Fińska spółka Posiva rozpoczęła próbny rozruch w podziemnym repozytorium Onkalo, pierwszym na świecie stałym składowisku wysokoaktywnego wypalonego paliwa jądrowego.

Obiekt, wydrążony w stabilnym, liczącym 1,9 mld lat podłożu skalnym na wyspie Olkiluoto na zachodnim wybrzeżu Finlandii, wchodzi w kluczową fazę testów przed pełnym uruchomieniem operacji składowania.

Onkalo (co po fińsku oznacza „jaskinię”) to pionierskie rozwiązanie problemu odpadów nuklearnych, nad którym pracowano od lat 80. XX wieku. Budowa tuneli na głębokości około 400–430 metrów rozpoczęła się w 2004 roku. Koszt całego projektu przekroczył 1 miliard euro.

Repozytorium ma pomieścić około 6500 ton wypalonego paliwa jądrowego pochodzącego z fińskich elektrowni jądrowych w Olkiluoto i Loviisie. Paliwo będzie zamykane w szczelnych miedzianych pojemnikach, otaczanych warstwą bentonitu, a następnie umieszczane w wywierconych w skale komorach.

Cały obiekt ma funkcjonować do lat 20. XXII wieku, po czym tunele dostępu zostaną ostatecznie zasypane i zaplombowane.

Próbny rozruch obejmuje kompleksowe testy całego łańcucha procesów – od transportu, przez enkapsulację (zamykanie w pojemnikach) w naziemnej instalacji, po ostateczne składowanie pod ziemią. Testy przeprowadzane są początkowo z użyciem makiet lub nieaktywnego paliwa, aby zweryfikować działanie systemów, procedur i sprzętu bez ryzyka radiologicznego.

Posiva podkreśla, że jest to ostatni etap przygotowań przed uzyskaniem pełnej licencji operacyjnej od fińskiego urzędu bezpieczeństwa radiologicznego STUK.

„Jesteśmy w tunelach wydrążonych w skałach liczących 1,9 miliarda lat – to jedna z najbardziej stabilnych formacji geologicznych na Ziemi” – mówił geolog Tuomas Pere podczas wizyt w obiekcie.

Finlandia staje się dzięki Onkalo pierwszym krajem, który wdrożył głębokie składowanie geologiczne jako ostateczne rozwiązanie dla odpadów jądrowych, zamiast długoterminowego magazynowania powierzchniowego.

Rozwiązanie to jest uważane za przełomowe na skalę światową. Eksperci podkreślają, że głębokie składowanie w stabilnym podłożu skalnym minimalizuje ryzyko dla środowiska i przyszłych pokoleń, choć niektórzy naukowcy wskazują na pewne niepewności, takie jak potencjalna korozja miedzianych pojemników w bardzo długiej perspektywie czasowej.

Uruchomienie Onkalo ma kluczowe znaczenie nie tylko dla Finlandii, ale także dla innych krajów rozwijających energetykę jądrową. Pokazuje, że bezpieczne, trwałe unieszkodliwianie odpadów nuklearnych jest możliwe i może stać się wzorcem dla podobnych projektów w Szwecji, Kanadzie czy innych państwach.

Posiva planuje, że po pomyślnym zakończeniu próbnego rozruchu i uzyskaniu licencji, regularne składowanie rzeczywistego wypalonego paliwa rozpocznie się w najbliższych miesiącach. Obiekt ma działać przez około sto lat, zanim zostanie ostatecznie zamknięty.