Rosnąca skala dezinformacji na temat technologii niskoemisyjnych, jakimi są pompy ciepła, jest jednym z kluczowych wyzwań dla modernizacji systemu ogrzewnictwa, poprawy jakości powietrza i bezpieczeństwa energetycznego Polski. 

19 lutego w siedzibie Ministerstwa Klimatu i Środowiska odbyło się spotkanie prasowe połączone z sesją ekspercką „DezInfoRADAR: fakty i mity na temat pomp ciepła”. Celem spotkania była analiza rosnącej fali dezinformacji na temat technologii pomp ciepła. 

DezInfoRadar: fakty i mity na temat pomp ciepła 

W wydarzeniu uczestniczył wiceminister Krzysztof Bolesta, przedstawiciele Departamentu Edukacji i Komunikacji, Departamentu Ochrony Powietrza i Negocjacji Klimatycznych, Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej, a także innych resortów oraz środowisk bezpośrednio dotkniętych skutkami dezinformacji (branża, instalatorzy, audytorzy, doradcy energetyczni i użytkownicy).  

Dyskusja koncentrowała się na skali i mechanizmach kampanii dezinformacyjnej wpisującej się w wojnę informacyjną, która uderza w polski sektor ciepłowniczy, spowalnia modernizację budownictwa, pogarsza jakość powietrza, osłabia suwerenność energetyczną i promuje powrót do spalania paliw kopalnych. 

Analizy ekspertów 

W części eksperckiej przedstawiono trzy uzupełniające się perspektywy. Marcin Kostecki, redaktor naczelny portalu Demagog.org.pl, zaprezentował mapę najczęstszych narracji i technik dezinformacyjnych, zwracając uwagę na treści syntetyczne (w tym generowane przez AI), cherrypicking incydentalnych błędów oraz narracje o rzekomym przymusie Unii, „zamarzających pompach ciepła” i „nabitych w pompy polskich rodzinach”. 

Do najczęstszych mitów odniósł się dr inż. Marek Miara, międzynarodowy ekspert w dziedzinie technologii pomp ciepła z ponad 20-letnim doświadczeniem badawczym i wdrożeniowym. Przytoczył dane empiryczne z zimniejszych niż Polska krajów, które dowodzą, że pompy ciepła działają efektywnie, także w bardzo niskich temperaturach oraz w starym budownictwie. Podkreślił, że ewentualne problemy są wynikiem błędów w doborze i montażu oraz braku audytu, a nie ograniczeń samej technologii.  

Marcin Popkiewicz, analityk megatrendów, ekspert i dziennikarz zajmujący się powiazaniami w obszarach gospodarki, energetyki, zasobów i środowiska, umieścił te wnioski w kontekście systemowym: pompy ciepła są racjonalnym filarem transformacji ciepłownictwa w Polsce, wzmacniają bezpieczeństwo energetyczne, sprzyjają poprawie jakości powietrza, redukują presją na wycinki lasów oraz zależność od paliw kopalnych - o ile towarzyszą im stabilne ramy regulacyjne, spójna polityka cenowa oraz rozwój magazynowania ciepła.  

Głos praktyków  

Wypowiedzi praktyków (instalatorów, audytorów, doradców i użytkowników) obecnych podczas spotkania pokryły się z konkluzjami ekspertów. Akcentowano problem braku zainteresowania mediów historiami „milczącej większości”, czyli właścicieli pomp ciepła zadowolonych z technologii, która przekłada się niższe rachunki, poprawę komfortu życia oraz jakości powietrza.  

Zwrócono uwagę, że źródłem nagłaśnianych trudnych sytuacji, takich jak rachunki grozy czy deklarowana nieefektywność pomp, była najczęściej nie sama technologia, lecz niskiej jakości instalacje (często z urządzeniami sprowadzanymi spoza UE), wykonywane bez poprzedzającego audytu energetycznego budynku i bez niezbędnej termomodernizacji.  

Problem pogłębiły nieuczciwe praktyki części firm, które do czasu zawieszenia programu Czyste Powietrze wykorzystywały łatwowierność klientów oraz mechanizmy wysokiego prefinansowania, przy braku właściwej weryfikacji jakości usług i doboru urządzeń.  

Problem ten stał się paliwem dla środowisk, które historie pokrzywdzonych ludzi wykorzystują w kampaniach czarnego PR-u pomp ciepła. Czynniki te spowodowały radykalny spadek zaufania konsumentów i popytu, uderzając w polski sektor firm produkujących i instalujących pompy, co przełożyło się na koszty operacyjne oraz wstrzymywanie inwestycji.  

Priorytety 

Wiceminister Krzysztof Bolesta podkreślił potrzebę budowania systemowej odporności na dezinformację, a także działań na rzecz podnoszenia jakości urządzeń finansowanych publicznie, by decyzje inwestycyjne były bezpieczne i efektywne.  

Poinformował o pracach nad zaostrzeniem wymogów jakości w Liście Zielonych Urządzeń i Materiałów (Lista ZUM), w tym standardów środowiskowych i serwisowych oraz wymogów produkcyjnych dla urządzeń objętych wsparciem.  

Ministerstwo przygotowało też projekt ustawy o pomocy poszkodowanym w związku z realizacją programu Czyste Powietrze. Wprowadza on możliwość zawieszenia dochodzenia nierozliczonych zaliczek od tych beneficjentów, którzy zostali poszkodowani przez nieuczciwe firmy oraz ułatwia dochodzenie roszczeń bezpośrednio od firm objętych postępowaniem karnym.