We wrześniu byliśmy świadkami publikacji dwóch istotnych raportów Komisji Europejskiej, w których wiodącą rolę odgrywała problematyka unijnej energetyki oraz konkurencyjności. Bruksela jest świadoma, że UE musi podjąć stanowcze działania, aby nadążyć za konkurencyjnymi gospodarkami.

Komisja Europejska opublikowała coroczny raport „State of the Energy Union Report 2024”, w którym opisano, w jaki sposób UE poradziła sobie z wyzwaniami w zakresie unijnej polityki energetycznej.

W obliczu trwającego konfliktu ukraińsko-rosyjskiego oraz spadku cen ropy naftowej na globalnych rynkach, UE posiada ramy regulacyjne umożliwiające kontynuację transformacji w kierunku czystej energii i kładąc podwaliny pod odnowiony wzrost gospodarczy i konkurencyjność – wynika z lektury przywoływanego raportu.

Znacznie więcej uwagi poświęcono w mediach oraz analizach politycznym słynnemu już raportowi Draghiego, czyli dokumentowi „The future of European competitiveness”.

Kierowany przez byłego premiera Włoch i byłego prezesa Europejskiego Banku Centralnego Mario Draghiego raport zawiera wytyczne, które UE musi zrealizować na drodze ku konkurencyjności ze Stanami Zjednoczonymi i Chinami.

Jednocześnie raport Draghiego wpisuje się w szerszy kontekst strategii mającej na celu zwiększenie suwerenności energetycznej kontynentu, w tym z coraz bardziej naglącą kwestią surowców krytycznych, niezbędnych w transformacji energetycznej.

W Unii bez zmian: mimo przeciwności, szereg sukcesów

Jak stwierdza raport „State of the Energy Union Report 2024”, w ciągu ostatnich lat UE zdołała stawić czoła krytycznym zagrożeniom dla bezpieczeństwa dostaw energii, odzyskać kontrolę nad rynkiem energii i cenami oraz przyspieszyć transformację w kierunku neutralności klimatycznej wskazując m.in. na:

• Wytwarzanie energii ze źródeł odnawialnych bije kolejne rekordy. W I poł. br., połowa energii elektrycznej wytwarzanej w UE pochodziła ze źródeł odnawialnych
  

• Udział rosyjskiego gazu w imporcie do UE spadł z 45 proc. w 2021 roku do 18 proc. do czerwca br., podczas gdy import od zachodnich partnerów – takich jak Norwegia i Stany Zjednoczone – wzrósł
  

• UE osiągnęła swój cel 90 proc. zimowych zapasów gazu w dniu 19 sierpnia, znacznie przed terminem 1 listopada
  

• Unijne emisje gazów cieplarnianych spadły o 32,5 proc. w latach 1990-2022, podczas gdy gospodarka UE wzrosła o około 67 proc. w tym samym okresie
  

• UE poczyniła znaczne postępy w zakresie energii odnawialnej, czego dowodem jest fakt, że energia wiatrowa wyprzedziła gaz, stając się drugim co do wielkości źródłem energii elektrycznej po energii jądrowej
  

Co godne odnotowania w tym kontekście, odnawialne źródła energii (OZE) wytwarzały 50 proc. energii elektrycznej w UE.

Mimo sukcesów w zakresie wzrostu udziału OZE w koszyku energetycznym, oczekiwane jest zintensyfikowanie działań zorientowanych na wzmocnienie efektywności energetycznej, aby UE osiągnęła cel redukcji zużycia energii końcowej o 11,7 proc. do 2030 roku – informuje raport.

Europa dołącza do technologicznego wyścigu

Unijni producenci stoją w obliczu rosnącej konkurencji w zakresie technologii zeroemisyjnych na rynkach światowych, zaś Bruksela świadoma tej sytuacji, wspomina o konieczności wzmocnienia unijnego przemysłu.

W raporcie przypomniano o znaczeniu ustawy o zerowym zużyciu energii netto i ustawy o surowcach krytycznych, wraz z reformą projektu rynku energii elektrycznej. Co istotne, w omawianym raporcie dostrzeżono potrzebę budowania partnerstw z przemysłem w celu przyspieszenia rozwoju technologii o zerowym zużyciu energii netto i wzmocnienia bazy produkcyjnej.

Ważną rolę odegrają sojusze przemysłowe, takie jak m.in. Europejski Sojusz na Rzecz Czystego Wodoru (European Clean Hydrogen Alliance), sojusz na rzecz przemysłu fotowoltaicznego (European Solar PV Alliance), czy też Sojusz Przemysłowy na rzecz małych reaktorów modułowych (Small Modular Reactors – SMR). Wspomniane sojusze będą wspierać wdrażanie Europejskiego Zielonego Ładu.

Nie kończąc tylko na sojuszach, warto odnotować Europejski Bank Wodorowy, finansowany z funduszu innowacyjnego EU ETS, jest już uruchomiony i przeprowadził pierwszą udaną rundę aukcji UE, przyznając prawie 720 mln euro 7 projektom wodoru odnawialnego w Europie.

Esencja raport Draghiego. Dotacje dla odbiorców i surowce krytyczne priorytetem

Tak jak w przypadku wcześniej omawianego raportu, tak również w raporcie Draghiego zwraca się uwagę na konieczność wzmocnienia unijnej konkurencyjności względem świata: „Poprzedni globalny paradygmat zanika. Wygląda na to, że era szybkiego wzrostu światowego handlu minęła, a firmy z UE stoją w obliczu zarówno większej konkurencji z zagranicy, jak i mniejszego dostępu do rynków zagranicznych. Europa nagle straciła swojego najważniejszego dostawcę energii – Rosję. Jednocześnie słabnie stabilność geopolityczna, a nasze zależności okazały się słabymi punktami”.

Wzrost gospodarczy – będący pochodną konkurencyjnego przemysłu – nie jest możliwy bez neutralności klimatycznej.

Raport Draghiego podkreśla rolę wsparcia dla gospodarstw domowych o niskich dochodach, które mogą być dotknięte kosztami przejścia na zieloną energię. Pomijanie tej kwestii doprowadziłoby do ubóstwa energetycznego obywateli, jak również zaburzenia funkcjonowania europejskich przedsiębiorstw.

Aby pobudzić wzrost gospodarczy i zwiększyć produktywność, raport Draghiego stwierdza, że UE potrzebuje zarówno publicznych, jak i prywatnych inwestycji w wysokości 750-800 mld euro rocznie, czyli 5 proc. całkowitego unijnego PKB, z czego 450 mld euro powinno zostać wydatkowane na transformację energetyczną. Co godne odnotowania w tym kontekście, podczas Planu Marshalla wydawano 1-2 proc. PKB rocznie.

Tak jak na całym świecie dostrzega się kluczową rolę surowców krytycznych w transformacji energetycznej, tak krajowe dostawy kluczowych minerałów mogłyby zaspokoić zapotrzebowanie UE na niektóre materiały do 2030 roku – donosi raport.

Mimo nacisku położonego w raporcie na transformację energetyczną, w najbliższych latach nadal będziemy korzystać z paliw kopalnych: „Paliwa kopalne będą nadal odgrywać kluczową rolę w ustalaniu cen energii przynajmniej przez pozostałą część tej dekady. Bez planu przeniesienia korzyści płynących z dekarbonizacji na użytkowników końcowych, ceny energii będą nadal wpływać na wzrost gospodarczy”.

Fot. Depositphotos