Efektywność energetyczna stanowi jeden z głównych czynników transformacji energetycznej. Międzynarodowa Agencja Energetyczna w swoim raporcie sygnalizuje niewystarczającą dynamikę poprawy efektywności energetycznej oraz konieczność wzrostu inwestycji w sektorze energetycznym.

Międzynarodowa Agencja Energetyczna (IEA) opublikowała coroczny raport „Energy Efficiency 2024” poświęcony zagadnieniu globalnej efektywności energetycznej. Publikacja prezentuje najważniejsze zagadnienia z zakresu efektywności energetycznej, elektryfikacji oraz polityki inwestycyjnej w kontekście transformacji energetycznej.

Raport stwierdza, że po zobowiązaniu do podwojenia tempa poprawy efektywności energetycznej do 2030 roku podczas ubiegłorocznej konferencji klimatycznej COP28, kraje nie są gotowe do osiągnięcia zaplanowanego celu w obecnych warunkach.

Mimo rekordów oddawanych mocy pochodzących z odnawialnych źródeł energii (OZE), tegoroczna globalna efektywność energetyczna poprawi się zaledwie o ok. 1%. Konieczne jest podwojenie tempa efektywności energetycznej, głównie poprzez inwestycje w sektorze energetycznym.

 Czym jest efektywność energetyczna i jak ją poprawić?

Efektywność energetyczna oznacza zużywanie mniejszej ilości energii do wytworzenia tego samego produktu lub wytwarzanie większej ilości produktu przy tym samym zużyciu energii oraz minimalizowanie strat energii – stwierdza Europejska Agencja Środowiska (EEA). 

Zdaniem Międzynarodowej Agencji Energetycznej, poprawa efektywności energetycznej polega na zwiększeniu korzyści z codziennych technologii i procesów przemysłowych przy dotychczasowym nakładzie energii.

Bank Światowy (WB) zauważa, że efektywność energetyczna ma kluczowe znaczenie dla osiągnięcia celów energetycznych i klimatycznych krajów na całym świecie. 

„Efektywność energetyczna jest filarem bezpiecznej, przystępnej cenowo i sprzyjającej włączeniu społecznemu transformacji energetycznej” – stwierdza Fatih Birol, dyrektor wykonawczy Międzynarodowej Agencji Energetycznej.  

Money, money, money! 

 Podczas ubiegłorocznej konferencji klimatycznej COP28, 133 kraje zgodziły się na podwojenie tempa poprawy efektywności energetycznej, z 2% w 2022 roku do 4% do 2030 roku.

Tegoroczna tempo poprawy efektywności energetycznej szacowane na ok. 1% jest tożsame z ubiegłorocznym, stanowiąc zarazem połowę średniego tempa w latach 2010-2019, co nie jest zgodne z założeniami. Przyczyn stojącymi za wolniejszej od oczekiwanej dynamiki poprawy efektywności energetycznej należy doszukiwać się w spowolnieniu gospodarek krajów rozwijających się.

Jak czytamy w raporcie „World Energy Investment 2024” opublikowanym przez Międzynarodową Agencję Energetyczną, wyższe koszty finansowania utrudniają realizację nowych projektów infrastruktury energetycznej, zwłaszcza w gospodarkach wschodzących i rozwijających się.

Recept? Modernizacja sektora energetycznego

Według omawianego raportu, tegoroczne inwestycje w energooszczędne technologie wzrosły o 4% i są na drodze do osiągnięcia rekordowej kwoty 660 mld dolarów. W ubiegłym roku rządy przeznaczyły ok. 60 mld dolarów na działania związane z poprawą efektywności energetycznej w budownictwie i ok. 45 mld dolarów na pojazdy niskoemisyjnie. Łączne rządowe dofinansowanie inwestycji związanych z efektywnością energetyczną w ciągu ostatnich pięciu lat przekroczyło 1 bln dolarów.

