Projekt ustawy o zmianie ustawy – Prawo energetyczne oraz niektórych innych ustaw (nr UC84) wprowadza bezprecedensowe zmiany w zasadach przyłączania odnawialnych źródeł energii do sieci elektroenergetycznej. Zdaniem branży OZE nowe regulacje nie tylko ignorują realia finansowania projektów, ale mogą skutecznie zablokować rozwój nowych inwestycji, eliminując z rynku przeważającą większość polskich prywatnych inwestorów.

- Projekt UC84 może wymusić natychmiastowe zaangażowanie nawet 13 mld zł i wyeliminować niezależnych inwestorów z rynku - podkreśla Polskie Stowarzyszenie Fotowoltaiki i Magazynowania Energii.

Drastyczny wzrost opłat i nowe zabezpieczenia finansowe

Najdalej idące zmiany dotyczą opłat wnoszonych przez inwestorów ubiegających się o przyłączenie na rzecz operatorów sieci. Projekt zakłada podniesienie zaliczki na poczet opłaty przyłączeniowej do 60 zł za każdy kilowat mocy. Dodatkowo wprowadzono obowiązek wniesienia zabezpieczenia finansowego w wysokości 30 zł/kW dla pierwszych 100 MW oraz aż 60 zł/kW dla mocy powyżej tego progu. Najbardziej kontrowersyjny jest jednak pomysł bezzwrotnej opłaty za rozpatrzenie wniosku o określenie warunków przyłączenia, w wysokości 1 zł za każdy kilowat mocy przyłączeniowej wskazanej we wniosku o określenie warunków przyłączenia, jednak nie więcej niż 100 000 zł. Projektodawcy nie wykazali konkretnie w jaki sposób ta swoista „opłata manipulacyjna” miałaby wpłynąć na poprawę sprawności rozpatrywania wniosków przez przedsiębiorstwa energetyczne. 

Propozycje zawarte w Projekcie prowadzą zatem do drastycznego podniesienia „progu wejścia” na rynek i jednocześnie przerzucenia całego ciężaru finansowego procesu planowania i rezerwacji mocy na inwestorów. 

- Skala tych zmian oznacza konieczność natychmiastowego zaangażowania kapitału w wysokości od 8,9 do 13,3 mld zł. To kwoty, których branża nigdy dotąd nie musiała wykładać na tak wczesnym etapie rozwoju projektów — szczególnie że do tej pory inwestorzy zainwestowali już ok. 3–4 mld zł w formie zaliczek. W praktyce wymogom tym będą mogły sprostać jedynie podmioty z łatwym dostępem do dużego finansowania – spółki państwowe oraz wielkie zagraniczne korporacje – tłumaczy Ewa Magiera prezeska Polskiego Stowarzyszenia Fotowoltaiki i Magazynowania Energii.

145 GW projektów pod znakiem zapytania

Z danych operatora systemu przesyłowego wynika, że po odjęciu projektów wiatrowych offshore oraz przy założeniu, że ok. 70 proc. obowiązujących warunków przyłączenia znajduje się w rękach prywatnych inwestorów OZE sektor ten obejmuje projekty o łącznej mocy przekraczającej 145 GW. Pozostała część przypada głównie na państwowe koncerny energetyczne.

Nowe przepisy oznaczałyby, że prywatni inwestorzy zostaną zmuszeni do jednorazowego, natychmiastowego zamrożenia miliardów złotych kapitału, bez jakiejkolwiek perspektywy sukcesu. Tymczasem model rozwoju projektów OZE opiera się na finansowaniu rozłożonym w czasie — poprzez stopniowe podnoszenie kapitału i finansowanie dłużne — a nie na jednorazowych wpłatach porównywalnych z budżetami największych spółek Skarbu Państwa.

Regulacja oderwana od realiów rynku

Inwestycje w odnawialne źródła energii mają charakter wieloletni  i przebiegają etapowo: od analiz, przez projektowanie, aż po realizację, która następuje dopiero po uzyskaniu pozwoleń, potwierdzeniu warunków rynkowych i zawarciu kontraktów sprzedaży energii.

- W tym modelu nikt w Europie nie rezerwuje miliardów złotych „na wszelki wypadek” już na początku procesu. Jest to nie tylko ekonomicznie nieuzasadnione, ale także technicznie niemożliwe. Projekt UC84 całkowicie pomija te realia, narzucając branży scenariusz, którego nie da się spełnić – dodaje Ewa Magiera.

Selekcyjny filtr zamiast racjonalnej regulacji

W praktyce proponowane rozwiązania działają jak ekstremalny i nieproporcjonalny filtr ekonomiczny. Nie wynikają ani z realnego ryzyka generowanego przez inwestorów, ani z rzeczywistych potrzeb systemu elektroenergetycznego. Ich efektem będzie tylko eliminacja z rynku podmiotów, które nie dysponują ogromną, natychmiastową płynnością finansową.

W konsekwencji jedynymi beneficjentami zmian mogą okazać się największe grupy energetyczne oraz wielkie zagraniczne korporacje. Tymczasem ich udział w rozwoju nowych projektów OZE jest ograniczony i nierównomierny, co rodzi pytania o tempo transformacji energetycznej w Polsce.

Ryzyko koncentracji rynku i sporów prawnych

Obowiązek zamrożenia tak dużych środków finansowych sprawi, że większość prywatnych firm nie będzie w stanie utrzymać swoich portfeli projektowych — mimo że są to projekty realne, rozwijane od lat. Problemem nie jest brak kompetencji czy zdolności realizacyjnych, lecz narzucenie wymogów kapitałowych całkowicie nieadekwatnych do etapu inwestycji.

Efektem może być masowa utrata praw do warunków przyłączenia, przejęcie wartościowych portfeli projektów oraz gwałtowne zawężenie i monopolizacja rynku. Taka ingerencja, połączona z elementami działania prawa wstecz i tworzeniem barier konkurencyjnych, niesie ze sobą także ryzyko pozwów wobec Skarbu Państwa.

Pytanie o kierunek transformacji

- Projekt UC84, zamiast porządkować rynek i zwiększać efektywność systemu elektroenergetycznego, może stać się zatem jednym z największych hamulców rozwoju OZE w Polsce. Doświadczenia geopolityczne ostatnich lat pokazują rosnąca rolę OZE w zapewnieniu stabilności i odporności systemu energetycznego. W obliczu rosnących potrzeb inwestycyjnych w tym obszarze rodzi się zatem zasadnicze pytanie: czy proponowane zmiany wspierają transformację energetyczną, czy też prowadzą do jej faktycznego zamrożenia? – ocenia projekt rządowy Ewa Magiera.

Fot. Depositphotos