W dyskusjach wokół kształtu systemu ROP, zarówno na poziomie dyrektyw unijnych, jak i na każdym lokalnym rynku, należy pamiętać o kluczowym i niezbędnym przy realizacji celów elemencie, czyli wygodzie konsumenta. To właśnie jej zapewnienie jest motorem zmian i daje najlepsze efekty w systemach rozszerzonej odpowiedzialności producenta (ROP). Jak wygląda to w praktyce?

- Systemy ROP, które priorytetowo traktują wygodę, osiągają wysokie poziomy recyklingu i zwiększają tym samym ilość oraz jakość recyklatu, który wraca do obiegu. Jest to potwierdzone analizami i doświadczeniami rynków, które trzymają się pięciu kluczowych zasad. Opisaliśmy je w naszym raporcie dotyczącym ram prawnych dla gospodarki o obiegu zamkniętym – mówi Bilyana Ignatova, VP Public Affairs - Head of EU Policy at TOMRA. – Efektywność systemów ROP opiera się na połączeniu zasad projektowania, przy czym wygoda jest podstawowym filarem, który najbardziej bezpośrednio wpływa na rolę konsumenta w systemie – podkreśla Bilyana Ignatova.

Wygodne systemy zbiórki 

System rozszerzonej odpowiedzialności producenta powinien zapewniać wygodę, która jest niczym innym jak zapewnieniem komfortowego dostępu do różnych sposobów zwracania odpadów opakowaniowych. Infrastruktura powinna łączyć różne metody zbiórki, które są jak najlepiej dopasowane do lokalnych warunków. Prościej mówiąc, każdy obszar, czy to duże miasto czy wieś, powinien mieć zagwarantowany dostęp do wygodnych zwrotów wszystkich odpadów, jednocześnie mając na uwadze ich dalsze wykorzystanie w celu recyklingu. Dobrym przykładem narzędzia będącego częścią ROP, jest wprowadzanie powszechnego systemu kaucyjnego dla opakowań po napojach, dostępnego na terenie całego kraju. Jest to tym bardziej ważne, że systemy, które nie mają kompleksowych rozwiązań w gospodarowaniu odpadami, nie są na tyle efektywne, aby zapobiegać zaśmiecaniu i marnowaniu zasobów naturalnych. 

- Systemy zbiórki powinny być wygodne i intuicyjne, aby były łatwe do zrozumienia dla konsumentów. Jeśli konsumenci nie wiedzą, jak korzystać z systemu, mogą przestać w nim uczestniczyć lub przypadkowo umieszczać odpady w niewłaściwych koszach, co prowadzi do wzrostu zanieczyszczenia i kosztów operacyjnych – argumentuje Bilyana Ignatova. 

Szeroka edukacja i klarowne komunikaty

Najskuteczniejsze systemy recyklingu na świecie nieustannie edukują konsumentów w zakresie sortowania odpadów, funkcjonowania systemu gospodarki odpadami i związanych z tym korzyści dla środowiska. To producenci objęci systemem ROP, a dalej organizacje ich reprezentujące (czyli organizacje odpowiedzialności producentów) są odpowiedzialni za realizację kampanii edukacyjnych. Ich zadaniem jest angażować konsumentów i wyjaśniać na czym polega recykling. Jest to szczególnie istotne, ponieważ opakowania i systemy zmieniają się w czasie, a konsumenci powinni być świadomi tego, jak wpływa to na ich codzienność. 

- Jasna i spójna komunikacja nie ogranicza się wyłącznie do edukacji konsumentów, przykładowo w ramach wydarzeń, warsztatów, szkoleń. To także wprowadzanie środków w zakresie etykietowania produktów. Etykieta może informować o różnych aspektach opakowania, takich jak to, czy jest ono wielokrotnego czy jednorazowego użytku, czy jest kaucyjne lub jaki ma poziom zawartości recyklatu – dodaje Bilyana Ignatova.

Zrozumiałe i wygodne modele zbiórki odpadów są elementarną częścią zasad efektywnego systemu ROP. Pozostałe dotyczą cyrkularności, która nadaje priorytet hierarchii postępowania z odpadami, zachęcając do ekoprojektowania, wydajności obejmującej dobrze zdefiniowany zakres schematu ROP, jasne role i obowiązki zaangażowanych w niego interesariuszy oraz kompleksowe cele; odpowiedzialności producenta, która ustanawia jasne zasady gospodarowania odpadami opakowaniowymi i sposób finansowania systemu oraz integralności systemu, która zapewnia przejrzystość i zgodność z przepisami, aby wspierać osiąganie celów.