Bez zaangażowania największych firm, które ograniczają własny ślad węglowy, będzie trudno o transformację energetyczną. Jak wynika z danych Europejskiego Banku Inwestycyjnego, w ubiegłym roku 61 proc. przedsiębiorstw z UE zainwestowało w walkę ze zmianą klimatu. Choć z tymi inwestycjami wiążą się zwykle ogromne koszty, część firm traktuje je jako szansę na podniesienie swojej konkurencyjności. Wśród znaczących korzyści podnoszą też kwestię zmniejszania zależności od dostaw surowców energetycznych z innych krajów.

– Sytuacja geopolityczna spowodowała, że Polska, podobnie jak wiele innych europejskich krajów, zrozumiała, że nie można polegać na gazie z zagranicy. Dlatego w naszych pięciu fabrykach w Polsce inwestujemy w ograniczenie zużycia energii i przechodzenie na źródła energii odnawialnej, jak kotły na biomasę, ale mamy także podpisane długoterminowe umowy dotyczące zakupu energii słonecznej. Chodzi o to, aby cała energia, z jakiej korzystamy, pochodziła z ekologicznych źródeł, ale też aby zużywać jej najmniej jak to możliwe. Mam nadzieję, że inne firmy również pójdą tą drogą w Polsce, bo myślę, że to najlepsza strategia. W efekcie otrzymujemy dostęp do energii w przystępnych cenach, ale też zyskujemy bezpieczeństwo energetyczne, bo nie jesteśmy w tym aspekcie zależni od innych – podkreśla w rozmowie z agencją Newseria Lars Petersson, prezes zarządu Grupy VELUX.

Badanie BNP Paribas „Koniunktura finansowania zrównoważonych zmian biznesu w Polsce” wskazuje, że zrównoważony rozwój nie jest modą. Jest już bardzo konkretnym obszarem decyzji, inwestycji i ścieżką rozwoju, którą podąża obecnie ponad 32 proc. firm. Około 60–70 proc. firm do zmian się dopiero szykuje, ale większość z nich ma stosunkowo dużą świadomość dotyczącą konieczności wdrożenia zmian. Dla 71 proc. firm to właśnie zielona transformacja będzie celem w ciągu kilku najbliższych lat.

Zielona transformacja a firmy

– Firmy mają bardzo dużą rolę w zielonej transformacji, w zaspokajaniu naszych potrzeb w trochę inny sposób, to znaczy, że konsumujemy coś innego, produkujemy to w inny sposób, wykorzystujemy inaczej zasoby – mówi Sonia Buchholtz z Forum Energii. – Firmy są producentami, innowatorami, konsumentami zasobów. Mogą wytwarzać presję na swoich poddostawcach, żeby utrzymały pewien standard, ale też tworzą rynek i zachęcają konsumentów, żeby podejmowali inne decyzje niż dotąd.

Europejski Bank Inwestycyjny podaje, że w 2024 roku 61 proc. firm w UE zainwestowało w walkę ze zmianami klimatu, w porównaniu do 56 proc. w 2023 roku i 53 proc. w 2022 roku. Zielona transformacja wymusza zmiany, ale także stwarza możliwości. Co czwarta firma (27 proc.) postrzega przejście na gospodarkę niskoemisyjną jako szansę w najbliższych pięciu latach.

– W Polsce firmy angażują się w proces zielonej transformacji, natomiast oczywiście nie wszystkie. Ta zielona transformacja na ogół wiąże się z inwestycjami, a inwestycje w polskiej gospodarce nie są równomiernie rozłożone. Częściej występują w dużych firmach, które eksportują, z kapitałem zagranicznym, giełdowe, wszystkie te, które mają bodźce do tego, żeby decydować się na bardziej zieloną produkcję i dostarczanie usług albo przez swoich dostawców kapitału, albo przez inwestorów, albo przez konsumentów – wyjaśnia ekspertka Forum Energii.

Sektor budowlany

– Branża budowlana ma do odegrania ogromną rolę, bo można powiedzieć, że niestety poniekąd sama częściowo generuje ten problem. Sektor ten odpowiada za 38 proc. śladu węglowego i 40 proc. zużycia energii. Ale mamy również rozwiązania, których wdrożenie ograniczy impakt branży w tym obszarze. Dostępne są technologie, które pozwalają radykalnie obniżyć zużycie energii w budynkach – podkreśla Lars Petersson.

