Estonia całkowicie zrezygnuje z elektrowni na paliwa kopalne, w szczególności oleju łupkowego, najpóźniej do 2035 roku. To „bezpieczne założenie”, jak stwierdził minister klimatu i energii Andres Sutt w wywiadzie dla ERR. Decyzja wpisuje się w narodowy plan energetyczny ENMAK 2035, który ma uczynić estońską energetykę czystszą, tańszą i bardziej konkurencyjną.

Paliwa kopalne, w szczególności olej łupkowy, obecnie dominują w estońskim miksie energetycznym – jeszcze niedawno odpowiadały za większość produkcji prądu. Ich stopniowe wygaszanie ma jednak przynieść korzyści środowiskowe, poprawić bezpieczeństwo energetyczne i obniżyć ceny energii elektrycznej poniżej średniej dla regionu Morza Bałtyckiego. Koszty transformacji – około 15 mld euro w ciągu dekady.

Według ministra Sutta, realizacja pełnych założeń planu energetycznego do 2035 roku wymaga inwestycji rzędu około 15 miliardów euro w najbliższych 10 latach. Większość tych środków ma pochodzić z sektora prywatnego, choć państwo i fundusze unijne odgrywają kluczową rolę w wsparciu regionów dotkniętych zmianami.

Dodatkowe fundusze UE trafiają m.in. na przekwalifikowanie pracowników, nowe inwestycje w Ida-Virumaa (gdzie zlokalizowana jest większość wydobycia i spalania łupków) oraz rozwój zielonych technologii.

Jak Estonia zastąpi paliwa kopalne? Głównym kierunkiem zastąpienia mocy dyspozycyjnych (kontrolowalnych) z łupków będzie: lądowa oraz morska energetyka wiatrowa – najszybsza, najtańsza i najbardziej efektywna opcja według rządu. W miksie pojawi się też energia jądrowa – rozważana jako opcja długoterminowa (np. małe reaktory modułowe SMR), ale mało prawdopodobna, by pierwsza elektrownia jądrowa produkowała prąd już w 2035 r.

Minister Sutt podkreślił, że przejście na czystą energię nie jest „ideologicznym wyborem”, lecz przewagą konkurencyjną. „Największe inwestycje na świecie idą dziś w czystą energię – czy to odnawialne źródła, czy jądrową. Mniejszy ślad środowiskowy to po prostu lepsza pozycja konkurencyjna.”  

Największą przeszkodą pozostaje opór lokalny wobec farm wiatrowych na lądzie – rząd planuje łagodzić go poprzez korzyści dla społeczności (udziały, fundusze lokalne). Region Ida-Viru, mocno zależny od gazu, otrzymuje wsparcie na dywersyfikację gospodarki – od nowych fabryk (np. magnesy ziem rzadkich w Narvie) po odnawialne źródła i renowacje budynków.

Estonia dąży do neutralności klimatycznej do 2050 r., a plan ENMAK 2035 ma zapewnić bezpieczeństwo dostaw, obniżyć ceny prądu i uczynić kraj liderem zielonej transformacji w regionie bałtyckim. Do 2035 r. kraj potrzebuje ok. 2100 MW nowych mocy dyspozycyjnych – bez nich grożą niedobory energii.