Wedle szacunków Międzynarodowej Agencji Energetycznej, tegoroczne globalne inwestycje energetyczne mają wzrosnąć do rekordowej kwoty 3,3 biliona dolarów. Obecnie na każdego dolara zainwestowanego w paliwa kopalne, aż dwa dolary przypadają na czystą energię.

Według raportu Międzynarodowej Agencji Energetycznej (IEA) „World Energy Investment 2025”, tegoroczna wartość inwestycji osiągnie bezprecedensowy poziom 3,3 biliona dolarów, co stanowi realny wzrost o 2% r/r. Wzrost następuje pomimo niesprzyjającego otoczenia, charakteryzującego się podwyższonymi napięciami geopolitycznymi oraz niepewnością gospodarczą. Kluczowym wnioskiem wypływającym z lektury raportu stanowi zmiana w strukturze alokacji kapitału. Tegoroczne inwestycje w czyste technologie energetyczne mają być dwukrotnie większe aniżeli w sektor paliw kopalnych.

Rekordowy poziom inwestycji w czyste technologie – sięgający 2,2 biliona dolarów – stanowi bezpośrednią odpowiedź na złożone wyzwania gospodarcze i środowiskowe, nie będąc wyłącznie pochodną polityki klimatycznej. Potwierdzeniem zachodzącej transformacji jest fakt, że prognozowane inwestycje w czyste technologie dwukrotnie przewyższają sumę 1,1 biliona dolarów przeznaczoną na sektory ropy, gazu i węgla.

Na co idą pieniądze?

Obecne trendy inwestycyjne są determinowane przez masową elektryfikację, gdzie rosnące zapotrzebowanie ze strony przemysłu, transportu, systemów chłodzenia oraz cyfrowej infrastruktury (centra danych) tworzy popyt na nową moc wytwórczą. Rosnąca rola polityki przemysłowej, zidentyfikowana przez Światowe Forum Ekonomiczne (WEF) jako kluczowe narzędzie w globalnej konkurencji stanowi główny czynnik napędzający dynamikę wzrostu.

Równocześnie czynniki geopolityczne doprowadziły do przewartościowania polityki energetycznej. Konflikt ukraińsko-rosyjski unaocznił ryzyko związane z zależnością od zewnętrznych dostawców, przekształcając transformację energetyczną z celu klimatycznego w konieczność zapewnienia bezpieczeństwa. Dane dotyczące alokacji kapitału w energetyce przedstawione w przywoływanym raporcie potwierdzają historyczną zmianę priorytetów.

Jeszcze dekadę temu inwestycje w paliwa kopalne były o 30% wyższe niż w cały sektor elektroenergetyczny. W tym roku wedle przewidywań relacja ulegnie odwróceniu, zaś nakłady na wytwarzanie energii, sieci energetyczne i magazynowanie energii (1,5 bln dolarów) będą o 50% przewyższać nakłady w sektorze ropy, gazu i węgla.

Niekwestionowanym liderem wzrostów pozostaje fotowoltaika, która z tegorocznymi prognozowanymi wydatkami na poziomie 450 mld dolarów staje się największą kategorią inwestycyjną. Jednocześnie obserwuje się swoisty renesans energetyki jądrowej – inwestycje wzrosły o 50% w ciągu pięciu lat i mają przekroczyć 70 mld dolarów, wspierane zapowiedzią rozpowszechnienia technologii nowej generacji, na czele z małymi reaktorami modułowymi (SMR).

Co więcej, Bank Światowy ogłosił zniesienie embarga na finansowanie projektów związanych z energetyką jądrową.

Dynamiczna ekspansja mocy wytwórczych ma swoją ciemniejszą stronę, ujawniając krytyczne wąskie gardło systemu, jakie stanowią niedoinwestowane sieci energetyczne. Przy rocznych wydatkach na poziomie 400 mld dolarów, inwestycje w sieci rażąco odbiegają od biliona dolarów przeznaczanego na nowe elektrownie. Zniwelowanie dysproporcji jest warunkiem koniecznym dla zapewnienia bezpieczeństwa i stabilności systemu elektroenergetycznego przyszłości.