Mimo, że inwestycje w efektywność energetyczną na całym świecie wzrosły o prawie 50% od 2019 roku, nadal potrzeba więcej środków. Od 2020 roku inwestycje w czystą energię wzrosły o 60 proc. w skali globalnej – prawie 2 bln dolarów na bezpośrednie wsparcie inwestycyjne dla czystej energii. Ok. 80 proc. tych przeznaczonych środków koncentruje się w zaledwie trzech regionach: Chinach, Unii Europejskiej oraz Stanach Zjednoczonych – zauważa Międzynarodowa Agencja Energetyczna.

Wezwania do wzrostu inwestycji w sektorze energetycznym nie są odosobnione i wpisują się w szerszy głos podnoszony w dyskusji wokół transformacji energetycznej.

Jak donosi Międzynarodowa Agencja Energetyczna w raporcie „Strategies for Affordable and Fair Clean Energy Transitions”, wprowadzenie na ścieżkę osiągnięcia zerowej emisji do 2050 roku wymaga dodatkowych inwestycji.

Bank Światowy, który opublikował raport „The Critical Link: Empowering Utilities for the Energy Transition”, analizujący dane z przedsiębiorstw energetycznych w 90 krajach, stwierdza, że transformacja energetyczna nie obędzie się bez inwestycji modernizujących infrastrukturę energetyczną.

McKinsey zauważa, że rynki wschodzące i gospodarki rozwijające się potrzebują zaangażowanego finansowania, aby transformacja przebiegała w globalnych łańcuchach wartości.

 Efektywność energetyczna to również dekarbonizacja

Postęp w zakresie poprawy efektywności energetycznej przyczynia się do dekarbonizacji sektora energetycznego, który w znacznej mierze opiera się na paliwach kopalnych. W latach 2010-2022 poprawa energochłonności przyczyniła się do łącznego zmniejszenia globalnej emisji CO2 o prawie 7 Gt – stwierdza omawiany raport.

Co więcej, ma ścieżce zerowej emisji netto w sektorze energetycznym do 2050 roku zgodnej z wytycznymi Międzynarodowej Agencji Energetycznej, przyśpieszenie tempa poprawy efektywności energetycznej może zapewnić ponad 70% prognozowanego spadku zapotrzebowania na ropę naftową oraz 50% redukcji zapotrzebowania na gaz ziemny do końca dekady.

Szacowane zmniejszenie popytu na ropę naftową wynika w głównej mierze ze wzrostu efektywności technicznej poprzez poprawę efektywności paliwowej pojazdów oraz ich elektryfikację. Jeśli chodzi o zmniejszenie zapotrzebowania na gaz ziemny związane z efektywnością, ma ono stanowić pochodną termoizolacji budynków, jak również elektryfikacji ogrzewania.

Co zrobić, aby było lepiej?

Mimo opublikowanych licznych raportów poświęconych problematyce efektywności energetycznej i finansowaniu sektora energetycznego w związku z postępującą transformacją energetyczną, wspólny mianownik publikacji stanowią dysproporcje w przepływach inwestycji sektora energetycznego.

O ile transformacja energetyczna charakteryzuje się dynamicznym wzrostem w gospodarkach rozwiniętych, o tyle zgoła odmiennie prezentuje się sytuacja w przypadku gospodarek rozwijających się.

Gęstość łańcuchów czystej energii skoncentrowanych w obrębie krajów o wyraźnej przewadze gospodarczo-infrastrukturalnej pozwala stawiać uzasadnione pytanie o zwiększanie efektywności energetycznej.  Kraje biorące udział w tegorocznej konferencji klimatycznej COP29, uzgodniły nowy globalny cel finansowy w zakresie finansowania działań związanych z klimatem na poziomie 300 mld dolarów rocznie, zaś mimo to,  kwota dofinansowania budzi zastrzeżenia ze strony gospodarek rozwijających się.

 W takiej sytuacji trudno oczekiwać innego scenariusza niż dalsze trwanie znacznych dysproporcji w zakresie inwestycji w infrastrukturę energetyczną, a co za tym idzie, obserwacji niewystarczającej dynamiki poprawy efektywności energetycznej, czego jesteśmy świadkami czytając kolejne raporty.

Fot: Depositphotos