Mimo powszechnego zastosowania tworzyw sztucznych, zaledwie 9% plastiku poddawane jest recyklingowi. Skala problemu przy wzroście globalnej konsumpcji stanowi problem dla środowiska, które jest narażone na negatywne konsekwencje niewłaściwej gospodarki odpadami.

 OECD w raporcie „Global Plastics Outlook. Policy Scenarios to 2060” przewiduje, że do 2060 roku ilość odpadów z tworzyw sztucznych wzrośnie niemal trzykrotnie, co mając na uwadze aktualne implikacje powinno stanowić sygnał do działań.

Obecność mikrocząstek plastiku oraz innych zanieczyszczeń pochodzących z tworzyw sztucznych w ekosystemach i łańcuchu pokarmowym generuje istotne zagrożenia dla zdrowia ludzi i zwierząt. Analiza zanieczyszczeń i żywieniowych zwyczajów waleni pokazuje, że zwierzęta jednego dnia zjadają z pokarmem nawet 10 mln cząstek mikroplastiku.

Pomimo historycznej wartości użytkowej tworzyw sztucznych, w obliczu konsekwencji związanych z brakiem wystarczającego recyklingu wrasta świadomość dotycząca ryzyk środowiskowych i energetycznych związanych z tymi materiałami. Kluczowym problemem związanym z gospodarką odpadami tworzyw sztucznych stanowi recykling plastiku, który w świetle licznych analiz jawi się jako niewystarczający.

 85% tworzyw trafia na odpady

 Dynamika produkcji tworzyw sztucznych od lat 70. XX wieku wykazuje szybszy wzrost niż jakikolwiek inny materiał.

Co minutę nabywany jest milion plastikowych butelek, które są następnie wyrzucane. Prognozy wskazują, że przy utrzymaniu obecnych trendów, globalna produkcja pierwotnych tworzyw sztucznych może osiągnąć 1,1 mld ton do roku 2050. Obserwuje się alarmujący wzrost wykorzystania produktów jednorazowego użytku, stanowiących połowę całkowitej produkcji tworzyw sztucznych.

Około 36% wszystkich tworzyw sztucznych wykorzystywanych jest w sektorze opakowań, w tym do produkcji jednorazowych pojemników na żywność i napoje. Z tej ilości, blisko 85% finalnie trafia na składowiska odpadów. Istotnym jest również fakt, że około 98% produktów jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych wytwarzanych jest z surowców kopalnych (tzw. pierwotnych). Jak stwierdza raport „From Pollution to Solution: A global assessment of marine litter and plastic pollution” opublikowany przez Program Środowiskowy Organizacji Narodów Zjednoczonych (UNEP), przewiduje się, że emisje gazów cieplarnianych związane z całym cyklem życia konwencjonalnych tworzyw sztucznych (produkcja, użytkowanie, utylizacja) mogą stanowić do 19% globalnego budżetu węglowego do 2040 roku.

 Mniej niż 10% recyklingu

Badanie chińskich naukowców z Uniwersytetu Tsinghua opublikowane na łamach prestiżowego „Nature” stwierdza, że globalne wskaźniki recyklingu tworzyw sztucznych utrzymują się poniżej 10%.

 Konsekwencją takiego stanu rzeczy są miliony ton odpadów z tworzyw sztucznych trafiające do środowiska, nierzadko transportowane na znaczne odległości, gdzie dominującymi metodami zagospodarowania są spalanie lub składowanie. Roczne straty wartości odpadów opakowaniowych z tworzyw sztucznych, wynikające jedynie z procesów sortowania i przetwarzania, szacuje się w przedziale 80-120 mld dolarów. Przywoływana analiza naukowców wykazała, że z 437 mln ton nowo wyprodukowanego plastiku w 2022 roku, jedynie 9% pochodziło z materiałów z recyklingu.

Stany Zjednoczone, będące największym konsumentem plastiku per capita, charakteryzują się jednym z najniższych wskaźników recyklingu na świecie, wynoszącym zaledwie 5%. Sytuacja uległa pogorszeniu po wprowadzeniu przez Chiny w 2018 roku zakazu importu odpadów z tworzyw sztucznych. W Polsce – podobnie jak i na świecie – recykling plastiku stanowi zadanie, któremu trzeba sprostać.

Analiza danych przedstawionych w raporcie „Branża tworzyw sztucznych 2024” opublikowanym przez Fundację PlasticsEurope wskazuje sygnalizuje potrzebę intensyfikacji działań na rzecz zwiększenia efektywności recyklingu i ograniczenia składowania odpadów tworzyw sztucznych w Polsce.