Transformacja dwóch prędkości

Pomimo ogólnego wzrostu, globalne inwestycje energetyczne charakteryzują się skrajnie nierównomiernym rozkładem geograficznym, co tworzy obraz transformacji dwóch prędkości. Zdecydowana większość kapitału na czystą energię kumuluje się w Chinach, Europie oraz Stanach Zjednoczonych. Państwo Środka – jako największy globalny inwestor – zwiększyły swój udział w tym segmencie do prawie jednej trzeciej. W Stanach Zjednoczonych, po dekadzie podwojenia wydatków, prognozowana jest stabilizacja w związku ze zmianami w polityce wsparcia wynikającymi ze zmiany sterów w Białym Domu.

Równolegle, w sektorze paliw kopalnych, następuje konsolidacja inwestycji wydobywczych na Bliskim Wschodzie, który ma osiągnąć 20-procentowy udział w globalnych nakładach, podczas gdy udział Rosji maleje. Przywoływany raport uwidacznia istotną lukę inwestycyjną w gospodarkach rozwijających się. Afryka jest najbardziej jaskrawym przykładem. Czarny Kontynent, z 20% światowej populacji, przyciąga zaledwie 2% globalnych inwestycji w czystą energię.

Polska węglem stoi

Analizowany raport Międzynarodowej Agencji Energetycznej przedstawia globalny krajobraz inwestycji w energetykę, pomijając jednak szczegółową specyfikę rynków europejskich, w tym polskiego. Mimo braku, posiłkując się danymi z innych źródeł, możemy stwierdzić, że polski sektor energetyczny znajduje się w okresie intensywnych przemian. Zgodnie z danymi Forum Energii, postępuje dynamiczna transformacja, czego dowodem jest przekroczenie progu 30 GW mocy zainstalowanej w odnawialnych źródłach energii.

Co więcej, udział OZE w krajowej produkcji energii elektrycznej osiągnął znaczący poziom 30%. Równocześnie, dane za rok 2023 wykazują wciąż dominującą rolę paliw kopalnych – łączny udział węgla kamiennego i brunatnego w miksie energetycznym wynosił 60,9%, co podkreśla strukturalne uzależnienie sektora od surowców.

Kluczowym czynnikiem, który przeorientował krajową debatę o transformacji, stanowi konflikt rosyjsko-ukraiński. W jego następstwie nastąpiło przewartościowanie priorytetów. Dotychczasowe argumenty klimatyczne – choć nadal istotne – zostały zdominowane przez imperatyw zapewnienia bezpieczeństwa energetycznego państwa i konieczność dywersyfikacji źródeł dostaw w celu uniezależnienia się od rosyjskiego importu. Reorientacja znalazła swoje odzwierciedlenie w procesie aktualizacji rządowego dokumentu „Polityka Energetyczna Polski do 2040 r.”.

Opublikowana aktualizacja spotkała się z krytyką. Wspólny raport wydany przez Ember i Instytut Reform analizujący rządowe założenia dotyczące rozwoju energetyki odnawialnej wskazuje, że niski udział odnawialnych źródeł energii stawia Polskę na drodze do bycia ostatnią unijną gospodarką produkującą większość energii elektrycznej z węgla i gazu w 2030 roku.

Ambitne cele zagrożone

Tegoroczny globalny krajobraz inwestycji energetycznych stanowi paradoks. Z jednej strony system znajduje się w historycznym punkcie zwrotnym, z dynamiką finansową jednoznacznie przechyloną na korzyść czystej energii dzięki synergii celów bezpieczeństwa, przemysłu i ekonomicznych. Z drugiej strony, skala i tempo postępu są dalece niewystarczające. Obecne przepływy kapitałowe nie gwarantują osiągnięcia celów w zakresie OZE i efektywności energetycznej, uzgodnionych na 28. Konferencji Stron Ramowej Konwencji Narodów Zjednoczonych w sprawie zmian klimatu (COP28), zaś nierównomierny rozkład inwestycji na świecie budzi uzasadniony niepokój dalszego rozwoju.

W praktyce, aby zrealizować cel potrojenia mocy odnawialnej do 2030 roku, roczne nakłady muszą zostać podwojone.  Jednocześnie, osiągnięcie 4% rocznej poprawy energochłonności wymaga niemal trzykrotnego wzrostu wydatków na efektywność i elektryfikację w perspektywie pięcioletniej.

Bez zniwelowania strukturalnych deficytów, globalna transformacja energetyczna, mimo rekordowych nakładów, pozostaje na trajektorii niespełnionych ambicji, a nie realizowanego scenariusza.

_{Fot: Depositphotos}