Najnowsze dane z Czerwonej Księgi ukazują obraz pełen skrajności. Podczas gdy skoordynowane, wieloletnie działania pozwalają żubrom odsunąć zagrożenie, zaś zmiany klimatu i niszczenie siedlisk zagrażają niemal połowie raf koralowych. To bilans porażek, które są dla nas ostrzeżeniem, jak i sukcesów, które dają nadzieję oraz wzorce do naśladowania.

Najnowsze aktualizacje Czerwonej Księgi Gatunków Zagrożonych Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody (znanej również jako „Czerwona Lista”) przedstawiają złożony i niejednoznaczny obraz stanu globalnej bioróżnorodności.

Dla specjalistów w dziedzinie ochrony przyrody, okresowe ponowne oceny są kluczowym barometrem, nie tylko stanu ekosystemów, ale także skuteczności podejmowanych działań ochronnych.

Szczegółowa analiza gatunków wpisywanych do Czerwonej Księgi zagrożonych i z niej zdejmowanych ujawnia systemowe zagrożenia wynikające ze zmian antropogenicznych, a jednocześnie dostarcza twardych dowodów na to, że ukierunkowane działania ochronne mogą powstrzymać proces wymierania.

Klimat dopisuje nowe ofiary

Niepokojącym trendem pojawiających się w ostatnich aktualizacjach Czerwonej Księgi jest rosnąca liczba gatunków, których zanikanie jest bezpośrednio związane ze zmianami klimatu.

Aktualizacja z końca ubiegłego roku przyniosła ostrzeżenie dotyczące stanu światowych raf koralowych, ujawniając, że 44% gatunków korali rafotwórczych jest zagrożonych wyginięciem z powodu rosnących temperatur oceanów, a co za tym idzie, następujących po nich epizodów blaknięcia.

Podkreślając powiązane zagrożenia, tegoroczna aktualizacja Czerwonej Księgi zwróciła uwagę na pogarszający się status grzybów, których liczba zagrożonych gatunków przekroczyła 1000. Przywoływane dane podkreślają kluczowy wniosek: działania ochronne w coraz większym stopniu toczą bitwę z globalnymi presjami systemowymi – głównie klimatycznymi – które degradują całe ekosystemy, od raf koralowych aż po lasy.

„Zmiany klimatu zagrażają różnorodności życia, której domem jest nasza planeta, i osłabiają zdolność przyrody do zaspokajania podstawowych potrzeb człowieka” – stwierdza dr Grethel Aguilar, Dyrektor Generalna IUCN Międzynarodową Unię Ochrony Przyrody (IUCN).

Żubry wstają z kolan, jeże walczą o przetrwanie

Globalne trendy znajdują swoje bezpośrednie odzwierciedlenie również na kontynencie europejskim, w tym w Polsce. Jednym z niepokojących sygnałów stanowi pogarszający się status niegdyś pospolitych gatunków, takich jak jeż zachodnioeuropejski. Populacja jeża w wielu regionach kurczy się w alarmującym tempie z powodu fragmentacji siedlisk, intensyfikacji rolnictwa oraz stosowania pestycydów, co obrazuje zagrożenie dla bioróżnorodności krajobrazu rolniczego.

Z drugiej strony, Europa pozostaje polem istotnych sukcesów ochrony gatunków, których wiodącym symbolem jest żubr europejski. Dzięki dekadom międzynarodowej współpracy – w której Polska odgrywa kluczową rolę – żubr został uratowany przed wyginięciem.

Przepis na ocalenie istnieje

Wśród niepokojących wiadomości pojawiają się również budujące przykłady uratowania gatunków. Przesunięcia gatunków do niższych kategorii zagrożenia stanowią istotny dowód skuteczności podejmowanych działań ochronnych.

Dla przykładu, najbardziej znanym sukcesem ostatnich lat była kontynuacja odbudowy populacji rysia iberyjskiego, którego status poprawił się z kategorii „zagrożony” na „narażony”. Powrót rysia stanowi jest wynikiem dziesięcioleci trwałych, wspólnych wysiłków w Hiszpanii i Portugalii, koncentrujących się na odnowie siedlisk oraz silnym zaangażowaniu lokalnych społeczności. Sukces rysia nie jest jedynie symbolicznym zwycięstwem, lecz wzorem do dalszego naśladowania. Dowodzi, że długoterminowe działania mogą przynieść znaczące rezultaty.

Lekcja, którą musimy odrobić

Napływ gatunków zagrożonych klimatycznie wymusza zmianę paradygmatu, stanowiąc motor działań ku pełnej integracji strategii odporności i adaptacji do zmian klimatu w planowaniu ochrony przyrody.

Ochrona siedlisk już nie wystarcza. Sukcesy w przypadku gatunków takich jak wspomniane żubry czy rysie nie były sukcesami z dnia na dzień, lecz kulminacją lat nieustannych wysiłków. Należy zdać sobie sprawę, że przeniesienie gatunku do niższej kategorii zagrożenia może prowadzić do poczucia fałszywego bezpieczeństwa i osłabienia wysiłków na rzecz ochrony.

Gatunki dodawane do Czerwonej Księgi stanowią ostrzeżenie o negatywnym wymiarze antropopresji, podczas gdy te, których populacje się odbudowują, stanowią potwierdzenie, że strategiczne, oparte na współpracy i długofalowe działania ochronne przynoszą efekty. Zadaniem na przyszłość jest powielenie dotychczasowych sukcesów na skalę i w tempie, które pozwolą zażegnać rosnące zagrożenia bioróżnorodności.

_{Fot: Depositphotos}