Przemysły morskie ewoluują, a Norwegia postanowiła zająć w nich wiodące miejsce w rozwoju i wdrażaniu innowacji oraz rozwoju zielonej gospodarki. Regiony Rogaland, Vestland i Møre og Romsdal współpracują obecnie nad utworzeniem nowego superklastra.

O tym, że klastry norweskie przodują w podejmowaniu wyzwań związanych z rozwojem gospodarki przyjaznej dla środowiska mogli przekonać się polscy przedstawiciele klastrów, uczestnicy podróży klastrowej zorganizowanej przez wydział zajmujący się grantami norweskimi w Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości. 

Spotkania w siedzibach Innowation Norway w Trondheim, Bergen i Stavanger oraz udział konferencji Floating Wind Days 2023 w Haugesund stanowił potężną dawkę informacji o determinacji Norwegów w kreowaniu zielonej gospodarki poprzez wdrażanie innowacji na wszystkich możliwych polach działalności człowieka. 

A ponieważ Norwegia to państwo morskie, na pierwszy plan wysuwają się projekty związane z rozwojem przemysłów morskich i wszystkiego co związane jest z gospodarką morską. 

Współpraca klastrów z Polski i Norwegii

Przekonać się mogli o tym członkowie Bałtyckiego Klastra Morskiego i Kosmicznego (BSSC) uczestnicząc w spotkaniu projektowym  z członkami Blue Maritime Cluster, który ze względu na duże osiągnięcia na polu rozwoju i wdrażania innowacji w gospodarce morskiej uzyskał miano Global Centre of Expertise. 

Od trzech lat polski klaster z Gdyni i norweski klaster z Aalesund wraz z partnerami z Chorwacji rozwijają ZEVinnovation HUB - hub produkcji statków zeroemisyjnych, którego elementem jest BSSC ZEV HUB. 

Jego koordynatorem ze strony polskiej jest Crist. Istotną częścią tej aktywności jest Green Tech HUB, koordynowany przez Grupę Technologiczną ASE. Jest to hub skoncentrowany na tworzeniu instalacji lądowych dla gospodarki morskiej przyjaznej dla środowiska. 

W 2004 roku firma ÅKP, z którą w projekcie ZEVInnovation współpracuje BSSC, zainicjowała w Norwegii pierwszy klaster pilotażowy koordynujący współpracę norweskich firm działających w przemysłach morskich. Ze względu na swoją wyjątkową pozycję na rynku globalnym i znaczący wkład w tworzenie wartości w kreowaniu projektów innowacyjnych w Norwegii, klaster otrzymał w 2014 roku status Globalnego Centrum Eksperckiego. 

Klaster z potencjałem

Wraz z rozwojem GCE Blue Maritime Cluster, branża weszła na ścieżkę skoordynowanej działalności wielu firm różnych sektorów na rzecz rozwoju zielonej gospodarki morskiej opartej na innowacjach. Z kolei innowacje przyczyniły się do przyspieszenia produkcji eksportowej i dynamicznego wzrostu przychodów ze sprzedaży nowatorskich produktów. W efekcie  całkowite przychody firm klastra oszacowano na 58 mld NOK w 2023 r. Było to o 4 mld NOK więcej niż w 2022 r. 

- Program klastrowy wywarł pozytywny wpływ na koordynację firm sektora morskiego, przyspieszenie rozwoju innowacji poprzez wywołanie synergii nauki i biznesu z aktywnością administracji. Do wiodących programów należą Digital Norway oraz Smart Innovation Norway  – mówił Jan Børre Rydningen z AKP na spotkaniu z polskimi i chorwackimi uczestnikami projektu ZEVInnovation w siedzibie GCE Blue Maritime Cluster.

ÅKP współpracuje obecnie z głównymi klastrami w zachodniej Norwegii w celu dalszego rozwijania kooperacji klastrów zgodnie ze strategią biznesową Rady Norwegii Zachodniej (Vestlandsrådet).

- Możemy przyczynić się do ciągłego rozwoju najważniejszej branży i działalności eksportowej w Vestlandet, wykorzystując nasze doświadczenia z ostatnich dwudziestu lat - wyjaśnia Per-Erik Dalen, dyrektor generalny ÅKP w komunikacie. 

Norweski akcelerator eksportowy

Norwegowie mają dobrą bazę do akceleracji działań klastrów, bowiem od pewnego czasu pracują nad przełomowymi rozwiązaniami w przemysłach morskich w ramach zintegrowanego działania przedstawicieli nauki, biznesu, Innovation Norway i administracji. 

- Przed ponad rokiem uruchomiliśmy New Blue Deal, w którym dążymy do tego, aby stać się pierwszym na świecie bezemisyjnym klastrem morskim – mówił Daniel Garden, dyrektor generalny klastra Blue Maritime w czasie spotkanie z przedstawicielami Bałtyckiego Klastra Morskiego i Kosmicznego i partnerami projekty ZEVInnovation z Chorwacji. 

