Wieloletnie susze będą w ciepłym klimacie coraz groźniejsze – ostrzegają naukowcy. Mają być coraz częstsze, a także dłuższe i bardziej ekstremalne.

Od lat 80. rośnie globalny problem silnych susz – przypominają naukowcy ze szwajcarskiego Federalnego Instytutu Badawczego ds. Lasów, Śniegu i Krajobrazu (WSL), którzy razem z kolegami z Austrii przygotowali obejmujące 40 lat obserwacji opracowanie na temat susz na świecie.

Wzrasta liczba wieloletnich susz

Jako przykład katastrofalnych zdarzeń tego typu podają 15-letnią suszę, która niemal wyczerpała zasoby wodne Chile. Podkreślają przy tym, że susze są zazwyczaj zauważane dopiero wtedy, gdy powodują szkody w rolnictwie lub widocznie wpływają na lasy.

„Czy więc możemy konsekwentnie identyfikować ekstremalne, wieloletnie susze i analizować ich wpływ na ekosystemy? Czego możemy się nauczyć z wzorców susz z ostatnich czterdziestu lat?” – pytają. Aby znaleźć odpowiedzi, przeanalizowali globalne dane meteorologiczne i modele susz z lat 1980–2018.

Wykazali niepokojące tendencje - wzrost liczby wieloletnich susz, które stawały się coraz dłuższe, częstsze i bardziej ekstremalne, obejmując jednocześnie coraz większe obszary.

Z roku na rok coraz większy problem

„Co rok, od roku 1980 obszary dotknięte suszą powiększały się średnio o dodatkowe pięćdziesiąt tysięcy kilometrów kwadratowych – to mniej więcej powierzchnia Słowacji lub stanów Vermont i New Hampshire razem wziętych. Powodowały ogromne szkody w ekosystemach, rolnictwie i produkcji energii” – mówi prof. Francesca Pellicciotti z ISTA, główna specjalistka projektu EMERGE, w ramach którego przeprowadzono badanie.

Eksperci przeanalizowali anomalie w opadach deszczu oraz parowaniu wody z gleby i roślin, a także ich wpływ na naturalne ekosystemy na całym świecie.

Dzięki temu mogli określić występowanie wieloletnich susz zarówno w dobrze zbadanych, jak i trudniej dostępnych regionach planety, np. w miejscach takich jak lasy tropikalne i Andy, gdzie dostępnych jest niewiele danych obserwacyjnych.

Naukowcy zgłębiają problem

„Nasza metoda nie tylko pozwoliła na stworzenie map dobrze udokumentowanych susz, ale także rzuciła światło na ekstremalne susze, które dotychczas umykały uwadze, w tym na tę, która dotknęła lasy deszczowe Konga w latach 2010–2018” – mówi Dirk Karger, jeden z autorów opracowania, które ukazało się w magazynie „Science”.

„Ta rozbieżność prawdopodobnie wynika z różnego sposobu, w jaki lasy w różnych regionach klimatycznych reagują na epizody suszy. Podczas gdy umiarkowane obszary trawiaste były najbardziej dotknięte w ciągu ostatnich czterdziestu lat, lasy borealne (in. tajga, bory iglaste, formacja roślinna związana z klimatem umiarkowanym zimnym - przyp. PAP) i tropikalne wydawały się skuteczniej znosić susze” – dodaje.

Nie wiadomo jednak, jak długo nawet odporne lasy będą znosiły klimatyczne zmiany – zaznaczają eksperci.

Megasusze miały największy bezpośredni wpływ na umiarkowane obszary trawiaste. Do punktów zapalnych należały zachodnie USA, środkowa i wschodnia Mongolia oraz południowo-wschodnia Australia.

Lasy tropikalne i borealne

Zespół rzucił też nowe światło na paradoksalne efekty obserwowane w lasach tropikalnych i borealnych.

Podczas gdy lasy tropikalne mogą kompensować spodziewane skutki suszy, jeśli mają wystarczające odpowiednie rezerwy wody, lasy borealne i tundra reagują w odmienny sposób.

Okazuje się, że ocieplający się klimat wydłuża sezon wegetacyjny w regionach borealnych, ponieważ wzrost roślinności w tych obszarach jest ograniczany przez niskie temperatury, a nie dostępność wody.

Przyszłe skutki nadal niewiadome

Długoterminowe przyszłe skutki potężnych susz dla planety i jej ekosystemów pozostają w dużej mierze nieznane, jednak naukowcy przedstawiają pewne przewidywania.

„W przypadku długotrwałych, ekstremalnych niedoborów wody, drzewa w regionach tropikalnych i borealnych mogą obumierać, co może prowadzić do trwałych szkód w tych ekosystemach. Szczególnie roślinność borealna prawdopodobnie będzie potrzebowała najwięcej czasu, aby się zregenerować po takiej katastrofie” – mówi Karger.

Badacze mają nadzieję, że wyniki pomogą zmienić postrzeganie susz i sposób przygotowywania się na ich epizody

„Obecnie strategie łagodzenia skutków susz, w dużej mierze traktują je jako zjawiska roczne lub sezonowe, co stoi w wyraźnym kontraście do dłuższych i bardziej dotkliwych mega-susz, z którymi będziemy się mierzyć” – podkreśla prof. Pellicciotti.

„Mamy nadzieję, że publicznie dostępna baza danych dotycząca susz, którą udostępniamy, pomoże ukierunkować decydentów na bardziej realistyczne środki przygotowawcze i zapobiegawcze” – zwraca uwagę.

Marek Matacz

mat/ agt/

Fot. Depositphotos