Na początku lipca 2025 r. zakończyły się konsultacje publiczne Komisji Europejskiej dotyczące funkcjonowania unijnego systemu handlu uprawnieniami do emisji (EU ETS) oraz rezerwy stabilności rynkowej (MSR).

Konsultacje zostały przeprowadzone w związku z planowanym na 2026 r. przeglądem systemu i obejmowały m.in. ocenę jego efektywności, spójności z innymi instrumentami polityki klimatyczno-energetycznej UE oraz możliwe przyszłe zmiany – takie jak objęcie systemem nowych sektorów czy uwzględnienie ujemnych emisji CO₂.

Polska Izba Przemysłu Chemicznego (PIPC) przedstawiła stanowisko, w którym wskazała konieczność dostosowania ETS do realiów gospodarczych, technologicznych i inwestycyjnych przemysłu chemicznego oraz wzmocnienia mechanizmów ochronnych przed ucieczką emisji.

Potrzebna korekta kursu EU ETS

W ramach obowiązujących regulacji, unijne limity uprawnień w ETS1 osiągają poziom zerowy już pod koniec lat 30., a po połączeniu ETS1 z ETS2 – nawet na początku lat 40. Założony liniowy współczynnik redukcji (LRF) zakłada, że przemysł energochłonny, w tym chemiczny, oraz powiązana z nim energetyka, powinny w tym czasie osiągnąć zerowe emisje netto. Tymczasem przemysł unijny mierzy się z szeregiem barier związanych z osiągnięciem redukcji rezydualnych emisji w skali przemysłowej, głównie z powodu braku wymaganej infrastruktury, zwłaszcza w obszarach energii elektrycznej, gazu/wodoru, transportu i magazynowania CO2 czy zarządzania zasobami (w tym odpadami i surowcami wtórnymi). W ocenie PIPC w obecnych realiach realizacja przyjętej trajektorii redukcji emisji może prowadzić do tzw. ucieczki emisji – czyli przenoszenia produkcji poza Unię Europejską – oraz wzrostu globalnych emisji związanych z importem spoza UE.

Dlatego PIPC apeluje o ustanowienie i utrzymanie silnych mechanizmów ochronnych przed ucieczką emisji, w szczególności poprzez zapewnienie odpowiedniego poziomu darmowych uprawnień oraz rozszerzenie systemu rekompensat kosztów pośrednich. 

Dostosowanie redukcji po 2030 r.

Izba apeluje o zmianę współczynnika redukcji (LRF), tak aby spadek limitów emisji był rozłożony w czasie i lepiej dopasowany do rzeczywistych możliwości transformacyjnych przemysłu. Kluczowe znaczenie ma tu dostępność konkurencyjnej cenowo zero- i niskoemisyjnej energii, rozwiązań ograniczających ryzyko inwestycyjne oraz ramy wsparcia fiskalnego dla projektów dekarbonizacyjnych i cyrkularnych. Rozwiązania  powinny również uwzględniać wieloletnie cykle inwestycyjne typowe dla branży chemicznej.

Obecne przepisy zbyt restrykcyjnie podchodzą do kwestii wykorzystania wychwyconego CO₂, szczególnie w kontekście chemicznego związania go w produktach. Emisje z fazy końcowej życia produktów są bowiem rozliczane niezależnie od źródła węgla. Sposób liczenia emisji powinien wprowadzać zachęty do utrzymania dwutlenku węgla w obiegu zamkniętym oraz uwzględniać w ramach EU ETS pełny katalog technologii przemysłowego zarządzania emisjami dwutlenku węgla (ang. industrial carbon management) w przypadku sektorów o statusie ‘hard to abate’. Przepisy powinny wprowadzać korzyści z wychwytu CO2 ze spalania zrównoważonej biomasy lub bezpośrednio z atmosfery oraz geologicznie składowanego (CCS) lub wychwyconego w celu jego przekształcenia w produkt chemiczny. 

Wyrównanie konkurencyjności 

Konkurencyjność europejskiej branży chemicznej na globalnych rynkach spada i wśród czynników wpływu są także ambitne cele i zasady funkcjonowania systemu EU ETS. Rozszerzenie CBAM o kolejne produkty chemiczne powinno być poprzedzone rewizją konstrukcji CBAM polegającą m.in. na odejściu od wycofywania darmowych uprawnień do emisji dedykowanych dla produktów włączanych w CBAM. Wprowadzenie mechanizmu CBAM reguluje kwestie konkurencyjności w imporcie, jednak nadal brakuje odpowiedniego wsparcia dla eksportu. Dlatego branża oczekuje:

• Rekompensaty kosztów pośrednich w systemie EU ETS i aktualizacja listy sektorów zagrożonych ucieczką emisji

• Zapewnienia efektywnego systemu rekompensat dla utrzymania konkurencyjności branży chemicznej oraz zapobieżenia przenoszeniu produkcji poza UE. 

• Rozszerzenia listy sektorów zagrożonych delokalizacją
  Zwiększenia intensywności pomocy z 75% do 100%, tak aby skutecznie zrekompensować rosnące koszty CO2 w kosztach energii elektrycznej

• Minimalizacji, a najlepiej całkowitego wyeliminowania warunków otrzymania pomocy. Inwestycje w efektywność energetyczną i wykorzystanie energii odnawialnej są wspierane za pomocą innych instrumentów

Polska, jako kraj z silnym przemysłem energochłonnym, jest szczególnie narażona na ryzyko ucieczki emisji i relokację inwestycji - ocenia IZBA. W opinii PIPC należy dokonać przeglądu listy kwalifikujących się sektorów w oparciu o aktualne i prognozowane ceny uprawnień oraz uproszczenie procedur kwalifikacyjnych. Przywrócenie wykluczonych sektorów (m.in. produkcja gazów technicznych, produkcji barwników i pigmentów, chemia organiczna, produkcja nawozów, produkcja tworzyw sztucznych w formach podstawowych, górnictwo pozostałych rud metali nieżelaznych) na listę kwalifikowanych do rekompensat miałoby istotny wpływ na poprawę warunków konkurowania polskich i europejskich przedsiębiorstw chemicznych.