W swoim najnowszym raporcie Instytut Reform wyliczył, że w latach 2012-2025 polski rząd i polskie podmioty otrzymały z systemu handlu emisjami EU ETS ponad 200 mld zł. Z kolei do 2032 roku może to być nawet więcej w zależności od tego ile Polska wywalczy w negocjacjach z UE. Prezentacja reformy ETS ma zostać przedstawiona 17 lipca. 

Jak wyliczył instytut w publikacji “Jawne koszty, ukryte korzyści. Finansowy bilans udziału Polski w EU ETS” środki, które Polska otrzymała z ETS w latach 2012-2025 pochodziły nie tylko z krajowych aukcji uprawnień, ale także z Funduszu Modernizacyjnego, Funduszu Innowacyjnego i programu RePowerEU w Krajowym Planie Odbudowy i Zwiększania Odporności (KPO). Tylko w 2024 roku finansowanie z systemu EU ETS stanowiło równowartość ok. 45% wydatków na program ,,Rodzina 800+,,. Odpowiadało ono również wielkości 10% wpływów z podatku VAT, 30% z PIT oraz blisko 50% z CIT. Z kolei w latach 2019–2024 środki te stanowiły średnio równowartość ok. 7% całkowitych rocznych nakładów inwestycyjnych w Polsce.

 
System ETS ma realny wpływ na stan finansów publicznych 

W ostatnich latach roczne finansowanie z EU ETS przewyższało wydatki państwa na wiele pojedynczych obszarów, w tym m.in.: rolnictwo, leśnictwo, łowiectwo i rybactwo, gospodarkę mieszkaniową i komunalną, a także świadczenia z tytułu bezrobocia oraz zasiłki mieszkaniowe. Chociaż środki z EU ETS w Polsce nie stanowią dużej części całkowitych wydatków państwa, mają zauważalny wpływ na stan finansów publicznych, w tym poziom rocznego deficytu budżetowego. W latach 2019-2024 przychody z krajowych aukcji i unijnych funduszy wyniosły od 11 do 37 mld zł. Dla porównania, w tym samym okresie roczne wydatki z budżetu państwa kształtowały się na poziomie od 414 do 834 mld zł rocznie, aatomiast roczny deficyt budżetowy wynosił od 17 do 237 mld zł. 

-Popularne w debacie publicznej pojęcie „luki ETS” nie oddaje pełnego obrazu potencjalnych korzyści z systemu dla Polski i tym samym zawyża negatywny bilans. Szacunek finansowego bilansu EU ETS dla Polski zależy od zakresu uwzględnianych przepływów. Jeśli uwzględnimy przychody z krajowych aukcji, środki z funduszy unijnych, bezpłatne przydziały uprawnień oraz potencjalny zwrot uprawnień przekazanych do rezerwy (MSR), Polska w latach 2021-2025 otrzymała z EU ETS o około 13 mld zł mniej niż polskie podmioty wydały na zakup uprawnień do emisji, a w przypadku pominięcia zwrotu kontrybucji do MSR, Polska odnotowała w ostatnich pięciu latach deficyt na poziomie około 27 mld zł, z czego ok. 1,5 mld zł przypadało na 2024 rok – czytamy w raporcie. 

Polska będzie mieć z ETS takie korzyści, jakie wynegocjuje

Obecnie państwa członkowskie prowadzą negocjacje w sprawie przyszłego kształtu ETS i przyszły bilans korzyści i kosztów dla Polski będzie w dużym stopniu zależał od ich wyników. Kluczowe znaczenie ma aktywne uczestnictwo Polski w pracach nad reformą systemu. Dotyczy to m.in zasad działania mechanizmu stabilności rynkowej, zasad przydziału bezpłatnych uprawnień oraz mechanizmu zwiększania przewidywalności cenowej.W najbliższych latach polski rząd może liczyć na dalsze znaczące wpływy z systemu handlu emisjami . Do 2032 roku z krajowych aukcji ETS i Funduszu Modernizacyjnego państwo będzie miał do dyspozycji nawet 200 mld zł, a kwota ta może być jeszcze wyższa, jeśli uda się utrzymać Fundusz Modernizacyjny po 2030 roku oraz wypracować korzystne zasady dostępu do ETS Investment Booster. Ponadto dodatkowe źródło finansowania może zapewnić rozszerzenie systemu ETS na sektory budynków i transportu drogowego (ETS2) oraz wdrożenie Społecznego Funduszu Klimatycznego. Po ich uwzględnieniu łączna pula środków dostępnych z ETS i ETS2 do dyspozycji polskiego rządu może wynieść ok. 327 mld zł do 2032 roku.

Jednocześnie Instytut Reform zauważa,ze  pełne wykorzystanie tego potencjału wymaga zwiększenia efektywności i przejrzystości wydatkowania środków z unijnego systemu handlu emisjam. W tym celu rekomenduje utworzenie Fundusz Transformacji Energetycznej wraz z uzgodnionym społecznie wieloletnim planem wydatkowania środków.