma miejsce przed świętami, gdy tłumnie ruszamy na zakupy.

Europol opublikował niedawno wyniki akcji Opson XIII czyli regularnie powtarzanych działań przeciwko fałszerzom żywności. Agencie Europolu ujawnili, że zlikwidowano 11 sieci przestępczych, wydano 104 nakazy aresztowania, 184 nakazy przeszukania, wykonano 5 821 kontroli i inspekcji. Łącznie z rynku wycofano towary o wartości ponad 91 mln euro.

Od oliwek po drogie wino

Przykłady fałszerstw można mnożyć. Hiszpańska Guardia Civil, we współpracy z włoskimi Carabinieri i Europolem, aresztowała cztery osoby oraz przejęła 120 000 puszek tuńczyka i 45 000 litrów oleju. Właściciele firmy z La Rioja (Logroño) fałszywie oznaczali produkty, sprzedając tuńczyka niższej jakości oraz olej słonecznikowy jako oliwę z oliwek, co pozwoliło im oferować towar po niższych cenach niż konkurencja. W Walencji z kolei wykryto firmę produkującą kiszonki z nielegalnymi barwnikami i konserwantami, konfiskując 80 ton nienadających się do spożycia produktów.

We Włoszech karabinierzy przejęli 42 tony fałszowanego oleju oznaczanego jako oliwa extra vergine. Skonfiskowano również 71 ton oleistych substancji w pojemnikach i 623 litry chlorofilu służącego do fałszowania olejów. Całkowita wartość skonfiskowanego mienia, w tym sprzętu do pakowania, pojazdów i elektroniki, wyniosła 900 000 EUR.

Europol poinformował również o dochodzeniu prowadzonym przez francuską żandarmerię z udziałem włoskich karabinierów i szwajcarskiej policji. Rozbito siatkę podrabiającą francuskie czerwone wina PDO, które fałszowano we Włoszech i eksportowano na światowe rynki. Operacja zakończyła się sześcioma aresztowaniami, konfiskatą towarów o wartości 1,4 mln EUR oraz przejęciem ponad 100 000 EUR w gotówce i dokumentów. Siatka przestępcza fałszowała francuskie wino czerwone, pobierając za nie opłatę do 15 000 EUR za butelkę. Fałszywe wino zostało podrobione we Włoszech, a wyeksportowane do sprzedaży po wartości rynkowej na całym świecie przez uczciwych handlarzy winem.

Włoscy karabinierzy skontrolowali też zakład winiarski w prowincji Brindisi, konfiskując ponad 20 000 butelek nierafinowanego wina przeznaczonego do sprzedaży. Inspekcja wykazała, że produkowano i dystrybuowano wino bez odpowiednich danych dotyczących źródła surowców. Właściciel zakładu otrzymał karę, a skonfiskowano 21 750 butelek wina bez wymaganej identyfikacji składników. Zakład już w 2023 roku został zamknięty z powodu uchybień higienicznych i strukturalnych. Mimo to kontynuowano produkcję, butelkowanie i sprzedaż wina. 

Podobnie spektakularną akcję przeprowadziły służby portugalskie. Kontrola obejmowała magazyn i zakład pakujący oleje. Okazało się, że butelki z olejem spożywczym były oznaczane jako oliwa z oliwek, mimo braku dowodów na zakup prawdziwej oliwy. W efekcie konsumenci byli wprowadzani w błąd co do składu produktu. Skonfiskowano 82 819 nieprawidłowych etykiet oraz 16 500 litrów oleju spożywczego, z którego duża część była już oznaczona jako "oliwa z oliwek".
Na bieżąco informacje o fałszowaniu żywności podaje branżowy serwis internetowy Food Fakty.

Czasami jednak fałszerzy żywności nie da się ująć. Stowarzyszenie producentów sera parmezan (z okolic Bolonii) szacuje straty wywołane fałszowaniem jego produktów na 2 mld USD rocznie, a czarny rynek nie kurczy się. 

Mięso na kebab i zamiast kalmarów

W Polsce też pojawiają się drastyczne przykłady. W zakładzie pod Bydgoszczą wykryto "mięso do kebabów" niewiadomego pochodzenia. Ponad półtorej tony nielegalnego mięsa do kebaba, a do tego około 200 kilogramów surowego produktu zabezpieczyli bydgoscy policjanci zwalczający przestępczość gospodarczą i korupcyjną. Łączna wartość oszacowana została na kwotę około 70 tysięcy złotych, brak było dowodów zakupu mięsa. Policjantom podczas czynności towarzyszył Powiatowy Lekarz Weterynarii. Jak wynikało z jego wiedzy, podmiot nie posiada zgody na wykonywanie w tym miejscu tego rodzaju działalności związanej z produkcją mięsa kebabowego, które nie miało oznaczeń weterynaryjnych, nie było poddane odpowiednim badaniom, a co za tym idzie nie mogło być opatrywane datą przydatności do spożycia. Ponadto podmiot nie miał pozwolenia na jego produkcję, a to oznacza, że mięso to było nielegalne.
W przeszłości pojawiały się też zarzuty wobec producentów przetworów z kalmarów, będących drogimi owocami morza, że używają jako kalmarów świńskich jelit, jednak sprawa ta nie znalazła finału w sądzie.  

Jak fałszują żywność - ostrzega rząd USA

Amerykańska Agencja Żywności i Leków opisała szczegółowo najczęściej spotykane metody fałszowania żywności. 

Miód i syrop klonowy. Mimo że ich etykiety przedstawiały ich żywność jako czysty produkt, niektóre nieuczciwe firmy wcześniej mieszały miód lub syrop klonowy z tańszymi słodzikami, takimi jak syrop kukurydziany, syrop ryżowy, syropy z buraków cukrowych lub cukier trzcinowy. Obniżyło to koszty produkcji, ale konsumenci nadal płacili pełną cenę czystego produktu miodowego.

Oliwa z oliwek. Podobnie jak w przypadku miodu i syropu klonowego, niektóre firmy rozcieńczały wcześniej droższą oliwę z oliwek extra vergine tańszym olejem roślinnym, ale sprzedawały mieszankę jako czystą oliwę z oliwek po wyższej cenie.

Owoce morza. Oszustwa związane z owocami morza często mają miejsce, gdy ktoś podmienia tańszy gatunek ryby na droższy, np. sprzedając tańsze lucjany lub skorpeny zamiast droższego lucjana czerwonego. Innym przykładem jest sytuacja, gdy sprzedawca dodaje lód do mrożonych owoców morza, aby je cięższe przed sprzedażą według wagi.

Sok. Kiedy producenci sprzedają mieszankę kwasu cytrynowego, słodzika i wody jako „100%” sok z cytryny lub mieszają sok winogronowy ze swoim „100%” sokiem z granatów, szkoda dla konsumenta jest głównie ekonomiczna. Jednak kiedy firma miesza przeterminowany, zanieczyszczony sok przechowywany w brudnych warunkach ze świeżym sokiem, aby ukryć niską jakość przeterminowanego, brudnego soku, powstały sok może potencjalnie zaszkodzić osobie, która go pije.

Przyprawy. Jednym z rodzajów oszustw związanych z przyprawami jest dodawanie do drogiej przyprawy (takiej jak szafran) innych roślinnych materiałów niebędących przyprawami (takich jak łodygi roślin). Innym rodzajem oszustwa jest używanie barwników w celu nadania przyprawom określonego koloru, zwłaszcza gdy kolor ten silnie wpływa na postrzeganie jakości.

Fot: Depositphotos