Dochodzenie w sprawie blackoutu, który 28 kwietnia 2025 roku dotknął Hiszpanię i Portugalię, wykazało, że zdarzenie było wynikiem złożonej interakcji kilku czynników technicznych i operacyjnych, a nie pojedynczego zdarzenia. Raport w tej sprawie, na zlecenie Europejskiej Sieci Operatorów Elektroenergetycznych Systemów Przesyłowych, przygotował zespół ekspertów.

Iberyjska awaria z 28 kwietnia 2025 rozwinęła się w sekwencji obejmującej wahania napięcia oraz zjawiska oscylacyjne, które ostatecznie doprowadziły do masowego odłączenia jednostek wytwórczych w Hiszpanii. Dotyczyło to w szczególności dużej liczby źródeł opartych na falownikach, po czym nastąpiły kaskadowe odłączenia od sieci, spowodowane nadmiernym napięciem oraz ostateczną utratą synchronizacji systemu elektroenergetycznego Półwyspu Iberyjskiego z Synchronicznym Obszarem Europy Kontynentalnej.

Zgodnie z analizą szybki wzrost napięcia, który poprzedził załamanie systemu, był wynikiem kombinacji czynników strukturalnych i operacyjnych. Należały do nich ograniczenia w dostępności i skuteczności zasobów regulacji napięcia, sposób zarządzania mocą bierną przez podłączone instalacje, ustawienia zabezpieczeń jednostek wytwórczych oraz reakcja małych, wbudowanych źródeł wytwórczych. Sytuację dodatkowo pogorszyła ograniczona możliwość kontroli systemu oraz bardzo krótki czas, w jakim rozwijało się zakłócenie, pozostawiając operatorom niewiele możliwości podjęcia skutecznej interwencji.

Dochodzenie opierało się na obszernych zbiorach danych przekazanych przez operatorów systemów przesyłowych (TSO), operatorów systemów dystrybucyjnych (DSO) oraz właścicieli jednostek wytwórczych (SGU). Proces ten ujawnił jednak istotne trudności związane z pozyskiwaniem kompletnych i spójnych danych, ponieważ część informacji była niepełna, brakowało jej lub była przekazywana w niejednolitych formatach. Doświadczenie to podkreśliło potrzebę wzmocnienia ram zarządzania danymi oraz doprecyzowania obowiązków uczestników systemu, aby przyszłe analizy podobnych zdarzeń mogły być prowadzone z większą dokładnością i w krótszym czasie.

Rekomendacje ekspertów

Kluczowym rezultatem dochodzenia jest szeroki zestaw rekomendacji mających na celu zwiększenie odporności europejskiego systemu elektroenergetycznego oraz ograniczenie ryzyka wystąpienia podobnych zdarzeń w przyszłości. Rekomendacje te podzielono na dwie grupy: bezpośrednio powiązane ze zidentyfikowanymi przyczynami zdarzenia oraz wynikające z szerszych wniosków płynących z dochodzenia, które mogą przynieść korzyści dla funkcjonowania systemu w szerszej perspektywie. Obejmują one m.in. kwestie regulacji napięcia i zarządzania mocą bierną, stabilności oscylacyjnej, zachowania jednostek wytwórczych podczas odłączeń od sieci oraz usprawnienia mechanizmów obrony systemu i procedur jego odbudowy.

Raport podkreśla również, że europejski system elektroenergetyczny funkcjonuje obecnie w coraz bardziej wymagających warunkach operacyjnych. Rosnący udział zmiennych odnawialnych źródeł energii, szybki rozwój generacji rozproszonej, pogłębiająca się integracja rynków energii oraz postępująca elektryfikacja gospodarki w istotny sposób zmieniają dynamikę pracy sieci. W tym kontekście wzmacnianie odporności operacyjnej systemu oraz zapewnienie skutecznej kontroli napięcia i mocy biernej staje się jednym z kluczowych wyzwań dla utrzymania stabilności pracy systemu.

W obszarze operacyjnym panel ekspertów rekomenduje szereg działań w zakresie zarządzania napięciem, w tym opracowanie wytycznych dotyczących zapewniania wsparcia w zakresie mocy biernej, wzmocnienie współpracy między wytwórcami energii a operatorami systemów oraz rozwój wskaźników pozwalających wcześniej identyfikować pogorszenie stabilności napięciowej. Kolejne propozycje koncentrują się na poprawie monitorowania i tłumienia oscylacji międzyobszarowych, rozszerzeniu wykorzystania zaawansowanych technologii pomiarowych oraz zapewnieniu, że ustawienia zabezpieczeń jednostek wytwórczych nie będą prowadzić do niepotrzebnych odłączeń w trakcie przejściowych zakłóceń.

Raport wskazuje także na strukturalne luki w zarządzaniu pracą systemu elektroenergetycznego oraz w ramach regulacyjnych. W trakcie dochodzenia panel ekspertów odnotował rozbieżności w interpretacji niektórych wymogów technicznych, szczególnie w zakresie limitów napięcia oraz obowiązków dotyczących regulacji napięcia w Hiszpanii. W niektórych przypadkach obowiązujące przepisy były interpretowane odmiennie przez wytwórców energii, operatora systemu przesyłowego oraz krajowy organ regulacyjny, co wskazuje na potrzebę wydania bardziej jednoznacznych wytycznych oraz zapewnienia spójniejszego nadzoru regulacyjnego.

Na zakończenie raport podkreśla, że zwiększenie odporności systemu wymaga silniejszej koordynacji między wszystkimi uczestnikami rynku energii. Wśród proponowanych działań znalazło się m.in. utworzenie ustandaryzowanych ram wymiany danych na potrzeby analiz incydentów, modernizacja planów obrony systemu z uwzględnieniem rosnącego udziału generacji rozproszonej oraz wzmocnienie procedur odbudowy systemu poprzez regularne testy black-start, wspólne szkolenia operacyjne oraz zapewnienie bardziej niezawodnych systemów łączności. Choć rekomendacje mają charakter dobrowolny, ich celem jest zachęcenie operatorów systemów, regulatorów i uczestników rynku do podjęcia konkretnych działań zapobiegających podobnym awariom w przyszłości.