Biogaz może być jednym z ważnym filarów rozwoju energetyki rozproszonej w Polsce. Korzyści płynące z rozwoju tego rynku zostały dostrzeżone w szczególności po wybuchu wojny na Ukrainie i po wdrożeniu planów szybkiego odejścia od zużycia paliw kopalnych. Aby dogonić Europę, Polska potrzebuje regulacji – o tym dyskutowali uczestnicy panelu eksperckiego „Potencjał biogazu i biometanu – energia z odpadów – szansa na tańszy prąd i ciepło” zorganizowanego podczas 37. Konferencji Energetycznej EuroPOWER & 7. OZE POWER .

Dyskusję moderował Mateusz Kowalewski, wydawca portali informacyjnych GospodarkaMorska.pl i ZielonaGospodarka.pl. Przypomniał, że zgodnie z danymi Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa na dzień 14 marca 2023 r. do rejestru wytwórców biogazu rolniczego było wpisanych 146 biogazowni rolniczych. W Polsce funkcjonują jeszcze biogazownie komunalne. Dyskusja o rozwoju rynku biogazowego nabrała rozpędu po wybuchu wojny na Ukrainie i podjęciu przez UE decyzji o szybkim odejściu od konsumpcji paliw kopalnych, w szczególności tych importowanych z Rosji. Rynek biogazu może wesprzeć te działania, a obecnie prowadzone są prace nad szeregiem regulacji. 

Paweł Pikus, dyrektor departamentu elektroenergetyki i gazu w Ministerstwie Klimatu i Środowiska powiedział, że w aktualizacji PEP2040 postawiono na potencjał rozwoju OZE, które w połączeniu z energetyką jądrową mają stanowić 74% zainstalowanej mocy w KSE. Aby osiągnąć cele, potrzebne jest podjęcie działań regulacyjnych. W niedługim czasie Rada Ministrów będzie zajmowała się dwoma projektami tj. nowelizacją ustawy o OZE nr UC 99 oraz nowelizacją ustawy biokomponentach i biopaliwach ciekłych oraz niektórych innych ustaw (UC 110). 

– Ważne jest to, co dzieje się dookoła tych projektów. Toczymy dyskusje w ramach porozumienia biogazowego, ale pamiętajmy, że jest ono tylko narzędziem do wypracowywania rozwiązań – powiedział. 

Powiedział, że jeszcze w tej kadencji zostaną przedstawione propozycje regulacji, które ułatwią przyłączanie biometanowni do sieci. Drugim elementem kluczowym w rozwoju rynku biometanu jest finansowanie inwestycji. Rząd obecnie pracuje „nad wypełnieniem treścią Funduszu Spójności”, by jak najwięcej sieci powstało z korzyścią dla rynku biometanu. Także w RePowerEu są przewidziane środki na rozwój sieci na obszarach wiejskich. 

Rynek dopiero raczkuje

Zbigniew Kuźma, członek zarządu Orlen Południe powiedział, że Polska długo rozmawia o transformacji energetycznej i dalej pojawia się wiele wyzwań w tym zakresie. Polski rynek biogazu i biometanu jest dopiero raczkujący. 

– Branża ma już za sobą naście lat zdobytych doświadczeń. Na tle Europy wygląda to tak, jak wyglądamy. Jeżeli rozmawiamy o biogazowni o mocy jednostkowej 1-2 MW i porównamy ją do farmy słonecznej o tej samej mocy, to zajmują podobny teren. Skala wyzwania i budowy tego typu jednostek jest duża. Chodzi nie tylko o problemy lokalizacyjne, społeczne, ale mamy problemy techniczne, w tym zabezpieczania substratowego – powiedział. 

Wspomina się często liczbę potencjału produkcji biometanu rzędu 8 mld m3 – Kuźma podkreślił, że trzeba myśleć optymistycznie w tym zakresie. Grupa Orlen ma oczekiwania względem rozwoju rynku biogazu i biometanu w szczególności w zakresie realizacji Narodowego Celu Wskaźnikowego. Ścieżka biometanu jest oceniana jako najbardziej przyjazna i efektywna w porównaniu do innych technologii. 

– Docelowo dla nas ważny jest biometan, czy w wersji bioLNG wykorzystywany wprost w transporcie. To powinno się wydarzyć w przyszłym roku – powiedział. 

Dodał, że nie należy zapominać o wielu pojawiających się przeszkodach. Od wielu lat trwają dyskusje, a biogazowni nie przybywa. Polska powinna poczynić wszelkie wysiłki, by powstawało ich jak najwięcej.  

