Najnowsze badania ukazują poważne niespójności w polityce rolnej i handlowej Unii Europejskiej odnośnie pestycydów. Analiza wskazuje, że mimo deklaracji w zakresie ochrony zdrowia i środowiska, UE wciąż stosuje podwójne standardy - zakazuje szkodliwych pestycydów na własnym rynku, jednocześnie pozwalając na import żywności produkowanej z ich użyciem. To nie tylko zagrożenie dla konsumentów i środowiska, ale także poważny cios dla konkurencyjności europejskich rolników.

Raport "Równi i równiejsi? Czas na środki lustrzane w handlu produktami rolnymi" (Instytut na rzecz Ekorozwoju) ujawnia, że niemal połowa pestycydów stosowanych w Ukrainie w 2023 r. (48,7%) to substancje zakazane w UE. Z około 270 substancji czynnych używanych w tym kraju, aż 84 nie są dopuszczone na rynku unijnym. Podobna sytuacja dotyczy importu soi z Brazylii, USA i Ukrainy oraz rzepaku z Ukrainy, Australii i Kanady – produkty te często powstają z użyciem niebezpiecznych pestycydów oraz GMO odpornych na herbicydy. UE jest uzależniona od importu tych surowców, które trafiają do łańcucha żywnościowego, m.in. jako pasze dla zwierząt, a następnie pośrednio do konsumentów w mięsie, mleku i jajach.

Toksyczny import 

Badania i studia przypadków przedstawione w raporcie potwierdzają, że importowane produkty rolne często zawierają pozostałości pestycydów o udowodnionej szkodliwości dla zdrowia ludzi i środowiska. Obecny system kontroli w UE skupia się na badaniu pozostałości w gotowych produktach, nie uwzględniając jednak metod produkcji w krajach trzecich. To sprawia, że toksyny mogą wracać na europejskie stoły – mimo formalnych zakazów ich stosowania w UE.

Raport zwraca uwagę na brak obowiązku etykietowania produktów pochodzenia zwierzęcego (mięso, mleko, jaja), jeśli zwierzęta były karmione paszami GMO. Konsumenci nie mają więc pełnej informacji o tym, co trafia na ich talerze, a produkty GMO przenikają do łańcucha żywnościowego bez odpowiedniej kontroli i transparentności. 

Pestycydy o długim czasie rozkładu mogą utrzymywać się w glebie przez miesiące lub lata, kumulując toksyny. Szkodzą pożytecznym organizmom glebowym, osłabiając strukturę i żyzność gleby. Część związków przenika do wód gruntowych, zagrażając jakości wody pitnej. W Europie 83% badanych próbek gleby zawiera przynajmniej jedną pozostałość pestycydów. 

Ukryte koszty systemu

Według szacunków FAO, zewnętrzne koszty obecnych systemów żywnościowych sięgają 12,7 bln USD rocznie, z czego aż 73% to koszty zdrowotne wynikające m.in. z kontaktu z pestycydami i niezdrowych diet. Pestycydy mają również dewastujący wpływ na środowisko: zanieczyszczają wody gruntowe i powierzchniowe, degradują glebę, zabijają pożyteczne organizmy (np. pszczoły) i zmniejszają bioróżnorodność.

Raport jednoznacznie wskazuje na potrzebę wdrożenia tzw. środków lustrzanych (mirror measures) – mechanizmów prawnych uzależniających dostęp do rynku UE od spełnienia równoważnych standardów środowiskowych, zdrowotnych i etycznych przez wszystkich producentów, niezależnie od kraju pochodzenia. Takie rozwiązanie wyeliminuje podwójne standardy, wzmocni bezpieczeństwo żywnościowe i wesprze transformację rolnictwa w krajach kandydujących, w tym w Ukrainie.

„Solidarność handlowa musi iść w parze z ochroną zdrowia obywateli oraz wsparciem dla zrównoważonego rolnictwa. Bez konsekwentnego wdrażania jednolitych standardów Unia ryzykuje nie tylko zdrowiem swoich obywateli, ale także wiarygodnością polityki klimatycznej i rolnej” - komentuje autorka, Ewa Świerkula.

Najważniejsze rekomendacje raportu

• Wprowadzenie środków lustrzanych: te same zasady dla wszystkich producentów, niezależnie od kraju pochodzenia.
• Zastosowanie unijnych norm do importu – zero tolerancji dla zakazanych substancji.
• Większa przejrzystość w oznakowaniu produktów GMO i konsekwentne stosowanie zasady ostrożności wobec importu.