Od piątku gminy mogą zgłaszać się na operatorów programu "Czyste Powietrze". Mają oni zapewnić wsparcie dla uczestników programu od decyzji o realizacji termomodernizacji domu, aż po jej zakończenie. Udział operatorów będzie niezbędny w przypadku niektórych grup beneficjentów.

Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (NFOŚiGW) przekazał w piątek, że na finansowanie gminnych operatorów przeznaczył na ten rok ponad 40 mln zł.

Dodatkowe dofinansowanie

Jak wyjaśniono, od piątku zainteresowane gminy mogą zgłaszać się do wojewódzkich funduszy ochrony środowiska i gospodarki wodnej (wfośigw) ws. pełnienia zadań operatorów w programie "Czyste Powietrze". Gminy, które zdecydują się na rolę operatora programu, za skuteczne wsparcie każdego beneficjenta najwyższego i podwyższonego poziomu dofinansowania dostaną dodatkowe 1,7 tys. zł.

"Jednym z priorytetów nowego programu Czyste Powietrze, który zapewnia dofinansowanie do termomodernizacji domów i wymiany pozaklasowych kotłów grzewczych, jest ukierunkowanie pomocy na osoby zagrożone ubóstwem energetycznym. To dla nich wprowadzamy system operatorów, którzy pomogą przejść przez cały proces pozyskiwania i rozliczania dotacji. Rola gmin jako operatorów jest kluczowa, bo to one są najbliżej mieszkańców i posiadają wiedzę, kto najbardziej potrzebuje tej pomocy – mogą zachęcić do skorzystania z dotacji, a jednocześnie chronić mieszkańców przed nieuczciwymi praktykami" - wskazał wiceszef NFOŚiGW Robert Gajda, cytowany w komunikacie.

Fundusz tłumaczy, że operatorzy mają pomóc szczególnie osobom starszym i ubogim, które mogą być narażone na nieuczciwych wykonawców i mają trudności z korzystaniem z technologii. Podkreślono, że osoby zagrożone ubóstwem energetycznym mogą dostać do 100 proc. dofinansowania kosztów netto do termomodernizacji domu i wymiany pozaklasowego kotła.

Dwa etapy zadań

Poinformowano, że pracownik gminny, który działałby jako operator, nie musi mieć wykształcenia inżynierskiego ani kwalifikacji w zakresie audytów. "Powinien dobrze znać program Czyste Powietrze oraz posiadać rozwinięte umiejętności komunikacyjne" - zaznaczono.

NFOŚiGW przekazał, że zadania operatorów podzielono na dwa etapy z odrębnym wynagrodzeniem za każdy z nich. Po pierwszym etapie, do momentu podpisania umowy o dofinansowanie między beneficjentem a wfośigw gmina otrzyma 500 zł, po realizacji drugiego etapu – 1200 zł. Dodano, że gmina będzie wynagradzana za działalność operatorską w formie ryczałtu.

Do zadań operatora na pierwszym etapie będzie należeć: dotarcie do mieszkańców, którzy potrzebują wsparcia przy wymianie źródła ciepła i termomodernizacji domu; zaprezentowanie możliwych rozwiązań w ramach programu "Czyste Powietrze"; ocena poziomu dofinansowania możliwego do otrzymania przez danego mieszkańca; wsparcie w wyborze audytora energetycznego i potencjalnych wykonawców, w tym przy podpisywaniu umów prefinansowania, a na końcu pomoc w wypełnieniu i złożeniu wniosku o dofinansowanie.

Za co będą odpowiedzialni gminni operatorzy?

Na drugim etapie gminni operatorzy będą odpowiedzialni m.in. za: przekazanie i wyjaśnienie warunków umowy o dofinansowanie; pomoc przy wyborze i podpisaniu umowy z wykonawcami; pomoc we wnioskowaniu o zaliczkę; wsparcie w uzyskiwaniu finansowania i prefinansowania; pomoc w zbieraniu niezbędnych dokumentów; pomoc przy audycie energetycznym; pomoc w przygotowaniu wniosku o płatność oraz w rozliczeniu końcowym projektu.