W 2024 roku Grupa VELUX zmniejszyła emisje z własnych działań o 11 proc., co stanowi łączny spadek o 60 proc. w porównaniu z 2020 rokiem. Tym samym firma wykonała kolejny krok do osiągnięcia zakładanego celu redukcji emisji operacyjnych niemal do zera do 2030 roku. Firma zawarła długoterminową umowę z ArcelorMittal na dziesięcioletnie dostawy stali o obniżonej emisji CO2. Będzie ona stosowana w zawiasach okien dachowych i wspornikach montażowych. W ramach umowy ArcelorMittal będzie dostarczał stal z materiałów pochodzących z recyklingu i produkowaną z wykorzystaniem energii odnawialnej.

– Dzięki temu nie tylko kreujemy rynek dla tego typu produktów, ale również zwiększamy świadomość społeczeństwa, świadomość klientów i wspólnie jesteśmy w stanie, razem z firmą VELUX, pracować nad obniżeniem globalnej emisji CO2 – mówi Tomasz Plaskura, członek zarządu ArcelorMittal Poland. – Dekarbonizacja to oczywiście ogromne wyzwanie i ogromny koszt. Dzisiaj ponosimy koszty nie tylko związane z inwestycjami w dekarbonizację, ale również z zakupem emisji CO2 w ramach systemu ETS. Jest to system europejski, podczas gdy my mierzymy się w branży stalowej z wyzwaniami globalnymi. Wszyscy, którzy produkują poza Europą, nie ponoszą tych kosztów, w związku z czym widzimy ogromny wzrost importu, który zalewa cały nasz rejon. Import do Polski dochodzi w naszej branży do 80 proc. zużycia jawnego.

Inwestycje w dekarbonizację

Jak podkreśla, inwestycje w dekarbonizację są jednak niezbędne. Firma ArcelorMittal w ciągu 20 lat zainwestowała ok. 11 mld zł w unowocześnienie przemysłu hutniczego. Dzięki temu emisje CO2 spadły o 42 proc., a efektywność energetyczna wzrosła o 40 proc. To znacząco podniosło konkurencyjność sektora.

– Musimy o tych inwestycjach rozmawiać w aspekcie konkurencyjności. Europa może być konkurencyjna, ale do tego potrzebujemy systemowego wsparcia. Jako branża energochłonna musimy pamiętać o kwestiach cen energii. Dzisiaj Unia Europejska ma jedne z najwyższych cen energii na świecie, a jeżeli popatrzymy na region, to Polska te ceny ma najwyższe z krajów Unii Europejskiej. Inwestycje są konieczne, ale one również wymagają systemowego wsparcia. Patrzymy z dużą nadzieją na plan działań, natomiast potrzebujemy dużo więcej konkretów. Potrzebujemy również, aby te rzeczy były wprowadzone w bardzo szybkim czasie, gdyż wszystkie koszty związane z dekarbonizacją są ogromne – podkreśla Tomasz Plaskura.

Zdaniem prezesa Grupy VELUX, choć o zielonej transformacji mówi się głównie w kontekście wysiłków przedsiębiorstw, w centrum tego procesu powinien stać konsument, człowiek. Szczególnie dotyczy to branży budowlanej.

Wsparcie transformacji

– Mamy do wykonania bardzo ważne zadanie, jakim jest wsparcie zielonej transformacji w sposób, który stawia na pierwszym miejscu człowieka. Chodzi o to, aby ludzie rzeczywiście chcieli tych zmian dlatego, że przyniosą korzyści im i ich rodzinom, a nie widzieli je jako narzucone odgórnie – mówi Lars Petersson.

Z raportu Grupy VELUX „Barometr zdrowych budynków” wynika, że 70 proc. budynków w Polsce jest nieefektywnych energetycznie, z czego 15 proc. ma najgorszy standard. Dzięki różnym działaniom, m.in. modernizacji ogrzewania, termoizolacji, wymianie okien i drzwi czy zastosowaniu energooszczędnych źródeł światła, można zmniejszyć zużycie energii nawet o 80 proc.

– Wszystko zależy od właścicieli budynków, którzy potrzebują domów i mieszkań przystępnych cenowo i takich, w których zdrowo się żyje. Jedna czwarta Europejczyków mieszka w budynkach, które nie służą ich zdrowiu. Są to miejsca zbyt ciemne, wilgotne, w których występuje problem utrzymania odpowiedniej temperatury. Dlatego przy transformacji energetycznej musimy zadbać o rozwiązanie tych kwestii – podkreśla prezes Grupy VELUX.

O kwestii konkurencyjności europejskiego przemysłu w kontekście zielonej transformacji eksperci rozmawiali podczas panelu „Biznes na zielonej drodze”, który odbył się w ramach Europejskiego Kongresu Gospodarczego w Katowicach.