Firmy wprowadzające na rynek opakowania i produkty w opakowaniach czeka w kolejnych latach rewolucja związana z wdrażaniem rozporządzenia PPWR. Regulacja nakłada na nie obowiązek m.in. projektowania i produkowania opakowań nadających się w pełni do recyklingu i zawierania w nich określonych ilości recyklatów.

Wszystko po to, by ograniczyć ilość odpadów na wysypiskach i zwiększyć wykorzystanie surowców wtórnych. Na zmianę podejścia producentów nalegają też konsumenci. W polskim systemie gospodarowania odpadami wciąż pozostaje wiele do zrobienia, by przygotować go na zmiany.

– Firmy zaczęły rozumieć, że kontrola społeczna jest coraz szczelniejsza i że społeczeństwo, poprzez organizacje watchdogowe, media, coraz silniej obserwuje, co dana firma robi ze swoimi opakowaniami, czy one się stają właściwie zarządzanym odpadem, czy może odpadem, który trafia na dzikie wysypiska bądź do oceanów – podkreśla w rozmowie z agencją Newseria Kamil Wyszkowski, dyrektor wykonawczy UN Global Compact Network Poland.

Odpady opakowaniowe należą do najszybciej rosnących strumieni odpadów w Unii Europejskiej. Według Eurostatu w 2023 roku w UE powstało 79,7 mln t takich odpadów, co oznaczało średnio 177,8 kg na mieszkańca. Z danych Programu Środowiskowego ONZ wynika, że globalna produkcja tworzyw sztucznych przekracza już 436 mln t rocznie, a tylko niewielka część plastiku trafia do recyklingu. Według Komisji Europejskiej sektor opakowań odpowiada za ok. 40 proc. wykorzystania tworzyw sztucznych oraz połowę papieru zużywanego na rynku UE.

– Każdego dnia 2 tys. ciężarówek śmieci trafia wprost do oceanu. To tylko pokazuje jak bardzo dziurawy jest system gospodarki odpadami, w szczególności tymi z frakcji plastików, czyli słynnych polimerów syntetycznych – mówi Kamil Wyszkowski.

Z analiz McKinsey & Company wynika, że europejscy konsumenci coraz częściej zwracają uwagę nie tylko na sam produkt, ale również na możliwość recyklingu opakowania, wykorzystanie materiałów z odzysku i rozwiązania wielokrotnego użytku. Badanie pokazuje, że kwestie związane z cyrkularnością opakowań należą dziś do najważniejszych kryteriów oceny zrównoważonych produktów przez klientów.

– Odpowiedzialność biznesu nie powinna polegać tylko na tym, żeby sprzedać z zyskiem dany produkt, ale też żeby zarządzić odpadem, którym ten produkt po jakimś czasie się staje. Firmy powinny być odpowiedzialne za swoje opakowania na etapie ich projektowania, składowania i wreszcie zarządzania, co z tych odpadów później w ramach drugiego życia można zrobić – mówi ekspert UN Global Compact Network Poland. – Dla wizerunku danej firmy tego rodzaju działania są wycenialne, ponieważ każdy konsument woli kupować produkt bezpieczny dla środowiska. 

Społeczna presja środowiskowa

Z globalnego badania PwC „Voice of the Consumer Survey 2024” wynika, że 80 proc. konsumentów deklaruje gotowość do zapłacenia więcej za towary produkowane lub pochodzące ze zrównoważonych źródeł. Są skłonni zapłacić średnio o 9,7 proc. więcej za towary spełniające określone kryteria środowiskowe, w tym pochodzące z lokalnych źródeł, wykonane z materiałów pochodzących z recyklingu lub wyprodukowane w łańcuchu dostaw o niższym śladzie węglowym.

– Presja społeczeństwa to istotny element mobilizujący i dyscyplinujący sektor prywatny. A w tle oczywiście jest regulacja – im bardziej będzie sprzyjać tego rodzaju kierunkowi działań, żeby dbać o opakowania, które w pewnym momencie staną się odpadem, tym lepiej z punktu widzenia środowiska i każdego z nas – przekonuje Kamil Wyszkowski.

– Ostatnie lata wprowadziły ogromną zmianę w zakresie gospodarki opakowaniami i odpadami opakowaniowymi – zarówno w zakresie regulacji, jak i rosnącej świadomości konsumentów. W związku z tym absolutnie niezbędnym elementem jest współpraca różnych elementów łańcucha wartości, a więc np. producentów opakowań i sieci handlowych, żeby projektować i wprowadzać rozwiązania, które mogą się przełożyć na rozwiązania gospodarki obiegu zamkniętego. Kluczem jest, żeby myśleć przez pryzmat całego łańcucha wartości – ocenia Małgorzata Greszta, partnerka zarządzająca w CSR Consulting.

