Jeśli o kimkolwiek można powiedzieć "jeźdźcy burzy", byłyby to nietoperze, które w trakcie dalekich migracji wykorzystują ciepłe prądy burzowe. To, co dzieje się podczas ich wędrówek kontynentalnych, poznajemy lepiej dzięki wykorzystaniu nowoczesnych, bardzo lekkich czujników. Wnioski z badania opisano w "Science".

Ptaki kojarzone są powszechnie jako specjaliści od epickich migracji. Ale nie tylko one potrafią przemieszać duże odległości. Długodystansowcami bywają nietoperze, które w trakcie migracji pomiędzy Ameryką Północną, Europą i Afryką, pokonują nieraz tysiące kilometrów. Takie zachowanie rzadko jednak udaje się obserwować, dlatego dalekie wędrówki nietoperzy pozostają wciąż dość mało znane.

Badanie na migrujących nietoperzach

Nowej wiedzy na ten temat dostarczyli ostatnio naukowcy z Max Planck Institute of Animal Behavior (MPI-AB), badający 71 borowców wielkich w czasie ich wiosennej migracji po Europie. Założyli zwierzętom ultralekkie, inteligentne czujniki, pozwalające śledzić ich położenie w czasie podróży. Po analizie wyników informują, że nietoperze zachowując się jak surferzy, korzystający z ciepłych frontów burzowych, aby lecieć przy mniejszym wydatku energetycznym.

"Dane z czujników są znakomite!" - komentuje pierwszy autor publikacji w "Science" Edward Hurme z MPI-AB i z Cluster of Excellence Collective Behaviour na Uniwersytecie Konstancji (Niemcy). - "Widzimy trasę, jaką obrały zwierzęta, i możemy zobaczyć, czego w trakcie migracji doświadczały ze strony środowiska. To kontekst (warunki środowiska - PAP) daje nam wgląd w kluczowe decyzje, podejmowane przez zwierzęta w czasie wyczerpujących i niebezpiecznych podróży".

Lekkie urządzenie do śledzenia lotu opracowali inżynierowie z MPI-AB. Jest ono wyposażone w liczne czujniki, które wykonują ponad 1400 pomiarów dziennie - zapisują poziom aktywności nietoperzy i dane z otoczenia, np. temperaturę. Zwykle naukowcy, aby ściągnąć tak szczegółowe dane, musieli namierzyć zwierzęta z czujnikami i do nich zbliżyć. Tymczasem nowe nadajniki kompresują tę masę danych, zamieniając je w 12-bajtowe wiadomości, które można transmitować poprzez sieć dużego zasięgu.

Borowce wielkie pod obserwacją

"Nadajniki komunikowały się z nami z każdego miejsca, w którym znajdowały się nietoperze. Zapewniały pokrycie całej Europy - podobnie, jak sieć telefonii komórkowej" - tłumaczy starszy autor badania, Timm Wild z MPI-AB.

Naukowcy zaopatrzyli w nadajniki powszechnie występujące w Europie nietoperze, borowce wielkie. To jeden z niewielu gatunków, migrujących po całym kontynencie. Przez trzy lata każdej wiosny naukowcy mocowali nadajniki na odłowionych w Szwajcarii samicach, które migrują więcej, niż samce. Lata spędzają one na północy Europy, na zimy zaś zlatują na południe, aby do wiosny hibernować.

W czasie badania skupili się na fragmencie trasy borowców, który - jak szacują badacze - wynosił ok. 1600 km.

Cztery tygodnie badań

Czujniki urządzeń zebrały dane przez cztery tygodnie w okresie, w którym samice migrowały na północ. Okazało się, że szlaki migracji są bardziej zróżnicowane, niż sądzono. "Nie ma czegoś takiego, jak korytarz migracyjny - konstatuje starsza autorka badania, Dina Dechmann z MPI-AB. - Zakładaliśmy, że nietoperze trzymają się utartego szlaku, ale widzimy, że migrując na północ, lecą szeroko nad obszernym terenem".

Naukowcy oddzielili dane pozwalające odróżnić krótkie, np. godzinne loty związane z żerowaniem od dłuższych migracji. Stwierdzili, że borowce w ciągu nocy mogą pokonywać jednorazowo niemal 400 km. Zaobserwowali też, że przerywały one migracje, aby żerować. "W przeciwieństwie do ptaków, nietoperze nie przybierają na wadze przed migracją - mówi Dechmann. - Każdej nocy muszą się dożywić, dlatego ich migracja przypomina raczej serię skoków niż długi, prosty rzut".

Wyniki obserwacji

Naukowcy wykryli też ciekawy schemat. "W niektóre noce widzieliśmy eksplozję wyruszeń - coś, co przypominało nietoperzowe fajerwerki" - mówi Hurme. Badacze chcieli ustalić, co jest przyczyną tak osobliwego zachowania nietoperzy. Ostatecznie wskazali na zmiany pogody. Nietoperze wyruszają w te noce, kiedy ciśnienie powietrza spadało, a temperatura rosła. Innymi słowy - wyruszały, gdy zbliżała się burza. "Niosą je fronty burzowe, nietoperze korzystają z wiatru wiejącego +w plecy+" - opisuje Hurme. Założone nietoperzom czujniki mierzące poziom aktywności wskazywały na to, że w trakcie lotów po kontynencie zwierzęta te zużywają mniej energii, latając w noce z ciepłym wiatrem. "Wiadomo było, że ptaki w czasie migracji korzystają z wiatru. Teraz widzimy, że to samo robią nietoperze" - dodaje.

Implikacje tego odkrycia wykraczają poza zrozumienie biologicznych mechanizmów migracji. Badacze zwracają uwagę na to, że migrującym nietoperzom zagrażają różne formy aktywności człowieka, np. częste kolizje z turbinami wiatrowymi. Wiedząc, gdzie i kiedy migrują nietoperze, można próbować zmniejszyć skalę ewentualnych strat.

"Przedtem nie wiedzieliśmy, co sprawia, że nietoperze wyruszają na wędrówkę - mówi Hurme. - Kolejne badania tego typu pomogą opracować system do prognozowania tego zjawiska. Możemy być stróżami nietoperzy, pomagając farmom wiatrowym wyłączyć turbiny w te noce, w które nietoperze wyruszają w trasę".

zan/ agt/

Fot. Depositphotos