Zmiany klimatu najmocniej uderzają w miasta. Już obecnie prognozy mówią o zagrożeniu dla 3 milionów budynków i stratach sięgających biliona dolarów, co wymusza konieczną zmianę w myśleniu o przyszłości aglomeracji na całym świecie.

Jak zauważa Yale University, chociaż miasta w znacznym stopniu przyczyniają się do problemu, odpowiadając nawet za 75% globalnej emisji gazów cieplarnianych, są one również główną areną, na której rozegra się walka o zrównoważoną przyszłość.

Nie jest to daleki problem, ale dotyczy również Polski, gdzie Ministerstwo Klimatu i Środowiska oraz Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej, które 14 lipca podpisały umowę na realizację projektu, który pomoże miastom Polski Wschodniej przygotować się na skutki zmian klimatu.

Fala, która zmyje dolary

Jednym z najbardziej bezpośrednich zagrożeń dla ośrodków miejskich stanowi podnoszenie się poziomu mórz. 

Analiza zaprezentowana w „Urban Sustainability” ujawnia skalę prezentowanego zagrożenia, w której oceniono scenariusze do 20-metrowego wzrostu. Badanie wykazuje, że nawet skromny i powszechnie przewidywany wzrost lokalnego poziomu morza o 0,5 metra narazi na zalanie około 3 mln budynków na Globalnym Południu. 

Jeśli zaś emisje gazów cieplarnianych utrzymają się na obecnym poziomie (co w nadchodzących stuleciach doprowadzi do pięciometrowego wzrostu), liczba ta wzrośnie do ponad 100 mln budynków, w tym infrastruktury krytycznej.

Średni globalny poziom morza rośnie szybciej od 1970 roku niż kiedykolwiek w ciągu ostatnich trzech tysiącleci. O pilności sytuacji świadczą prognozy C40 Cities, które ostrzegają, że do 2050 roku ponad 800 mln ludzi w 570 nadmorskich miastach będzie zagrożonych przez podnoszące się morza. Potencjalne straty gospodarcze są oszałamiające, zaś potencjalne koszty związane ze wzrostem poziomu mórz i powodziami śródlądowymi mogą do połowy stulecia wynieść 1 bln dolarów. 

Wyścig z klimatem na własnym podwórku 

Problem nie omija Europy, która ociepla się najszybciej ze wszystkich kontynentów. 

Według szacunków Europejskiej Agencji Środowiska (EEA), od 1980 do 2024 roku Unia Europejska straciła 822 mld euro z powodu ekstremalnych zjawisk pogodowych i klimatycznych. Alarmujący jest fakt, że straty z lat 2021-2024 przekroczyły 208 mld euro, co stanowi 25% wszystkich kosztów poniesionych w ciągu ostatnich 45 lat.

Szczególnie zagrożone są gęsto zaludnione i nisko położone tereny w Holandii, Belgii, Niemczech oraz włoskie wybrzeże Adriatyku z Wenecją na czele. Problem dotyczy również Polski, gdzie zagrożenie jest największe na Pomorzu. 

Opublikowane analizy, w tym m.in. „Plan Adaptacji Miasta Gdańska do zmian klimatu do roku 2030”, wskazują, że do 2050 roku ekstremalne zjawiska pogodowe i podnoszący się Bałtyk mogą regularnie zagrażać kluczowym elementom infrastruktury Trójmiasta oraz unikalnym ekosystemom Żuław Wiślanych.

Kryzys w wielu aktach 

Zagrożenie wykracza daleko poza powodzie, ponieważ zmiany klimatyczne potęgują szereg istniejących problemów charakterystycznych dla miast. 

Ekstremalne upały są jednym z najpoważniejszych obciążeń. Miasta już teraz są cieplejsze niż ich wiejskie otoczenie z powodu efektu „miejskiej wyspy ciepła” – zjawiska, które zmiany klimatyczne dodatkowo nasilają, co prowadzi do częstszych i dotkliwszych fal upałów. Stwarza to istotne zagrożenie dla zdrowia, zwłaszcza dla osób starszych i pracowników fizycznych, oraz ogromne obciążenie dla sieci energetycznych, gdy gwałtownie rośnie zapotrzebowanie na energię do chłodzenia.

Upały te z kolei przyczyniają się do awarii infrastruktury. Coraz intensywniejsze opady deszczu przeciążają systemy odwadniające, powodując powodzie, podczas gdy ekstremalne upały mogą uszkadzać tory kolejowe i osłabiać mosty, prowadząc do przerw w dostawie prądu.

Jednocześnie miasta zmagają się z paradoksalnym kryzysem wodnym. Niektóre regiony cierpią z powodu nadmiaru wody (Dżakarta, Wenecja), a inne borykają się z jej dotkliwymi niedoborami (Ćennaj, Meksyk). Zmieniający się charakter opadów i przenikanie słonej wody do warstw wodonośnych zagrażają zaopatrzeniu w wodę.

Te nakładające się na siebie kryzysy nie dotykają wszystkich mieszkańców w jednakowym stopniu. Raporty Banku Światowego i Programu Narodów Zjednoczonych ds. Osiedli Ludzkich (UN-Habitat) niezmiennie podkreślają, że najbardziej narażeni są ubodzy mieszkańcy miast i społeczności marginalizowane. Brakuje im dostępu do solidnej infrastruktury i podstawowych usług, mają ograniczone możliwości finansowe, by przystosować się lub podnieść się po kataklizmach, i często są pomijane w procesach planowania przestrzennego. 

Czas na czyny 

Sprostanie kryzysowi wymaga zasadniczej zmiany w planowaniu urbanistycznym i zarządzaniu. Pilność problemu jest już dostrzegana na najwyższych szczeblach. 

Kierunek działań, nakreślony w licznych dokumentach, w tym raporcie Banku Światowego, wskazuje, że miasta muszą stawać się zielone, odporne i włączające. Wiąże się to ze zintegrowaną strategią, która rozpoczyna się od adaptacji i ochrony. Obejmuje to budowę infrastruktury ochronnej, takiej jak mury oporowe, podnoszenie kluczowych obiektów i odtwarzanie naturalnych ekosystemów, np. lasów namorzynowych, które służą jako naturalne bariery ochronne, a także aktualizację przepisów budowlanych w celu ograniczenia zabudowy na terenach zagrożonych.  

Wyzwanie polega na tym, by wykorzystać istniejący potencjał do stworzenia miejskiej przyszłości, która będzie uwzględniała zarówno narastające ekstremalne zjawiska pogodowe, jak również zwiększanie się populacji w aglomeracjach miejskich.

Fot. Depositphotos