Zmianę podejścia wymusza na firmach rozporządzenie w sprawie opakowań i odpadów opakowaniowych (PPWR), którego kluczowe zapisy zaczną obowiązywać od 12 sierpnia 2026 roku. Zgodnie z regulacją od 2030 roku wszystkie wprowadzane opakowania muszą być w pełni zdatne do recyklingu. Opakowania z tworzyw sztucznych będą musiały zawierać minimalne ilości materiałów pochodzących z recyklingu. Konieczne będzie systematyczne przeprojektowanie istniejących rozwiązań zgodnie z zasadami „design for recycling”.

– Na horyzoncie jest regulacja PPWR, która jest swego rodzaju rewolucją w zakresie gospodarki odpadami opakowaniowymi, i wiele podmiotów szuka efektywnych rozwiązań w zakresie ekoprojektowania, recyklingu, nowych rozwiązań dla opakowań wielokrotnego użytku, które właśnie w PPWR są wpisane. My to robimy w Polskim Pakcie Plastikowym już od dawna. To, co jest wyzwaniem dla sektora biznesu, to brak adekwatnych, odpowiednio przedyskutowanych i praktycznie zaprojektowanych regulacji na polskim rynku – wskazuje Małgorzata Greszta.

Takie zapisy mają się znaleźć w ustawie o rozszerzonej odpowiedzialności producenta, nad którą wciąż toczą się prace. Polska nie wdrożyła systemu ROP, choć zgodnie z unijnymi zaleceniami powinien on funkcjonować już od 2023 roku. Mechanizm ma określić zasady finansowania zbiórki i recyklingu opakowań oraz zwiększyć udział producentów w kosztach zagospodarowania odpadów.

– Polska jest jedynym krajem Wspólnoty, który opiera finansowanie zbiórki odpadów opakowaniowych na papierach wartościowych, czyli DPR-ach. Kolejny problem polega na tym, że zbierane odpady opakowaniowe są de facto surowcem, natomiast dzisiaj nie są wykorzystywane w sposób efektywny. Metale, drewno, papier, tworzywa sztuczne powinny być poddawane recyklingowi, a niektóre z tych frakcji również nadają się do ponownego użytkowania. W Polsce poza sektorem opakowaniami do napojów, i to tylko w niektórych grupach produktowych, nie ma ponownego użytkowania – tłumaczy Anna Larsson, dyrektor ds. wdrażania modeli GOZ w Reloop Platform.

W naszym kraju jednym z kluczowych elementów zmian ma być rozwój systemu kaucyjnego obejmującego wybrane butelki plastikowe, puszki aluminiowe oraz butelki szklane wielokrotnego użytku. System ma docelowo zwiększyć poziomy selektywnej zbiórki opakowań po napojach i poprawić dostępność surowców do recyklingu. Unijne przepisy zakładają, że do 2029 roku poziom zbiórki plastikowych butelek po napojach wzrośnie do 90 proc.

– W Polsce odpowiedzialność za odpady opakowaniowe spoczywa na mieszkańcu gminy, nie na producencie czy konsumencie. Oznacza to, że emerytka, która kupuje rzadko i niewiele, płaci za gospodarowanie odpadami opakowaniowymi tyle samo, ile bogaty mieszkaniec miasta kupujący często i dużo. Brakuje finansowania, które pochodzi ze źródeł producenckich, na zrealizowanie poużytkowej fazy życia opakowań – ocenia Anna Larsson.

Jak podkreśla, w porównaniu z innymi krajami Unii Europejskiej Polska ma rozwiniętą infrastrukturę zbiórki i recyklingu, problemem jest jednak wykorzystanie surowców wtórnych, czyli wdrażanie procesów gospodarki obiegu zamkniętego.

– Spojrzałabym na recykling w szerszej perspektywie: zaczynamy od redukcji odpadów, następnie ponownego użycia i dopiero recyklingu. Coraz więcej firm zaczyna tak myśleć. Kaucja jest jednym z rozwiązań, jesteśmy po pół roku wdrażania tego systemu i na razie trudno efektywnie ocenić ten system – mówi Małgorzata Greszta.

Rozwój gospodarki obiegu zamkniętego ma ograniczyć ilość odpadów trafiających na składowiska oraz zmniejszyć zależność UE od importu surowców. Komisja Europejska szacuje, że zwiększenie wykorzystania materiałów pochodzących z recyklingu może mieć istotne znaczenie również dla ograniczenia emisji gazów cieplarnianych i zużycia energii w przemyśle. O wyzwaniach związanych z recyklingiem, systemem kaucyjnym i ROP eksperci dyskutowali podczas konferencji zorganizowanej z okazji 25-lecia Rekopolu Organizacji Odzysku Opakowań.

Fot. Depositphotos