Instytut Reform przedstawił Ministerstwu Klimatu i Środowiska kilkadziesiąt szczegółowych uwag do aktualizowanego Krajowego Planu w dziedzinie Energii i Klimatu. Eksperci zwracają uwagę na szereg braków o charakterze ogólnym i szczegółowym. Brak m.in. wskazania środków finansowania projektów.

Jak podkreślają przedstawiciele Instytutu projekt KPEiK nie zawiera spójnej strategii mobilizacji funduszy krajowych i unijnych wspierających transformację. Tymczasem bez jasno określonych źródeł i mechanizmów finansowania zmian Polska nie osiągnie ambitnych celów klimatycznych.

Brak strategii finansowania transformacji klimatycznej

- Potrzebujemy kompleksowego planu, który uwzględni zarówno krajowe, jak i unijne środki, ale także dostrzeże rolę kapitału prywatnego. Dzięki temu dostępna pula pieniędzy publicznych zostanie wykorzystana tam, gdzie przyniesie to najlepsze efekty – podkreśla Aleksander Śniegocki, prezes Instytutu Reform.

Dokument w obecnym kształcie koncentruje się na dostępnych funduszach unijnych, pomijając przyszłe dochody budżetowe z systemu ETS2 oraz perspektywę wdrożenia Społecznego Funduszu Klimatycznego. Tymczasem aktualizacja KPEiK to idealny moment na skierowanie wszystkich przyszłych dochodów, zarówno z EU ETS, jak i z nowego ETS2 na finansowanie transformacji energetycznej. - Przez lata Polska zarobiła na sprzedaży uprawnień do emisji ponad 100 mld zł, ale na zeroemisyjne inwestycje wydała zaledwie co setną złotówkę, a co dziesiątą przeznaczyła na działania osłonowe dla przemysłu. Jak wskazuje ostatni raport NIK, większość środków rozpłynęła się w budżecie, finansując bieżące wydatki niezwiązane z klimatem – tłumaczy Wojciech Augustowski, starszy analityk ds. polityk publicznych w Instytucie Reform.

Za małe wsparcie dla regionów "powęglowych"

Autorzy stanowiska podkreślają, że trzeba głębiej przyjrzeć się problemom i wyzwaniom na terenach pogórniczych. "Tymczasem dokument pomija mechanizmy wsparcia zmian dla takich regionów jak Lubelszczyzna i powiat zgorzelecki, które nie są beneficjentami unijnego Funduszu na rzecz Sprawiedliwej Transformacji (FST) z powody braku decyzji o terminie odejścia od węgla" - napisano w dokumencie.

- Sprawiedliwa transformacja to nie tylko kwestia ochrony środowiska, ale także polityki społecznej i rozwojowej. Lubelszczyzna z kopalnią Bogdanka i Bogatynia z Elektrownią Turów, które są wyłączone z FST ze względu na brak strategicznych decyzji w ubiegłych latach, potrzebują wsparcia z krajowych funduszy, aby przejść transformację bez społecznych turbulencji – podkreśla Maria Niewitała-Rej, analityczka ds. polityki klimatyczno-energetycznej w Instytucie Reform.

Za mało o rynku energii i zagospodarowaniu odpadów

Kolejne uwagi dotyczą m.in. problemów rynku energii. - Szybkie zmiany po stronie podaży i popytu na rynku energii elektrycznej, związane z elektryfikacją gospodarki, wymagają nowego podejścia do finansowania i zarządzania rozwojem sieci elektroenergetycznej. Tymczasem KPEiK jedynie pobieżnie opisuje działania w tym obszarze. Obywatele i przedsiębiorcy nie dowiedzą się, jak rząd zamierza zmienić taryfy dystrybucyjne czy zwiększyć elastyczność odbiorców energii – wskazuje Klaudia Janik, analityczka ds. polityki klimatyczno-energetycznej w Instytucie Reform.

Niewystarczająco też przedstawiono strategię związaną z gospodarką odpadami i gospodarką obiegu zamkniętego.

- Efektywne zarządzanie zasobami oraz eliminacji odpadów przyspieszą realizację celów klimatycznych. Gospodarka o obiegu zamkniętym powinna wspierać i wzmacniać cele zawarte w KPEiK. Odejście od linearnego modelu wykorzystania surowców w gospodarce ułatwi chociażby transformację przemysłu ciężkiego, ograniczając zapotrzebowanie na produkcję emisyjnych materiałów – uważa Agnieszka Czaplicka, Fellow Instytutu Reform specjalizująca się w tematyce GOZ.

Foto: Depositphotos