Podkreślił on, że wiele podmiotów na całym świecie poszukuje nowych, ekologicznych, alternatywnych paliw i energii, które będą napędzać statki jutra. Szerzej można przeczytać o tym na łamach GospdarkiMorskiej.pl [https://www.gospodarkamorska.pl/dekarbonizacja-w-klastrze-nie-tylko-norweskim-polski-bssc-zev-hub-jest-na-kursie-71991].

Kurs na superklaster

Trzy zachodnie regiony, Rogaland, Vestland i Møre og Romsdal zainicjowały niedawno wstępny projekt mający na celu utworzenie nowego superklastra, który skoncentrowany będzie na rozwoju przemysłów morskich. Nowa grupa klastrów nie zastąpi istniejących klastrów, ale będzie służyć jako nadbudowa, która umożliwi firmom członkowskim czerpanie korzyści ze wszystkich działań w ramach superklastra i nie będzie się ograniczać tylko do inicjatyw lokalnych.

Megaklaster ma skutecznie łączyć wiele klastrów, które będą się uzupełniać, tworząc silny krajowy łańcuch wartości. Celem tego przedsięwzięcia jest skumulować potencjał, by istotnie zwiększyć konkurencyjność Norwegii i umocnić jej pozycję na rynku.

- Samorządy Rogaland, Vestland i Møre og Romsdal mają wspólną strategię biznesową na bazie Rady Zachodniej Norwegii (Vestlandsrådet), co pozwoli im osiągnąć krajowe ambicje - poinformował Per-Erik Dalen, dyrektor generalny ÅKP.

Inicjatorzy przedsięwzięcia dostrzegli potencjał norweskiego przemysłu oceanicznego i korzyści, jakie można uzyskać [ze współpracy – MG] by osiągnąć niektóre z celów strategii [wzrostu eksportu i rozwoju zielonej gospodarki – MG]. W rezultacie podjęto działania i sfinansowano rozwój pierwszego superklastra w Norwegii.  

Klastry zamierzają podążać drogą o której mówił dyrektor norweskiego klastra na spotkaniu klastrów z Polski, Norwegii i Chorwacji. 

- Patrzymy na nowe źródła energii, które muszą być niskoemisyjne i zeroemisyjne. Istotne jest nie tylko jak je produkujemy, ale również jak magazynujemy i jak tworzymy dla nich infrastrukturę. Ponadto prowadzimy badania zużycia energii w statkach. Badamy nie tylko silniki i generatory, ale mierzymy jakie jest zużycie energii, która trafia do statku i gdzie możemy zaoszczędzić – wyjaśniał Daniel Garden. 

Morski potencjał  na skalę oceaniczną

Norwegia ma wszelkie podstawy by rozwijać przemysł oceaniczny wykorzystujący dojrzałość i ekspansywność norweskich klastrów morskich. Budowany przez lata, przy silnym wsparciu państwa, morski ekosystem przemysłowy tworzy kompleksowy i kompletny łańcuch wartości. Jego bazą jest  sieć klastrów regionalnych. System tworzą norwescy projektanci statków, stocznie, dostawcy sprzętu, armatorzy, firmy zarządzające i twórcy technologii. 

Dostarczają one na rynek międzynarodowy wiodące w świecie pod względem potencjału innowacyjnego produkty, systemy i usługi. Co ważne, jest na nie popyt mimo wysokiej ceny. Umożliwiają one bowiem klientom i partnerom jakościową przebudowę transportu morskiego i usług logistycznych. Dzięki wprowadzaniu nowych rozwiązań nowe konstrukcje są  ekologiczne, bezpieczniejsze, bardziej wyspecjalizowane i ekonomiczne w czasie eksploatacji. 

Beneficjentem tych innowacji jest po części również polski przemysł produkcji statków, który jest finalnym wykonawcą  projektów, które powstały w Norwegii. Dla przykładu można podać, że wyprodukowany w stoczni Crist prom NB 70 Herjólfur dla odbiorcy z Islandii wyposażony był w system baterii norweskiego producenta Corvus Energy. 

Obok serii dla armatora z Finlandii oraz partnerstwie w budowie statku turystycznego Color Hybrid dla Norwegów, był to kolejny statek hybrydowy, w którym wykorzystano technologie opracowane w Norwegii.

Promy przecierają szlak innowacji w transporcie

Obecnie w Norwegii działa około 80 elektrycznych promów zapewniających połączenia na trasach zarządzanych przez zarządy dróg. Około dziesięciu zbudowanych zostało przez polskich stoczniowców. W Norwegii pływa pierwszy na świecie całkowicie elektryczny prom MS Ampere, którego kadłub został zbudowany w Polsce.  Norwegowie wprowadzili również do eksploatacji  pierwszy szybki prom elektryczny MS Medstraum. 