– Wprowadzamy regulacje i dotacje i to jest super. Jest problem edukacji społeczeństwa i tą lekcję odrobiła np. energetyka jądrowa. Zrozumienie działania biometanowni i biogazownie przez społeczeństwo jest kluczowe – powiedział. 

Rynkiem interesują się inwestorzy 

Remigiusz Nowakowski, prezes zarządu Dolnośląskiego Instytutu Studiów Energetycznych (DISE) powiedział, że rola gazu jest również dosyć istotnym czynnikiem, który będzie wpływał na możliwość realizacji polityki klimatyczno-energetycznej Unii Europejskiej w kontekście transformacji. Rola ta nabrała większego znaczenia po wybuchu wojny na Ukrainie i kryzysu energetycznego. 

– Dlaczego ten rynek jest atrakcyjny? Widzieliśmy ostatnio jedno z dużych przejęć na rynku polskim. Polska Grupa Biogazowa została przejęta przez TOTAL Energies, francuski podmiot. To jest również olbrzymi gracz na rynku ropy i gazu, który w dużej mierze w tej chwili w swojej strategii idzie w stronę dekarbonizacji. Inwestorzy zewnętrzni istotnie doceniają ten potencjał i możliwości związane z wykorzystaniem biometanu – powiedział. 

Dr Marcin Kraśniewski z Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach zauważył, że rynek biogazu i biometanu za granicą jest już dosyć rozwinięty, gdyż posiada m.in./ kilkaset biometanowni. 

– Obecnie regulacje nie określają precyzyjnie, czym jest biometan i biogaz, pojawiły się wyzwania z samymi parametrami zatłaczania gazu do sieci. Drugi obszar to połączenie z systemem gazowym, a przypadku rynku biometanu będzie występowała decentralizacja. Ośrodków decyzyjnych będzie więcej. Trzeci element to pytanie, kto ma ponosić koszty rozwoju biometanu w Polsce – powiedział. 

Potrzebna jest edukacja i regulacje

Sylwia Koch-Kopyszko, prezes zarządu Stowarzyszenia Zielony Gaz dla Klimatu, podkreśliła, że wierzy w rozwój wodoru i jego zastosowanie transportowe i technologiczne, ale w jej ocenie to biometan z dzisiejszej perspektywie jest optymalny do zazielenienia sektora gazu.

Zauważyła, że rynek rośnie wtedy, gdy są ułatwienia inwestycyjne. Obecne regulacje przewidują, że biogazownie rolnicze o mocy do 0,5 MW mogą być zwolnione z decyzji środowiskowych. 

– Dzisiaj w zasadzie większość projektów, które uzyskują pozwolenia na budowę, są to instalacje o mocy 0,5 MW. Jak widać, jeżeli jest ułatwienie to od razu rynek na to reaguje i tutaj mówimy o rolnikach, którzy zbierają się już w grupy producenckie – powiedziała. 

Podkreśliła, że potrzebna jest edukacja społeczeństwa, a branża musi obecnie liczyć się z „medialną nagonką”, jeśli lokalne społeczności strajkują. W jej ocenie media nie pokazują też dobrej strony rozwoju rynku biogazu w Polsce, jak wzmocnienie bezpieczeństwa energetycznego. 

– Kiedy była wojna na Ukrainie, ceny nawozów podskoczyły kilkukrotnie i nagle portale zaczęły mówić, jaki ten nawóz z biogazowni jest dobry, jak poferment jest fantastycznym nawozem i jak na nim wszystko świetnie rośnie. Rolnicy zauważyli, że w momencie, kiedy biorą nasze nawozy, są odporni na wysokie ceny nawozów sztucznych – wyjaśniła. 

Artur Zawisza, prezes Unii Producentów i Pracodawców Przemysłu Biogazowego i Biometanowego, stwierdził, że branża biometanowa właściwie obecnie nie istnieje. Wskazał na trzy czynniki słabości branży. Pierwszy z nich do rozproszenie decyzji inwestycyjnych, rynek biogazowy jest energetyką operacyjną, po trzecie – biogaz jest inwestycją kapitałochłonną. 1 MW w fotowoltaice wymaga ok. 4 mln zł inwestycji, w biogazie – około 20 mln zł.

– Jednak patrzeć całościowo jest najbardziej efektywny pod względem ekosystemu i gospodarki – powiedział. 

Dodał, że jest dużo ryzyk regulacyjnych w Polsce. Z istniejących biogazowni prawie 300 powstało do 2016 r. „w imię biogazowego romantyzmu”, po 2016 r. zaledwie kilkadziesiąt - sektor słabo się rozwijał. Polski rynek biogazowy i biometanowy potrzebuje odpowiednich regulacji – podkreślił.