Narodowy Fundusz przypomniał, że najwyższy poziom dofinansowania w nowej edycji "Czystego Powietrza" dostępny będzie tylko przy wsparciu operatora. "Podobna sytuacja dotyczy dotacji z prefinansowaniem. W przypadku poziomu podwyższonego będzie to opcja do wyboru. Jeśli na danym terenie gmina nie zgłosi się do roli operatora, to planowane jest powierzenie tych zadań WFOŚiGW" - dodano.

W komunikacie przekazano ponadto, że gmina będzie mogła zlecić realizację zadań operatorskich lub ich część zewnętrznemu wykonawcy.

Zgodnie z informacją Funduszu gminy mogą się zgłaszać do wfośigw do 21 marca, a do końca bieżącego miesiąca mają zostać podpisane porozumienia operatorskie. Dodano, że kolejny etap nastąpi do 30 czerwca 2025 r. Nabór zgłoszeń na gminnych operatorów jest prowadzony w trybie ciągłym.

Pod koniec lutego przedstawiciele NFOŚiGW informowali, że zainteresowanie programem operatorskim w "Czystym Powietrzu" wyrażają również banki. Nabór na operatorów dla podmiotów innych niż gminy miałby pojawić się w ciągu bieżącego roku.

Wniosek o 10 mld zł na finansowanie programu

W lutym NFOŚiGW złożył do Europejskiego Banku Inwestycyjnego wniosek o 10 mld zł na finansowanie programu "Czyste Powietrze". Chodzi o pieniądze z Funduszu Modernizacyjnego; zgodę na ich uruchomienie musi wydać właśnie EBI.

Pod koniec listopada 2024 r. NFOŚiGW wstrzymał przyjmowanie nowych wniosków do programu, tłumacząc to koniecznością jego reformy i uszczelnienia systemu. Informowano wówczas, że bez zatrzymania przyjmowania nowych wniosków byłoby jeszcze więcej oszukanych osób i wyłudzonych pieniędzy przez nieuczciwych wykonawców. Najwięcej wątpliwości dotyczyło komponentu programu, w ramach którego można było otrzymać najwyższą dotację i zastosować prefinansowanie.

NFOŚiGW poinformował w grudniu 2024 r., że złożono do prokuratury zawiadomienie dotyczące kilku firm, co do których istnieje uzasadnione podejrzenie popełniania przestępstw w ramach programu. Podejrzane umowy miały opiewać na ok. 600 mln zł i najczęściej dotyczyły właśnie najwyższego poziomu dofinansowania. Decyzja o czasowym zatrzymaniu programu została krytycznie przyjęta przez organizacje pozarządowe zajmujące się walką ze smogiem oraz samorządowców. Fundusz zadeklarował, że program w nowej odsłonie wróci 31 marca 2025 r.

Nowy program

Zapowiedziano, że w ramach reformy wprowadzone mają zostać m.in. maksymalne kwoty dotacji jednostkowych dla poszczególnych kategorii kosztów kwalifikowanych i uszczelniony system wypłaty zaliczek dla beneficjentów. Zaliczka w ramach jednej umowy ma być mniejsza niż w dotychczasowej wersji programu.

Przedstawiciele Funduszu zapowiadali też, że w nowej odsłonie programu nie będzie dotacji do kotłów gazowych. Fundusz zapowiedział przygotowanie rozwiązania dla tych, którzy już kupili i zamontowali kocioł, ale z powodu zawieszenia programu nie mieli możliwości złożenia w ubiegłym roku wniosku o dofinansowanie.

NFOŚiGW poinformował też, że nowy program ma zapobiec posługiwaniu się audytami energetycznymi wątpliwej jakości.

Nowa odsłona "Czystego Powietrza" ma ruszyć 31 marca.

mick/ malk/

Fot. Depositphotos