Z ogólnej ilości 2132 tys. ton tworzyw sztucznych, jedynie niewielka część, tj. 452 tys. ton (co stanowi 21,2%), została poddana recyklingowi. Dominującymi metodami zagospodarowania były odzysk energii, któremu poddano 750 tys. ton (35,2%) oraz składowanie na wysypiskach, gdzie trafiło aż 930 tys. ton (43,6%). Obserwowany jest stały, choć powolny, wzrost ilości odpadów kierowanych do recyklingu. Niemniej jednak dynamika wzrostu jest znacząco niższa w porównaniu do dynamiki rozwoju metod odzysku energii.

W okresie od 2018 roku, ilość odpadów poddanych recyklingowi w Europie wzrosła o 22,5%, podczas gdy w Polsce wzrost wyniósł jedynie 8,7%. W konsekwencji, krajowy poziom recyklingu osiągnięty w 2022 roku (21%) pozostaje wyraźnie poniżej średniej europejskiej, która wynosiła 26,9%.

 Skąd niska efektywność recyklingu?

Mimo utrzymującego się globalnego wskaźnika recyklingu na poziomie 9%, obserwuje się istotną zmianę w metodach utylizacji odpadów. Udział składowisk zmalał do 40%, podczas gdy udział spalania wzrósł do 34%.

Japonia (70%), Chiny (60%) oraz Unia Europejska (38%) wykazują najwyższe wskaźniki spalania odpadów z tworzyw sztucznych. W przypadku Europy jest to częściowo związane z polityką odzysku energii i inicjatywami przetwarzania odpadów na energię (WtE - Waste-to-Energy) – stwierdzają chińscy badacze. Należy jednak zaznaczyć, że spalanie tworzyw sztucznych wiąże się z emisją szkodliwych zanieczyszczeń, co implikuje konieczność stosowania zaawansowanych technologii kontroli emisji oraz rygorystycznych ram regulacyjnych.

Omawiane dane wskazują, że z 75 mln ton plastiku sortowanego i zbieranego rocznie, jedynie 38 mln ton faktycznie trafia do recyklingu.

Niska efektywność recyklingu tworzyw sztucznych jest uwarunkowana wieloma czynnikami, z czego można wyróżnić 3 wiodące:

·      Heterogeniczność materiałowa – znaczna różnorodność typów tworzyw sztucznych komplikuje ich efektywne sortowanie i przetwarzanie;

·       Zanieczyszczenia – pozostałości żywności, etykiety oraz inne zanieczyszczenia obecne na odpadach plastikowych dodatkowo utrudniają recykling i obniżają jakość recyklatu;

·      Czynniki ekonomiczne – koszt produkcji pierwotnego plastiku, silnie powiązany z fluktuacjami cen ropy naftowej, jest często niższy niż koszt przetwarzania plastiku pochodzącego z recyklingu, przyczyniając się do utrzymywania się niskich wskaźników odzysku materiałowego.

 2,5 tys. plastikowych toreb co godzinę

W rozważania podejmujące zagadnienie recyklingu plastiku wpisuje się najnowsze badanie przeprowadzone przez Development Economics na zlecenie firmy DS Smith, które dostarcza szczegółowych prognoz dotyczących zużycia plastikowych opakowań w Polsce.

Przewiduje się, że do roku 2030 w ramach dostaw zakupów modowych realizowanych online na terenie Polski zostanie wykorzystanych 147 mln plastikowych toreb. Taka skala implikuje przepływ przekraczający 2500 plastikowych toreb dostarczanych konsumentom każdej godziny. Analizując dane z ostatniego roku, internetowi sprzedawcy detaliczni z branży modowej wprowadzili na polski rynek 16 mln plastikowych toreb, co stanowi ekwiwalent 43 tys. sztuk dziennie.

Wspomniane badanie ujawnia również znaczące poparcie konsumenckie dla transformacji w kierunku bardziej ekologicznych praktyk opakowaniowych. Zdecydowana większość, bo ponad trzy czwarte (77%) krajowych konsumentów dokonujących zakupów online wyraża gotowość do rezygnacji z plastikowych toreb, pod warunkiem dostępności bardziej zrównoważonych alternatyw. Wysoki odsetek wskazuje na rosnącą świadomość ekologiczną oraz potencjał rynkowy dla rozwiązań prośrodowiskowych w sektorze opakowań e-commerce.

 _{Fot: Depositphotos}