W 19. Biennale Architektury w Wenecji bierze udział 66 krajów. W pawilonach narodowych poruszają tematy takie jak: globalne ocieplenie, wykorzystywanie materiałów naturalnych, inteligencja roślin, dźwięki natury, anomalie w środowisku naturalnym czy projektowanie przestrzenne obrony granic.

Hasło przewodnie 19. Międzynarodowej Wystawy Architektury – La Biennale di Venezia brzmi "Intelligens. Natural. Artificial. Collective" (Inteligencja. Naturalna. Sztuczna. Zbiorowa - PAP). Nie wszystkie pawilony narodowe wprost odniosły się do tematu głównego. Choć dominują wątki związane z wykorzystywaniem naturalnych materiałów w architekturze, czerpaniem inspiracji z działań wspólnotowych i projekty odnoszące się do zrównoważonego budownictwa, to niektóre kraje prezentują nieoczywiste podejście do tematu.

Środowisko i zrównoważony rozwój

Wystawa w Pawilonie Hiszpańskim "Internalities. Architectures for Territorial Equilibrium" wpisuje się w główną narrację Biennale - bada przecięcie architektury, środowiska i zrównoważonego rozwoju. Zwraca uwagę, że architektura może zrównoważyć ekologię z gospodarką dzięki projektom z użyciem lokalnych i niskoemisyjnych materiałów, jak drewno, kamień, korek, glina czy włókna roślinne. Wystawa podzielona jest na pięć tematów: materiały, energia, praca, odpady oraz emisje. Każdy z nich powiązany jest z innym regionem Półwyspu Iberyjskiego. Twórcy prezentują makiety, konstrukcje, zdjęcia, mapy oraz przywoływane materiały - pokazując drogę od ich powstania w lasach, kamieniołomach, glebach i plantacjach do przestrzeni architektonicznych.

Także Pawilon Belgii proponuje przyjrzenie się relacji między architekturą a środowiskiem naturalnym w obliczu zmian klimatycznych. Na wystawie "Building Biospheres" można zobaczyć projekt badawczy na temat możliwości wykorzystywania inteligencji roślin do wytwarzania klimatu w pomieszczeniu. Przez następne sześć miesięcy pawilon, którego główną część stanowi wyspa z roślinami podłączonymi do specjalnych maszyn, będzie służył jako prototyp dla innowacyjnych badań na styku architektury i neurobiologii.

Pawilon Bahrajński - tegoroczny zwycięzca Biennale - prezentuje wystawę "Heatwave", która mówi o problemie ekstremalnego upału. Tworzy nowe wyobrażenie przestrzeni publicznej i bada strategie chłodzenia planety. Pokazuje skalę problemu — od krajowej do globalnej. Projekt ma na celu zaoferowanie ugruntowanej architektonicznie odpowiedzi na pilną potrzebę ochrony środowiska; zakłada wykorzystanie odwiertów geotermalnych i kominów słonecznych łączących podziemie z powietrzem zewnętrznym. Pawilon funkcjonuje jako pełnowymiarowy prototyp - jest skonstruowany na podniesionej platformie z podwieszanym sufitem i centralnie osadzoną kolumną podporową, które razem przedstawiają, w jaki sposób techniki chłodzenia można przeprojektować, aby stawić czoła globalnemu ociepleniu.

Zjawiska naturalne

Pawilon Słowenii, w którym prezentowana jest wystawa "Master Builders", zwraca uwagę, że architektura materializuje się przez budowę na hałaśliwych i brudnych placach budowy. Podkreślają, że plac budowy to miejsce, w którym abstrakcyjne pojęcia, takie jak tabele w Excelu, e-maile koordynacyjne, przetargi i negocjacje, spotykają się z rzeczywistością. Budownictwo nadal opiera się na pracy ludzi, szczególnie na umiejętnościach budowniczych, którzy przekładają projekt na wysokiej jakości architekturę. W tym samym czasie branża budowlana zmaga się z krytycznym niedoborem wykwalifikowanych rzemieślników. Na wystawie można oglądać wielkie wieże rzeźbiarskie skonstruowane z powszechnie dostępnych materiałów budowlanych.

Republika Kosowa przedstawia w swoim pawilonie inne ujęcie tematu przewodniego. Na wystawie "Emerging Assemblages" znajduje się kalendarz stworzony na podstawie zjawisk naturalnych, niegdyś postrzeganych w Kosowie jako anomalie, które w ciągu ostatniej dekady stały się częścią rolniczego rytmu Kosowa. Momenty występowania pogodowych ekstremów rolnicy nazywają krytycznymi punktami w cyklach życia roślin. Na wystawie zostały one wyrażone przez zapach wydobywający się z przezroczystych tub, które zwisają z sufitu. W ten sposób twórcy opowiadają historię zanikających upraw czy wczesnego lub opóźnionego kwitnienia. Podłoga pawilonu przykryta jest ciemną warstwą gleby, a w całym pomieszczeniu panuje półmrok.

Nietypową wystawę, przekierowującą uwagę widza na zmysł słuchu, a nie wzorku, zaprezentował Pawilon Luksemburski. Twórcy "Sonic Investigations" rekomendują zamknięcie oczu i jedynie nasłuchiwanie podczas wizyty w zaprojektowanej przez nich przestrzeni. W półokrągłym pomieszczeniu można usiąść lub położyć się na wibrującej od tembru dźwięków ławce otoczonej głośnikami oraz delikatnym neonowym światłem. Wsłuchując się w otaczające dźwięki, można się zanurzyć w odgłosy wody, owadów, śpiew ptaków czy ryki ssaków nagrane w Luksemburgu. Immersyjne doświadczenie ma otworzyć przed publicznością nowe formy doświadczania środowiska naturalnego.

Landscape of Defence

Wystawa "Landscape of Defence" w Pawilonie Łotewskim również nie odnosi się bezpośrednio do hasła przewodniego. Bada, jak strefa obronna wzdłuż wschodniej granicy Łotwy przekształca materialny, społeczny oraz naturalny krajobraz. W jej obrębie rozmieszczane są różne elementy: drut kolczasty, czołgi, okopy, trasy patrolowe, obozy wojskowe czy ośrodki szkoleniowe. Zajmują one ok. 15 proc. terytorium kraju. Zmieniają sposób, w jaki ludzie żyją, poruszają się, gromadzą i postrzegają przestrzeń. Projekt w formie instalacji oraz nagrań wideo pokazuje, jak te warunki wpływają na lokalne społeczności — te, które pozostały, i te już przesiedlone.

W pawilonach w Giardini można oglądać wystawy 26 krajów, w Arsenale - 25, a w historycznym centrum Wenecji - 15 krajów. Swoje pawilony narodowe podczas tegorocznej edycji przygotowały po raz pierwszy Republika Azerbejdżanu, Sułtanat Omanu, Katar oraz Togo.

19. Międzynarodowa Wystawa Architektury – La Biennale di Venezia otworzyła się 10 maja i potrwa do 23 listopada 2025 r. Polska Agencja Prasowa jest patronem medialnym wystawy w Pawilonie Polskim.

Z Wenecji Zuzanna Piwek

zzp/ miś/ lm/

Fot. Depositphotos