Według projektu zaktualizowanego Krajowego Planu w dziedzinie Energii i Klimatu 2030 (KPEiK) Polska ma wydać ok. 1,1 bln zł na transformację energetyczną do 2030 roku. Coraz większy nacisk kładzie się na elektryfikację ciepłownictwa, której koszt – według branży – może sięgnąć blisko 0,5 bln zł. Transformacja ma opierać się na współpracy sektora energetycznego i ciepłowniczego. Eksperci podkreślają jednak, że choć samorządy dysponują środkami, wciąż brakuje konkretnych projektów.

– Samorządy dopiero rozpoczynają swoją przygodę z transformacją energetyczną. Część realizuje już projekty, ale większość jest na etapie analiz. W Polsce nadal brakuje gotowych inicjatyw, a ich przygotowanie powinno przyspieszyć, aby można było uruchomić środki i ograniczyć wydatki na system ETS oraz certyfikaty emisji CO₂ – mówi Marcin Borek, dyrektor Departamentu Inwestycji Samorządowych Polskiego Funduszu Rozwoju. Jak dodaje, dotacje na transformację trafiają do samorządów głównie za pośrednictwem Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej oraz programów wspierających modernizację ciepłownictwa i energetyki.

Wielkie wyzwanie w ciepłownictwie

Transformacja ciepłownictwa w Polsce to ogromne przedsięwzięcie. Do 2050 roku samorządy i prywatne firmy ciepłownicze będą musiały wydać na ten cel blisko 0,5 bln zł, a nawet trzykrotnie więcej pochłonie termomodernizacja budynków. Według Polskiego Towarzystwa Energetyki Cieplnej koszty transformacji sektora mogą sięgnąć 466 mld zł.

Eksperci podkreślają, że wciąż trwa dyskusja nad docelowym modelem współpracy energetyki i ciepłownictwa. Wiele technologii produkcji ciepła wytwarza jednocześnie energię elektryczną i odwrotnie, dlatego kluczowe jest lepsze wykorzystanie tej synergii.

Z raportu Urzędu Regulacji Energetyki wynika, że w 2024 roku w polskim ciepłownictwie nadal dominował węgiel (57,4 proc.), choć jego udział spada. Według projektu aktualizacji KPEiK udział OZE w ciepłownictwie i chłodnictwie może wzrosnąć do 36,7 proc. w 2030 roku i 67,6 proc. w 2040 roku.

Jednym z kierunków transformacji jest wykorzystanie nadwyżek taniej energii elektrycznej z OZE. W okresach, gdy ceny energii spadają do zera lub są ujemne, mogłaby ona być wykorzystywana w systemach ciepłowniczych do produkcji ciepła i magazynowana. Z raportu Instytutu Energetyki Odnawialnej wynika, że bez takich inwestycji rośnie skala marnowania energii z fotowoltaiki i wiatru – tylko w pierwszej połowie 2025 roku ograniczono produkcję o 879 GWh, co odpowiada rocznemu zapotrzebowaniu ok. 500 tys. gospodarstw domowych.

Potrzeba zmian w prawie

Planowane zmiany legislacyjne mają przyspieszyć elektryfikację ciepłownictwa. Projekt ustawy deregulacyjnej przyjęty 5 marca przez Stały Komitet Rady Ministrów przewiduje m.in. usprawnienia w systemie wsparcia kogeneracji, wprowadzenie definicji magazynów ciepła oraz określenie zasad uznawania ciepła z kotłów elektrycznych za pochodzące z OZE.

Eksperci wskazują również na drugi kierunek rozwoju – większą produkcję energii elektrycznej przez systemy ciepłownicze. W momentach wysokich cen energii mogłyby one wspierać krajowy system elektroenergetyczny, pod warunkiem że wytworzone przy tym ciepło zostanie zmagazynowane. Taka synergia między ciepłownictwem a energetyką może stać się jednym z fundamentów projektów transformacyjnych w Polsce.