Wiosenna wymiana opon to dla milionów kierowców coroczna rutyna. Dla polskich lasów – początek kolejnego sezonu nielegalnego porzucania ogumienia. Z badania Polskiego Stowarzyszenia Recyklerów Opon (PSRO), przeprowadzonego wśród 100 gmin i nadleśnictw, wynika, że w ciągu kilku lat z terenów publicznych usunięto ponad 1000 ton porzuconych opon, a koszty ich uprzątnięcia pochłonęły miliony złotych.

Stowarzyszenie apeluje o wdrożenie zmian systemowych, które pozwolą na wyhamowanie zanieczyszczeń. 

Eksperci przypominają, że gdy temperatura na stałe przekracza 7°C, to czas zmienić opony na letnie – gumowa mieszanka zimówek twardnieje w cieple i traci przyczepność. Każdego roku do warsztatów trafiają zatem miliony sztuk ogumienia, z których część – szczególnie ta starsza, która po 6–8 latach utraciła właściwości fizykochemiczne – powinna trafić do recyklingu. Dane PSRO pokazują jednak, że znaczna część zużytych opon zamiast do zakładów przetwarzania trafia do lasów, na nielegalne wysypiska i na nieużytki.

Niepokojące wyniki badań

Z badania ankietowego wynika, że w ciągu pięciu lat (2019–2024) z terenów gminnych i leśnych usunięto ponad 1000 ton porzuconych opon. W samym okresie 2024–2025 było to kolejne 840 ton, co odpowiada oponom z ok. 20 tys. pojazdów. Rekordowe ilości odnotowano m.in. w Szczecinku (ponad 425 ton), Poznaniu (ponad 161 ton) oraz w Zabrzu (ponad 33 tony). Koszty usunięcia zanieczyszczeń obciążają bezpośrednio budżety publiczne – według badania w całym kraju wyniosły około 20 milionów zł. Wiele jednostek nie było w stanie podać dokładnych kosztów, co sugeruje, że rzeczywista skala problemu może być jeszcze większa.

– Przez 18 lat poziomy odzysku i recyklingu opon nie były aktualizowane, choć w tym czasie liczba opon wprowadzanych na rynek systematycznie rosła. W efekcie powstała luka systemowa – producenci i importerzy nie są zobowiązani do rozliczenia się z pełnej masy ogumienia, a część opon po prostu znika z systemu. Tymczasem krajowe zakłady recyklingu zrzeszone w PSRO dysponują mocami przetwarzania ok. 400 tys. ton rocznie i mogłyby zagospodarować znacznie więcej surowca, niż obecnie do nich trafia. –  wyjaśnia Andrzej Kubik, Prezes Polskiego Stowarzyszenia Recyklerów Opon.

Niski poziom recyklingu

Obowiązujące od 2007 roku przepisy wymagają od producentów i importerów opon jedynie 75% odzysku i 15% recyklingu materiałowego – to jedne z najniższych poziomów w Unii Europejskiej, a Polska odpowiada za około 60% masy niezagospodarowanych opon w UE. Dodatkowym utrudnieniem jest brak jednoznacznej klasyfikacji prawnej – w zależności od orzeczeń sądowych opona raz jest traktowana jako odpad komunalny, a innym razem nie, przez co zakłady komunalne nie są zainteresowane jej odbiorem.

– Bez włączenia opon do ROP koszty sprzątania dzikich wysypisk nadal będą ponosić gminy, nadleśnictwa i w ostatecznym rozrachunku podatnicy. Kraje europejskie, które wdrożyły pełny system odpowiedzialności producenta dla ogumienia, praktycznie wyeliminowały problem nielegalnych składowisk opon. Zużyte opony to cenny surowiec – granulat gumowy trafia do produkcji nawierzchni sportowych, asfaltu modyfikowanego gumą czy elementów infrastruktury drogowej. Dopiero system, w którym producent ponosi pełny koszt życia swojego produktu, sprawi, że ten surowiec trafi tam, gdzie powinien – do zakładów recyklingu, a nie do lasów. – zwraca uwagę Andrzej Kubik.

Zwiększyć założenia

Stowarzyszenie postuluje objęcie zużytych opon systemem Rozszerzonej Odpowiedzialności Producenta (ROP). ROP to mechanizm, w którym to podmiot wprowadzający produkt na rynek ponosi koszty jego zbiórki i zagospodarowania po zakończeniu użytkowania. W przypadku opon oznaczałoby to, że producenci i importerzy finansowaliby cały łańcuch – od odbioru zużytego ogumienia po jego recykling. PSRO proponuje również podniesienie ustawowego poziomu odzysku do 95% i recyklingu do co najmniej 50% oraz uszczelnienie ewidencji opon wjeżdżających do Polski z używanymi pojazdami. Ministerstwo Klimatu i Środowiska rozpoczęło prace legislacyjne idące w tym kierunku.

_{Fot: Depositphotos}