Dziesięć państw członkowskich UE planuje przejść na system kaucji za recykling pojemników na napoje, aby spełnić nowe wymogi Zielonego Ładu. Niemcy mają 20 lat doświadczenia w prowadzeniu największego tego typu programu na świecie.

W 2002 roku Niemcy stały się pierwszym dużym krajem europejskim, który przyjął system kaucji za butelki. Einwegpfand, czerpiąc inspirację ze schematów skandynawskich, od tego czasu wymaga od ludzi przynoszenia plastikowych i szklanych butelek do sklepów w celu odzyskania depozytu. Ponieważ inne kraje europejskie myślą o naśladowaniu tego schematu, są ciekawi, co poszło dobrze, a co było wyzwaniem.

Wszystkie sklepy w Niemczech, które sprzedają napoje, są zobowiązane do ich odebrania i zwrotu klientowi kaucji (pfand) – niezależnie od tego, czy osoba ta kupiła od nich ten napój. Kaucja za plastikowe butelki jest dość wysoka – 0,25 euro – w związku z większym wpływem na środowisko. Kaucja za butelki szklane jest znacznie niższa – od 0,08 euro do 0,15 euro – ponieważ można je ponownie wykorzystać. 

Recykling pojemników na napoje w Unii Europejskiej różni się w zależności od kraju. W Belgii plastikowe pojemniki są odbierane z domów wraz z innymi odpadami z tworzyw sztucznych, ale szklane butelki należy odnosić do specjalnych punktów. Nie ma systemu pfand, a zatem nie ma zachęty dla społeczeństwa, aby przekazywać szklane butelki do odpowiednich punktów utylizacji odpadów. Mimo to Belgia nadal ma dość wysoki wskaźnik recyklingu szkła.

Pełna współpraca producentów i społeczeństwa

–  Niemcy mają najbardziej udany program zwrotu kaucji na świecie, a także największy – powiedziała Clarissa Morawski, dyrektor generalna platformy non-profit zajmującej się recyklingiem Reloop, podczas niedawnego wydarzenia online, wspieranego przez niemiecki sektor wody mineralnej.

– Każdy sklep detaliczny odbiera butelki, zdecydowana większość za pomocą maszyn. Odbierają opakowania wielokrotnego napełniania, jak i jednorazowego użytku. To jest absolutnie wyjątkowe, a Niemcy są wzorem dla reszty świata. Politycy i projektanci systemów powinni przyjechać do Niemiec.

Lekcje, jakie można wyciągnąć z dwóch dekad niemieckiego systemu pfand, są teraz szczególnie ważne, ponieważ według Morawski w ciągu najbliższych kilku lat co najmniej dziesięć państw członkowskich UE planuje przejście na system depozytowy. Powodem, dla którego tak się teraz dzieje, są częściowo nowe zobowiązania, które pojawią się w wyniku Europejskiego Zielonego Ładu.

– Uważamy, że bardzo ważne jest, aby system kaucji obejmował szkło, plastik i metal. Ale okazuje się, że w wielu jurysdykcjach szkło nie zostanie włączone do programu – powiedziała Morawski.

To naprawdę działa

Niemiecka eurodeputowana z Zielonych Jutta Paulus, która również przemawiała podczas wydarzenia, oznajmiła, że inne kraje UE powinny podążać za niemieckim modelem.

– To co możemy przekazać innym państwom członkowskim, to przesłanie, że systemy depozytowe działają – powiedziała. 

–  Jeśli masz system kaucji, twój limit recyklingu wzrośnie naturalnie, ponieważ ludzie nie chcą marnować pieniędzy. A nawet jeśli są, to nie jest to coś, co popieram, ale wiele osób potrzebujących pieniędzy faktycznie idzie do śmietników i szuka butelek, które zbierają i przynoszą do sklepów – dodała eurodeputowana. 

Ale aby te systemy działały, potrzeba poparcia ze strony producentów. A w Niemczech jest to do pewnego stopnia zróżnicowane w zależności od produktu.

Dr Karl Tack, prezes German Mineral Water Association (VDM) powiedział podczas wydarzenia, że sektorowy system uzupełniania i obiegu zamkniętego osiąga wskaźnik prawie 100 proc.

–  Tak wysoki wskaźnik zbiórki świadczy o odpowiedzialnym użytkowaniu systemów przez konsumentów. Niemieccy producenci wody mineralnej nie przyczyniają się do zaśmiecania oceanów ani środowiska – dodał Tack.