Wyniki najnowszego raportu Międzynarodowej Agencji Energii Odnawialnej oraz Międzynarodowej Organizacji Pracy kładą się cieniem na dotychczasowym optymizmie. W sektorze OZE dynamika wzrostu zatrudnienia wyraźnie wyhamowała, co jaskrawo kontrastuje z rekordowym tempem instalacji nowych mocy.

Najnowsza edycja corocznego raportu „Renewable Energy and Jobs Annual Review 2025” opublikowanego przez Międzynarodową Agencję Energii Odnawialnej (IRENA) we współpracy z Międzynarodową Organizację Pracy stanowi istotną cezurę w historii globalnej dekarbonizacji.

Choć w 2024 roku liczba etatów w sektorze wzrosła do 16,6 miliona (wzrost o 2,5% r/r), to szczegółowe statystyki obnażają paradoks. Obserwujemy sytuację, w której bezprecedensowy przyrost mocy zainstalowanej przestał przekładać się liniowo na tworzenie nowych miejsc pracy.

Branża OZE wchodzi w fazę dojrzałości – obecnie o popycie na pracowników nie decyduje już sama rozbudowa infrastruktury, lecz rosnąca wydajność i postępująca automatyzacja. Sytuacja najmocniej dotknęła Chiny, gdzie globalny lider zielonej transformacji po raz pierwszy odnotował spadek liczby pracowników, mimo że pod względem skali produkcji i montażu wciąż deklasuje resztę świata.

Zielona rewolucja staje się coraz efektywniejsza procesowo. Z perspektywy ekonomicznej to sukces, jednak dla polityki społecznej stanowi sygnał alarmowy zwiastujący spadek zapotrzebowania rynku pracy.

W pułapce branżowej koncentracji

W strukturze branżowej absolutnym głównym motorem napędowym pozostaje fotowoltaika, odpowiadając za niemal 44% całkowitego zatrudnienia w sektorze (7,2 mln miejsc pracy). Potencjał jest jednak rozłożony skrajnie nierównomiernie – zaledwie dziesięć państw kontroluje ponad 80% tego segmentu.

Na drugim biegunie znajdują się biopaliwa, zapewniające utrzymanie 2,6 miliona osób, choć tutaj struktura zatrudnienia budzi najwięcej zastrzeżeń. Znaczna część etatów dotyczy łańcuchów dostaw w rolnictwie, co wiąże się z dużą sezonowością i niskimi standardami socjalnymi. Stabilną pozycję utrzymuje energetyka wodna (2,3 miliona pracowników), podczas gdy sektor wiatrowy daje pracę 1,9 miliona osób.

W energetyce wiatrowej szczególnie widoczna jest pułapka koncentracji przemysłowej: aż 61% globalnych etatów w tej dziedzinie przypada na Chiny. Sprawia to, że Państwo Środka stało się niemal monopolistą w produkcji kluczowych komponentów i turbin. Taki układ sił powoduje, że globalne bezpieczeństwo stają się zakładnikiem azjatyckich łańcuchów dostaw.

Geograficzny dyktat i rynkowe turbulencje

Mapa zielonego zatrudnienia coraz wyraźniej ilustruje dystans dzielący Azję od reszty świata. Chiny skupiają 7,3 mln pracowników, co stanowi niemal połowę globalnej siły roboczej w tej branży. Pozostałe ośrodki wykazują znacznie mniejszą dynamikę, borykając się z barierami regulacyjnymi i wysokimi kosztami kapitału. Unia Europejska raportuje 1,8 mln miejsc pracy, Brazylia 1,4 mln, a Indie 1,3 mln. Stany Zjednoczone, mimo wprowadzenia potężnych bodźców w ramach ustawy o redukcji inflacji (IRA), utrzymały zatrudnienie na poziomie 1,15 mln osób.

Przywoływane dane dowodzą, że nawet wielomiliardowe dotacje nie przyniosą błyskawicznego efektu, jeśli inwestycje hamuje niepewność polityczna czy opóźnienia w modernizacji sieci przesyłowych.

Co więcej, w sektorze fotowoltaicznym doszło do groźnego przesilenia – globalna nadprodukcja sprawiła, że wykorzystanie mocy wytwórczych fabryk spadło do poziomu 46%. Wywołana tym wojna cenowa wprawdzie obniża koszty paneli dla konsumentów, ale jednocześnie wymusza na producentach drastyczne cięcia kadrowe, co w 2024 roku doprowadziło do zwolnień u największych graczy rynkowych.

Bariery zmiany

Istotnym wyzwaniem zasygnalizowanym w raporcie pozostaje jakość zatrudnienia oraz inkluzywność sektora, który nie potrafi w pełni wykorzystać potencjału społecznego. W strukturze płciowej nadal utrzymuje się głęboka dysproporcja. Kobiety zajmują 32% stanowisk, zaś w zawodach technicznych i inżynieryjnych ich udział spada do 28%.

Omawiany raport wskazuje, że bez przełamania barier kulturowych i instytucjonalnych branża nie zdoła zasypać deficytu kompetencyjnego. Równie marginalna pozostaje aktywność zawodowa osób z niepełnosprawnościami, choć pojedyncze programy w Hiszpanii czy Brazylii dają nadzieję na zmianę. Największym zagrożeniem dla płynności transformacji jest jednak brak spójnych strategii przekwalifikowania pracowników.

Od walki o wolumen do walki o standardy

Pierwsze tak wyraźne spowolnienie wzrostu zatrudnienia przy jednoczesnym biciu rekordów instalacyjnych stanowi dowód na skokową poprawę efektywności, ale też poważne ostrzeżenie. Jak wynika z lektury raportu, aby transformacja była trwała, konieczne jest ściślejsze powiązanie polityki energetycznej z przemysłową i społeczną.

Jeśli zielona gospodarka nie zapewni bezpieczeństwa zawodowego i równych szans, tempo globalnego odejścia od paliw kopalnych może zostać wyhamowane nie przez brak technologii, lecz przez niepokoje społeczne.

_{Fot: Depositphotos}