Ponadto operator promowy Bastø Fosen obsługuje największy na świecie prom elektryczny na najbardziej ruchliwej trasie do Oslofjordu. Promy pływa na trasie Stavanger, Byøyene i Hommersåk w Rogaland. W 2022 r.  został "statkiem roku" (Ship of The Year).

Sukces norweskiego promu elektrycznego rozpoczął się w 2015 r., kiedy firma Ampere zęczła  przewozić ludzi i samochody przez fiord Sognefjord w zachodniej Norwegii. Ampere, którego właścicielem i operatorem jest firma Norled został zaprojektowany i zbudowany przez Fjellstrand w kooperacji z gdańską stocznią Aluship. Prom otrzymał kilka międzynarodowych nagród, w tym nagrodę Seatrade Clean Shipping Award w 2015 r. i nagrodę Ship Efficiency Award w 2018 r. Został również uznany za statek roku 2014.

Dzięki finansowemu zaangażowaniu rządu Norwegii, Norled AS wprowadził również do eksploatacji prom z napędem wodorowym. Uczynił to jako pierwszy operator w świecie. Prom o długości 82,4 metry i szerokości  17,5 m napędzany jest  przez 2 pędniki elektryczne o mocy Schottel SRE 340 LFP. Statek może zabrać 292 pasażerów i 80 samochodów. Silniki Scania DI16 075M napędzające agregaty prądotwórcze zasilane mogą być wodorem i biopaliwem. Układ napędowy zapewnia prędkość 9 węzłów. Szerzej pisaliśmy o tym na łamach GospodarkaMorska.pl [https://www.gospodarkamorska.pl/wodor-na-pokladzie-norled-przeciera-szlak-dla-statkow-zeroemisyjnych-polska-ma-w-tym-swoj-udzial-68647] 

Trudności z pozyskanie wodoru od producentów z Norwegii i konieczność opracowania procedur bunkrowania sprawiły, że prom został  zabunkrowany wodorem dopiero pod koniec 2022 r. wodór dowożony jest lądem z Leuny (z Niemiec) do Viganeset w Norwegii. 

Cysternami samochodowymi wodór jest transportowany do miejsca bunkrowania. I tak będzie do 2025 r. Co 3 tygodnie do zbiorników lądowych w Norwegii dostarczany jest płynny wodór z instalacji Leuny. Wodór produkuje tu zakład Linde Engineering, który w 2022 r. uruchomił elektrolizer o mocy 24 megawatów.   

Norled za wprowadzenie MF Hydra do eksploatacji został wyróżniony przez norweski magazyn branżowy Skipsrevyen. Minister Transportu i Komunikacji Knut Arild Hareide wręczył  8 września 2021 kierownictwu Norled na pokładzie promu nominację Statek Roku na pokładzie MF „Hydra”. 

Klaster lekarstwem na innowacje

Aktualnie norweskie klastry morskie koncentrują się na rozwoju technologii związanych z budową statków z napędami elektrycznymi i wodorowymi ale także na amoniak i wodór. Pracuje się nad statkami bezzałogowymi i centrami sterowania. Prowadzone są również projekty związane z wykorzystaniem w transporcie morskim systemów informatycznych oraz satelitarnych. 

Norwegowie są niewątpliwie liderami w rozwoju technologii związanych z produkcją żywności w farmach rybnych i produkcją energii ze stacjonarnych i pływających morskich farm wiatrowych. Wciąż doskonalony jest przemysł offshore związany z wydobyciem ropy i gazu. 

Można powiedzieć, że w norweskim klastrze morskim innowacja goni innowację. Tworząc megaklaster morski Norwegowie znowu wyprzedzają innych w mechanizmie kumulowanie potencjału intelektualnego i finansowego na rzecz tworzenia zielonej gospodarki morskiej. 

Polska ma szansę również uczestniczyć w tym procesie, jeśli nie prześpi okazji i możliwości tkwiących w kooperacji z gospodarką o wysokim potencjale innowacyjnym, zarówno w technice jak i organizacji i finansowaniu projektów. 

W czasie spotkania Klastrów z Polski, Norwegii i Chorwacji w Alesund zwrócono uwagę na jeszcze jeden ważny aspekt szybkiego przejścia transportu na paliwa alternatywne i wdrażania innowacji w gospodarce morskiej. 

Erlend Redal prezentując działalność AKP, firmy która organizowała spotkanie, zwróciła uwagę na kooperacyjność i partnerstwo, przyspieszające poszukiwanie rozwiązań przyjaznych dla środowiska. 

Na przykładzie AKP, Erlend Redal pokazał skuteczność współpracy nauki, biznesu i administracji. Natomiast szczególnie istotne było wskazanie partnerstwa w poszukiwaniu ścieżek współpracy w czasie spotkań między przedstawicielami klastrów z różnych krajów.

Marek Grzybowski